Isaacman: Artemis II chỉ là “màn mở đầu” cho hành trình trở lại Mặt Trăng

Artemis II mở ra một “cuộc chạy tiếp sức” trên Mặt Trăng, đưa NASA cùng các đối tác quốc tế tiến tới xây dựng căn cứ Mặt Trăng và xa hơn là Sao Hỏa, theo Giám đốc NASA Jared Isaacman.

Người đứng đầu NASA cho biết sứ mệnh Artemis II — chuyến bay đưa con người bay quanh Mặt Trăng lần đầu tiên sau hơn 50 năm — chỉ là bước khởi đầu của một hành trình mới, với mục tiêu cuối cùng là đưa phi hành gia hạ cánh và xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng trong những năm tới.

Isaacman đã trình bày định hướng này trong bài phát biểu và thảo luận trực tuyến ngày 14/4 tại Space Symposium 2026 ở Colorado Springs, sau khi sứ mệnh kết thúc bằng cú hạ cánh an toàn xuống đại dương ngày 10/4.

“Đó là màn mở đầu cho hành trình quay lại Mặt Trăng của nước Mỹ, và nó đã thành công,” Isaacman nói, nhắc lại quan điểm của phi hành đoàn rằng sứ mệnh này giống như một chặng trong cuộc chạy tiếp sức. Ông cho rằng Artemis II sẽ được ghi nhớ như khoảnh khắc khơi lại niềm tin rằng Mỹ vẫn có thể chinh phục những mục tiêu tưởng chừng không thể.

Sứ mệnh lớn, thay đổi lớn

Sau khi các phi hành gia Mỹ và Canada của Artemis II trở về an toàn, bài phát biểu của Isaacman được xem là dịp để ông định hình hướng đi mới cho NASA — trong bối cảnh cơ quan này đã trải qua nhiều biến động từ trước khi ông nhậm chức cuối năm 2025.

Năm ngoái, các cuộc thảo luận xoay quanh việc cắt giảm nhân sự và lo ngại ngân sách. Đề xuất cắt gần 25% ngân sách NASA cho năm tài khóa 2026 sau đó được điều chỉnh thành mức 24,4 tỷ USD do Quốc hội thông qua. Tuy nhiên, đề xuất ngân sách năm 2027 của Nhà Trắng tiếp tục đưa ra các mức cắt giảm tương tự.

Isaacman cho biết đề xuất mới cũng bao gồm khoản 10 tỷ USD từ Đạo luật Cắt giảm Thuế cho Các Gia đình Lao động (The Working Families Tax Cut Act, tên gọi mới của Đạo luật To Đẹp), đóng vai trò nguồn bổ sung ngân sách cho NASA trong nhiều năm.

Là một tỷ phú và từng hai lần bay vào không gian bằng sứ mệnh tư nhân của SpaceX, Isaacman chính thức trở thành Giám đốc NASA vào cuối năm 2025 sau một quá trình đề cử kéo dài.

Chỉ trong vài tuần, ban lãnh đạo mới đã điều chỉnh lịch trình chương trình Artemis, đặt mục tiêu hạ cánh lên Mặt Trăng sớm nhất vào sứ mệnh Artemis IV năm 2028, trong khi Artemis III (dự kiến 2027) sẽ tập trung thử nghiệm hệ thống đổ bộ có người lái.

NASA cũng tạm dừng dự án trạm không gian Gateway, đồng thời đàm phán lại với các đối tác quốc tế trong khuôn khổ Artemis Accords về việc sử dụng các mô-đun và công nghệ đã cam kết cho dự án này.

“NASA không còn cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người,” Isaacman nói, nhấn mạnh việc tập trung vào mục tiêu cốt lõi.

“Chúng ta đã gánh quá nhiều nghĩa vụ — cả từ bên ngoài áp đặt lẫn do chính mình tự đặt ra — cùng vô số yếu tố gây phân tán, chỉ với hy vọng làm hài lòng tất cả mọi người. Nhưng thực tế, điều đó lại làm tổn hại đến sứ mệnh mà chúng ta được giao phó thực hiện, thay mặt cho người nộp thuế Mỹ — và rộng hơn là cộng đồng yêu không gian trên toàn thế giới.”

Ông nói thêm, những thay đổi này cũng sẽ được triển khai theo hướng hợp tác “cùng với cộng đồng quốc tế, bao gồm hơn 60 đối tác trong khuôn khổ Thỏa thuận Artemis, nhằm đạt được các mục tiêu chung — một cách khẩn trương và đồng thuận.”

Xây dựng căn cứ Mặt Trăng

Theo Isaacman, căn cứ Mặt Trăng sẽ được xây dựng từng bước, phục vụ mục tiêu hiện diện lâu dài của con người.

“Giai đoạn đầu sẽ giống một công trường xây dựng, thậm chí như một bãi phế liệu — và điều đó là bình thường,” ông nói.

Kế hoạch cũng bao gồm các sứ mệnh robot tới khu vực cực nam Mặt Trăng, có thể diễn ra với tần suất mỗi tháng một lần từ năm 2027 nhằm chuẩn bị cho các chuyến bay có người lái.

