Vụ nổ tên lửa New Glenn của Blue Origin hôm 28/5 không chỉ phá hủy bệ phóng và khiến Blue Origin đối mặt với gián đoạn kéo dài nhiều tháng, mà còn đe dọa nghiêm trọng lịch trình phóng vệ tinh của Amazon, và buộc NASA phải xem xét lại toàn bộ kế hoạch đưa con người trở lại Mặt Trăng.
Bệ phóng gần như bị phá hủy hoàn toàn
Blue Origin đang đối mặt với gián đoạn kéo dài hàng tháng sau khi một vụ nổ trong quá trình thử nghiệm đốt tĩnh động cơ đã phá hủy tên lửa New Glenn và gây hư hại nghiêm trọng bệ phóng LC-36 tại Trạm Lực lượng Không gian Cape Canaveral, Florida. Sự cố xảy ra ngày 28/5, chỉ vài ngày trước khi tên lửa dự kiến thực hiện chuyến bay thứ tư vào ngày 4/6.
Vụ nổ xảy ra vào thời điểm quan trọng với đế chế kinh doanh của Jeff Bezos. Các công ty Blue Origin và Amazon của ông đang tìm cách khẳng định vị thế là những đối thủ “đáng mặt” trong lĩnh vực tên lửa hạng nặng và mạng internet vệ tinh toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với SpaceX của Elon Musk. Tầng đẩy của Blue Origin mang tên “No, It’s Necessary” – ẩn ý từ câu thoại nổi tiếng trong phim Interstellar – đã bị phá hủy hoàn toàn.
Theo một người am hiểu vấn đề, bệ phóng “gần như bị phá hủy hoàn toàn” và các kỹ sư ước tính ít nhất sáu tháng gián đoạn, thậm chí lâu hơn.
“Sự cố xảy ra chỉ mới một năm sau khi tên lửa Starship của SpaceX cũng phát nổ trên bệ phóng, và Blue Origin hoàn toàn có thể phục hồi. Nhưng sẽ mất nhiều tháng để xây dựng lại,” Antoine Grenier, trưởng bộ phận tư vấn không gian tại Analysys Mason, nhận định.
Tai nạn này là đòn giáng mạnh vào tiến độ của Blue Origin với New Glenn, vốn chỉ mới được cho phép cách đây một tuần để thực hiện chuyến bay kế tiếp ngày 4/6. Trước đó, New Glenn đã bị đình chỉ để chờ điều tra của Cục Hàng không Liên bang (FAA) sau sứ mệnh NG-3 vào tháng Tư, khi sự cố ở tầng thứ hai khiến tải trọng vệ tinh BlueBird 7 của AST SpaceMobile bị đưa vào quỹ đạo không chính xác.
New Glenn là tên lửa đẩy hạng nặng có thể tái sử dụng một phần của Blue Origin, được thiết kế để cạnh tranh với Falcon 9 và Starship của SpaceX. Mặc dù bị trì hoãn lần đầu ra mắt, New Glenn đã đạt đến quỹ đạo trong lần phóng đầu tiên vào tháng 1/2025 và thực hiện hạ cánh thành công tầng đầu tiên trong sứ mệnh thứ hai (NG-2). Dù có trục trặc nhẹ ở tầng thứ hai của NG-3, sứ mệnh đó vẫn tái sử dụng thành công lõi tầng đẩy đã hạ cánh trước đó.
Tất cả tiến độ đó giờ đây đột ngột dừng lại. “Trong ngành phóng, đó là thành công nếu bạn đưa được tên lửa của mình rời khỏi bệ phóng,” Kathleen Curlee, nhà phân tích tại Đại học Georgetown, nói với Space.com. ” Đối với Blue Origin, việc phát nổ ngay trên bệ phóng là một thất bại khá nghiêm trọng,” bà nói.
Elon Musk, dù là đối thủ cạnh tranh trực tiếp, vẫn lên tiếng trên X: “Rất tiếc khi thấy điều này, tôi hy vọng các bạn sớm khắc phục.” Sau đó, ông trả lời Bezos bằng câu Latinh “Ad astra per aspera” – vượt qua những mục tiêu dường như không thể.
Đe dọa chòm sao Amazon LEO và lợi thế cho SpaceX
Hậu quả của vụ nổ không chỉ dừng lại ở Blue Origin. Chòm sao internet vệ tinh Amazon LEO – tham vọng cạnh tranh trực tiếp với Starlink của SpaceX – đang phụ thuộc vào nhịp độ phóng nhanh của New Glenn để triển khai một nửa trong số hơn 3.200 vệ tinh băng thông rộng trước tháng 7/2026 nhằm đáp ứng thời hạn pháp lý. Việc FAA ra lệnh ngừng phóng kéo dài sẽ đe dọa nghiêm trọng đến tiến độ này.
Grenier từ Analysys Mason cho biết Amazon đã tận dụng phần lớn công suất ngắn hạn từ các nhà cung cấp dịch vụ phóng hạng nặng khác. Mặc dù SpaceX có thể giải quyết một phần nhu cầu bổ sung, nhưng Falcon 9 chỉ có thể mang khoảng một nửa số vệ tinh Amazon LEO mỗi lần phóng so với New Glenn, đồng nghĩa với việc bất kỳ kế hoạch phóng lớn nào cũng đòi hỏi tăng đáng kể tần suất.
Trong khi đó, việc mất New Glenn và thiệt hại cho bệ phóng duy nhất của nó mang lại cho SpaceX lợi thế cạnh tranh đáng kể. Dù Starship cũng từng trải qua những vụ nổ trong quá trình phát triển – chuyến bay thử nghiệm thứ 12 vào ngày 22/5 gặp sự cố với động cơ Raptor 3 khiến tầng đầu tiên lao xuống Vịnh Mexico – nhưng như Curlee nhấn mạnh, SpaceX đã không làm nổ tung bệ phóng và vẫn hoàn thành được chuyến bay.
