Khi lo ngại về trí tuệ nhân tạo ngày càng gia tăng cùng tốc độ tích hợp nhanh chóng của công nghệ này vào đời sống, các công ty công nghệ đang ngày càng tìm đến các lãnh đạo tôn giáo để xin lời khuyên về cách phát triển AI — một bước ngoặt bất ngờ so với sự hoài nghi lâu nay của Thung lũng Silicon đối với các tổ chức tôn giáo.
Tuần trước, lãnh đạo từ nhiều tổ chức tôn giáo đã gặp đại diện của các công ty như Anthropic và OpenAI trong cuộc họp bàn tròn đầu tiên mang tên Thỏa ước Tôn giáo-AI (Faith-AI Covenant) tại New York nhằm thảo luận cách đưa yếu tố đạo đức và luân lý vào công nghệ đang phát triển nhanh chóng này.
Sự kiện do Liên minh Liên tôn vì Cộng đồng An toàn hơn có trụ sở tại Geneva tổ chức. Nhóm này tập trung vào các vấn đề như chủ nghĩa cực đoan, cực đoan hóa và buôn người. Ban tổ chức cho biết đây là cuộc đối thoại đầu tiên trong chuỗi sự kiện dự kiến diễn ra tại Bắc Kinh, Nairobi và Abu Dhabi.
Bà Joanna Shields, một đối tác chủ chốt của sáng kiến, cho rằng các lãnh đạo công nghệ cần nhận thức rõ quyền lực cũng như trách nhiệm của họ trong việc đưa ra các quyết định đúng đắn.
“Các quy định pháp lý không thể theo kịp tốc độ phát triển này,” bà nói.
“Cuộc đối thoại trực tiếp như vậy rất quan trọng vì những người đang xây dựng công nghệ này hiểu rõ sức mạnh và khả năng của nó, và phần lớn họ muốn làm điều đúng đắn.”
Theo bà Shields, mục tiêu cuối cùng là xây dựng một bộ “chuẩn mực hoặc nguyên tắc” dựa trên quan điểm của nhiều nhóm tôn giáo khác nhau, từ Kitô giáo, đạo Sikh đến Phật giáo, để các công ty công nghệ tuân theo.
Trước khi các công ty công nghệ chủ động tiếp cận, một số tổ chức tôn giáo đã tự đưa ra hướng dẫn riêng về việc sử dụng AI.
Giáo hội Ki-tô Mormon cho phép sử dụng AI với điều kiện nhất định trong sổ tay hướng dẫn của mình, nhấn mạnh rằng AI không thể thay thế “nguồn cảm hứng thiêng liêng” nhưng có thể hỗ trợ học tập và giảng dạy.
Trong khi đó, Công ước Baptist miền Nam — giáo phái Tin Lành lớn nhất tại Mỹ — đã thông qua nghị quyết năm 2023 kêu gọi chủ động tham gia định hình các công nghệ mới nổi thay vì chỉ phản ứng sau khi chúng đã tác động đến cộng đồng.
Tuy nhiên, việc xây dựng bộ nguyên tắc chung không dễ dàng do các tôn giáo toàn cầu vẫn có những khác biệt về giá trị và ưu tiên.
“Các cộng đồng tôn giáo nhìn nhận những ưu tiên theo cách khác nhau,” bà Rabbi Diana Gerson, một người tham dự sự kiện và là Phó chủ tịch Hội đồng Giáo sĩ Do Thái New York, cho biết.
Sự hợp tác này phản ánh xu hướng ngày càng gia tăng giữa lĩnh vực công nghệ và tôn giáo nhằm xây dựng “AI có đạo đức” — một khái niệm vẫn gây tranh cãi về tính khả thi cũng như định nghĩa thực sự của nó.
Anthropic là công ty thể hiện rõ nhất nỗ lực này. Trong tài liệu công khai mang tên “Claude Constitution”, công ty cho biết họ muốn chatbot Claude hành xử như “một con người có đạo đức sâu sắc và kỹ năng tốt.”
Tài liệu này được xây dựng với sự tham gia của nhiều chuyên gia đạo đức và lãnh đạo tôn giáo.
Động thái này diễn ra sau tranh cãi công khai đầu năm nay giữa Anthropic và Lầu Năm Góc về việc sử dụng AI trong quân sự, khi công ty tuyên bố hạn chế công nghệ của mình bị dùng để phát triển vũ khí tự động hoặc giám sát hàng loạt người dân Mỹ.
Ông Brian Boyd, đại diện kết nối cộng đồng tôn giáo Mỹ của tổ chức phi lợi nhuận Viện Tương lai Cuộc sống, cho rằng các công ty công nghệ đang chịu áp lực sau những hậu quả từ triết lý từng phổ biến ở Thung lũng Silicon: “Phát triển thật nhanh và phá vỡ mọi thứ.”
“Họ đã phá hỏng quá nhiều thứ và gây ảnh hưởng đến quá nhiều người,” ông nói.
Tuy nhiên, một số chuyên gia về an toàn AI vẫn hoài nghi về tính chân thành của các nỗ lực này.
Bà Rumman Chowdhury, CEO tổ chức phi lợi nhuận Humane Intelligence và từng là đặc phái viên khoa học AI của chính quyền Biden, cho rằng đây có thể chỉ là sự đánh lạc hướng khỏi các vấn đề quan trọng hơn.
“Ở mức tốt nhất, đây là sự phân tán sự chú ý. Ở mức tệ nhất, nó khiến mọi người bỏ qua những vấn đề thực sự quan trọng,” bà nói.
Bà cho rằng các công ty công nghệ từng tin rằng có thể xây dựng bộ nguyên tắc đạo đức phổ quát cho AI, nhưng nhanh chóng nhận ra điều đó không đơn giản.
“Có lẽ giờ họ tìm đến tôn giáo như một cách để xử lý những vùng xám trong các tình huống đạo đức,” bà nói.
Dù vậy, vẫn chưa rõ các công ty công nghệ sẽ thực sự áp dụng những góp ý từ các lãnh đạo tôn giáo như thế nào.
Một số nhà phê bình cho rằng cuộc thảo luận về AI “có đạo đức” có thể khiến xã hội bỏ qua câu hỏi lớn hơn: liệu con người có thực sự nên phát triển một số công nghệ AI nhất định hay không.
Các trang web của Anthropic cùng logo công ty hiển thị trên màn hình máy tính trong ảnh minh họa. Ảnh: AP
