Đề xuất ngân sách tài khóa 2027 của Nhà Trắng dành cho NASA đang vấp phải chỉ trích gay gắt từ giới vận động và chuyên gia không gian, khi kế hoạch này nhắm đến việc cắt giảm mạnh chi tiêu, đặc biệt là các chương trình khoa học của cơ quan hàng không vũ trụ này.
Theo đề xuất, tổng ngân sách của NASA sẽ bị cắt giảm 23%, nhưng riêng nguồn tài trợ cho các chương trình khoa học giảm tới gần một nửa. Cụ thể, ngân sách cho Ủy ban Nhiệm vụ Khoa học sẽ giảm từ 7,25 tỷ USD xuống còn 3,9 tỷ USD, tương đương mức cắt giảm 47%.
The Planetary Society, một tổ chức phi lợi nhuận vận động cho khoa học không gian, cho rằng đề xuất này không chỉ gây sốc về quy mô mà còn đi ngược lại thông lệ ngân sách lâu nay. Casey Dreier, giám đốc chính sách không gian của tổ chức, nhận định đây là “bản đề xuất ngân sách thiếu minh bạch nhất” mà ông từng thấy.
Theo Dreier, thay vì liệt kê rõ các sứ mệnh bị hủy, đề xuất lần này đơn giản là loại bỏ chúng khỏi tài liệu, buộc người đọc phải so sánh với các ngân sách trước để xác định những gì đã bị cắt. Ngoài ra, tài liệu cũng không cung cấp số liệu tài trợ của các năm trước — một tiêu chuẩn đã tồn tại hơn 60 năm — khiến việc đánh giá mức thay đổi trở nên khó khăn.
Ông cũng chỉ ra các khoản chi lớn nhưng thiếu chi tiết, như gói “Công nghệ Sao Hỏa” trị giá 438 triệu USD, không có phân tích chi phí cụ thể, dù quy mô còn lớn hơn toàn bộ ngân sách của lĩnh vực vật lý Mặt Trời.
Không chỉ vấn đề minh bạch, Dreier cho rằng đề xuất năm 2027 thực chất lặp lại kế hoạch đã bị Quốc hội bác bỏ trong chu kỳ ngân sách 2026. Khi đó, các nhà lập pháp đã khôi phục ngân sách khoa học của NASA sau một cuộc bỏ phiếu. Vì vậy, ông mô tả đề xuất mới là “bản sao chép” của năm trước, thậm chí “cẩu thả và thiếu chuyên nghiệp”, với nhiều lỗi như đề cập sai năm tài khóa hoặc nhắc lại việc hủy các sứ mệnh đã bị dừng từ trước.
Nếu được thông qua, kế hoạch này sẽ dẫn đến việc hủy hơn 40 dự án khoa học — tương đương khoảng một phần ba danh mục của NASA — bao gồm cả các sứ mệnh đang phát triển và các tàu vũ trụ đang hoạt động.
Các khoản cắt giảm cũng ảnh hưởng đến đóng góp của Mỹ trong các chương trình hợp tác quốc tế, như dự án xe tự hành Rosalind Franklin rover thuộc chương trình ExoMars của Cơ quan Vũ trụ châu Âu. Điều này có thể làm suy yếu uy tín của Mỹ với tư cách đối tác trong lĩnh vực khoa học không gian.
Trong khi đó, ngân sách vẫn duy trì ưu tiên cho các chương trình bay có người lái, đặc biệt là Artemis program — chương trình đưa con người trở lại Mặt Trăng, vừa thực hiện thành công sứ mệnh Artemis II hồi đầu tháng 4.
Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng việc ưu tiên này đang diễn ra với cái giá phải trả là các chương trình khoa học — vốn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào ngân sách công. “Không có lựa chọn tư nhân cho khoa học không gian,” Dreier nhấn mạnh, giải thích rằng các dự án này đòi hỏi chi phí lớn, thời gian dài và rủi ro cao, nên khó thu hút đầu tư của khu vực tư nhân.
Ông cho rằng việc đánh đồng thành công của các công ty phóng tên lửa như SpaceX với khả năng thu thập dữ liệu khoa học là một sai lầm. “Hai hoạt động này hoàn toàn khác nhau, nhưng thường bị nhầm lẫn,” ông nói.
Dù vậy, Quốc hội Mỹ được dự báo sẽ tiếp tục đóng vai trò quyết định. Các đề xuất cắt giảm tương tự trước đây đã bị bác bỏ, và gần đây hơn 100 nghị sĩ đã ký thư kêu gọi tăng ngân sách khoa học cho NASA. Một số thành viên Quốc hội cũng đã bày tỏ phản đối kế hoạch mới.
The Planetary Society đã tái khởi động chiến dịch “Save NASA Science”, kêu gọi công chúng gây sức ép lên Quốc hội trước các cuộc tranh luận ngân sách sắp tới.
“Đây là mối đe dọa rất nghiêm trọng đối với khoa học NASA, và chúng ta cần hành động để ngăn chặn,” Dreier cảnh báo.
Logo NASA tại trụ sở Mary W. Jackson ở Washington, D.C. Ảnh: Getty Images
Những người ủng hộ NASA cầm biểu ngữ phản đối việc cắt giảm ngân sách đối với cơ quan này vào ngày 20 tháng 7 năm 2025. Ảnh: Space.com