Tuy nhiên, về dài hạn, thị trường vẫn cần những giải pháp thay thế khả thi. “Điều này củng cố vị thế của SpaceX ở một mức độ nhất định, nhưng không làm thay đổi tổng thể hướng tới một hệ sinh thái nhiều nhà cung cấp,” Mark Boggett, CEO của nhà đầu tư vũ trụ Anh Seraphim Space, nhận xét.
Lực lượng Không gian và Văn phòng Trinh sát Quốc gia Mỹ hôm thứ Sáu đã tái khẳng định cam kết với Blue Origin, vẫn giữ nguyên hợp đồng phóng an ninh quốc gia vừa được trao cho công ty bất chấp vụ nổ thảm khốc chỉ vài giờ sau đó.
NASA trước bài toán tái cấu trúc chương trình Artemis
Có lẽ tác động lâu dài và sâu sắc nhất đến từ tham vọng Mặt Trăng của NASA. Chương trình Artemis đặt mục tiêu tạo ra sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng – và Blue Origin là một trong hai nhà thầu chính được NASA chọn để thiết kế tàu đổ bộ, bên cạnh SpaceX.
Vấn đề nằm ở chỗ: tàu đổ bộ Blue Moon được thiết kế để phóng trên chính New Glenn. Nguyên mẫu đầu tiên, Blue Moon Mark 1 (MK1), đã được lên kế hoạch phóng vào mùa thu năm 2026 để vận chuyển những cấu phần đầu tiên cho sứ mệnh Căn cứ Mặt Trăng 1 của NASA. Với khả năng sứ mệnh đó bị trì hoãn, lịch trình phát triển và chứng nhận cho phiên bản có thể chở người Blue Moon MK2 cũng có thể bị chậm theo.
“Đó là một tàu đổ bộ tốt, một hệ thống tốt, nhưng họ không thể đưa nó lên Mặt Trăng nếu không có New Glenn, và New Glenn của họ đang bị đình chỉ,” Curlee nói.
Mục tiêu của Artemis 3 – dự kiến năm 2027 – là phóng tàu Orion cùng phi hành đoàn để kết nối với tàu đổ bộ Mặt Trăng. Trước khi cấu trúc chương trình được tái thiết kế vào đầu năm nay, NASA đã chọn Starship cho sứ mệnh hạ cánh đầu tiên. Nhưng Starship cũng chậm trễ, và NASA sau đó bày tỏ sẵn sàng bay với bất kỳ tàu đổ bộ nào hoàn thiện trước. Giờ đây, việc New Glenn mất khả năng phóng tạm thời mang lại cho SpaceX lợi thế lớn trong cuộc đua đó.
Chưa đầy một tuần trước vụ nổ, NASA đã trao cho Blue Origin hợp đồng vận chuyển hai xe tự hành Mặt Trăng trước sứ mệnh Artemis 4 vào năm 2028. NASA hôm 28/5 cho biết sẽ đánh giá tác động ngắn hạn đối với các chương trình Artemis và Căn cứ Mặt Trăng (Moon Base), dù chưa rõ liệu có nhiệm vụ nào cần điều chỉnh hay không.
Giám đốc NASA Jared Isaacman đã tới hiện trường vào thứ Sáu, cùng với Jeff Bezos và CEO Dave Limp. “NASA cam kết giúp đỡ đội ngũ Blue Origin phục hồi, tiếp tục phát triển tàu đổ bộ Mặt Trăng và đưa New Glenn trở lại hoạt động phóng một cách an toàn nhất có thể,” Isaacman viết trên X.
Tuy nhiên, Blue Origin không có bệ phóng nào khác cho New Glenn. So sánh với năm 2016, sau vụ Falcon 9 phát nổ trên bệ phóng LC-40, SpaceX đã mất hơn một năm để sửa chữa cơ sở bị hư hại, nhưng đã nối lại phóng trong vòng 4,5 tháng nhờ có bệ phóng thứ hai tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Blue Origin không có lợi thế đó.
“Bệ phóng là một loại tài sản có giá trị khá cao,” Curlee nói. “Chỉ có một số ít bệ phóng có thể xử lý kích thước của New Glenn và cái mà Blue Origin có là LC-36, hiện đã bị phá hủy. Đây là một bước lùi khá lớn.”
Dù vậy, bà không cho rằng điều này báo hiệu sự kết thúc tham vọng Mặt Trăng của NASA, nhưng “NASA sẽ phải điều chỉnh đáng kể các chương trình Artemis và Moon Base của mình khi mà điều này đã xảy ra.”
Và đó mới là câu hỏi thực sự: liệu nước Mỹ có sẵn sàng chờ đợi Blue Origin xây dựng lại từ đống tro tàn, hay sẽ đặt cược toàn bộ vào SpaceX để giữ vững lịch trình đưa con người trở lại Mặt Trăng? Câu trả lời có lẽ sẽ được định hình trong những tháng tới, khi cuộc điều tra của FAA tiến triển và những mảnh vỡ của LC-36 dần được dọn sạch.
Ảnh tĩnh từ video của Spaceflight Now cho thấy hậu quả của một vụ nổ lớn và quả cầu lửa sau sự cố với tầng đẩy New Glenn NG-4 của Blue Origin vào ngày 28/5/2026. Ảnh: Spaceflight Now
Hiện trường thiệt hại tại bệ phóng sau vụ nổ tên lửa New Glenn của Blue Origin trong một đợt thử nghiệm tại Trạm Lực lượng Không gian Cape Canaveral ở Cape Canaveral, Florida, Mỹ, ngày 29/5/2026. Ảnh: Reuters