Điều chỉnh chiến lược trạm không gian

NASA cũng đang xem xét lại chương trình trạm không gian thương mại nhằm thay thế Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Thay vì tài trợ toàn bộ trạm, NASA muốn doanh nghiệp phát triển các mô-đun thương mại gắn vào một lõi trạm trung tâm.

Isaacman cho rằng cách tiếp cận này sẽ giúp duy trì sự hiện diện của Mỹ trong quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO) và thúc đẩy một nền kinh tế không gian thực sự.

Nhưng Isaacman nhấn mạnh tương lai của nền kinh tế không gian quỹ đạo Trái đất thấp không hoàn toàn tùy thuộc vào NASA.

“Tạo ra một nền kinh tế quỹ đạo, hoặc thậm chí một nền kinh tế Mặt Trăng, không phải điều NASA có thể ép buộc, nhưng chúng tôi có thể làm mọi cách để khởi động nó,” ông nói, nhấn mạnh việc hỗ trợ các sứ mệnh phi hành gia tư nhân và nghiên cứu thương mại.

Tăng tốc cho các sứ mệnh Artemis

Về lực lượng nhân sự, Jared Isaacman cho biết sáng kiến mới mang tên “NASA Force” nhằm bổ sung năng lực cho NASA thông qua việc tuyển dụng từ khu vực doanh nghiệp.

“Các vị trí làm việc có thời hạn từ các đối tác công nghiệp sẽ mang lại hoạt động cố vấn, đào tạo, đồng thời giúp tích lũy và tái xây dựng chuyên môn cho đội ngũ NASA. Ngược lại, chương trình này cũng tạo cơ hội để nhân sự NASA luân chuyển sang làm việc trong ngành công nghiệp,” ông nói.

Kết thúc bài phát biểu, Isaacman cho rằng NASA đạt hiệu quả cao nhất khi “dám theo đuổi và chinh phục những điều gần như không thể”, và chính điều đó truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Bên cạnh việc phát triển kính viễn vọng và máy bay thử nghiệm mới, các sứ mệnh của NASA sẽ “truyền cảm hứng để nhiều trẻ em hóa trang thành phi hành gia trong dịp Halloween, để rồi lớn lên và góp phần vào hành trình vĩ đại này.”

Ngay sau đó, ông bước vào phần thảo luận với Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng.

Tại đây, Isaacman cho rằng một trong những thách thức lớn nhất của NASA là nhịp độ triển khai. Khi Artemis II vừa trở về Trái Đất, các thành phần của Artemis III cần được lắp ráp nhanh chóng để xây dựng “trí nhớ vận hành” cho các lần phóng dày hơn trong những năm tới.

Khoảng cách giữa Artemis I và II là khoảng 3,5 năm. Tuy nhiên, nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, Artemis III sẽ đến sớm hơn: các phi hành gia có thể thử nghiệm hệ thống đổ bộ có người lái trong quỹ đạo Trái Đất ngay từ năm 2027.

Cùng với khả năng các tàu đổ bộ robot hạ cánh xuống Mặt Trăng hàng tháng và kế hoạch sử dụng năng lượng hạt nhân cho căn cứ Mặt Trăng, Isaacman cho rằng cách tiếp cận này sẽ giúp tăng tốc đáng kể tiến độ chương trình dài hạn đưa con người từ Mặt Trăng tới Sao Hỏa.

“Nếu muốn đưa họ [các phi hành gia] trở về an toàn để kể lại hành trình phi thường đó, chúng ta sẽ cần đến năng lượng và động cơ hạt nhân,” ông nói về sứ mệnh Sao Hỏa. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh mục tiêu trước mắt là rõ ràng: công nghệ cần thiết sẽ sớm sẵn sàng, và trong tương lai không xa, con người sẽ lại đặt chân lên Mặt Trăng.

Isaacman cho biết ông nhận thấy tại NASA hiện nay “mọi người đều rất tràn đầy năng lượng”, nhưng các nhân viên của cơ quan này cũng hiểu rằng kế hoạch xây dựng căn cứ Mặt Trăng dài hạn sẽ cần ít nhất vài năm để thực hiện. Ông cũng nói rằng với tốc độ hiện tại, không phải mọi sứ mệnh robot đều sẽ thành công: “Chúng tôi muốn đưa thật nhiều thiết bị hạ cánh xuống, và việc một số trong đó gặp trục trặc là điều có thể chấp nhận. Chúng tôi sẽ học hỏi từ đó.”

Tuy nhiên, khi đề cập đến “sự cạnh tranh” — ám chỉ Trung Quốc, quốc gia đặt mục tiêu đưa phi hành gia của mình lên bề mặt Mặt Trăng vào năm 2030 — Isaacman cho rằng thành công sẽ được đo bằng “tháng, chứ không phải năm” đối với các bước trung gian trong chương trình Artemis do Mỹ dẫn dắt, nhằm đạt mục tiêu trước các đối thủ.

“Chúng tôi rõ ràng không muốn thất bại.”