Tại một khu công nghiệp ở Zhangjiagang, một thành phố nhỏ ven biển phía đông Trung Quốc, một cỗ máy lớn phát ra tiếng ù ù và rít nhẹ đang “nuốt” các đống quần áo cũ để phân loại.
Điểm mới nằm ở chỗ: thiết bị này sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân loại quần áo theo thành phần nguyên liệu với tốc độ cao, mở ra cái nhìn về vai trò của AI trong việc giảm tác động của rác thải dệt may tổng hợp.
Cỗ máy Fastsort-Textile, được tạp chí Time vinh danh là một trong những phát minh tốt nhất năm 2025, do DataBeyond – một công ty tái chế ứng dụng AI của Trung Quốc, thành lập năm 2018 – phát triển.
“Chúng tôi có thể tận dụng tối đa rác thải dệt may và giảm lượng bị đốt bỏ, góp phần lớn vào việc tái chế tài nguyên,” Mo Zhuoya, CEO của DataBeyond, cho biết.
Vải dệt tổng hợp có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch, giá rẻ và được sử dụng rộng rãi trong ngành thời trang. Theo tổ chức phi lợi nhuận Circle Economy (có trụ sở tại Amsterdam), loại vải này chiếm khoảng 70% tổng sản lượng dệt may toàn cầu.
Rác thải dệt may là một trong những nguồn ô nhiễm lớn trên toàn cầu, trong đó Trung Quốc là quốc gia đóng góp lớn nhất. Theo báo cáo “Key Insights and Trends 2025” của Tổ chức Thương mại Thế giới, Trung Quốc dẫn đầu xuất khẩu dệt may toàn cầu với 142 tỉ đô la Mỹ, gấp hơn hai lần Liên minh châu Âu.
Hiện Fastsort-Textile mới được triển khai tại một địa điểm duy nhất ở Trung Quốc: Công ty Shanhesheng Environmental Technology Ltd., một cơ sở tái chế dệt may tại Zhangjiagang, nơi lắp đặt thiết bị này từ năm 2025.
Hệ thống sử dụng máy quét AI để đọc thành phần vải và phân loại theo từng loại sợi, từ đó phục vụ tái chế.
Fastsort-Textile có thể phân loại 100 kg quần áo chỉ trong 2-3 phút, trong khi một công nhân cần khoảng 4 giờ để làm cùng khối lượng. Máy có thể xử lý tới 2 tấn mỗi giờ, trong khi hai người cần tới hai ngày và độ chính xác thấp hơn, theo phân tích của Shanhesheng.
Máy quét AI kích thước khoảng 5 x 2 mét hoạt động cùng hệ thống băng chuyền. Công nhân đặt quần áo lên băng tải, và máy quét phát ra tiếng rít khi đọc thành phần. Dữ liệu được hiển thị trực tiếp trên màn hình bên cạnh.
Mỗi sản phẩm chỉ mất chưa tới một giây để xác định chính xác thành phần vật liệu, theo tiêu chuẩn mà khách hàng yêu cầu.
Sau khi quét, quần áo được chuyển đến khu vực phân loại nylon và polyester để tái chế. Những sản phẩm không đạt tiêu chuẩn sẽ được đưa sang khu vực khác, chủ yếu để đốt hoặc chôn lấp — nơi gây ra tác động ô nhiễm lớn nhất.
“Công nghệ này giúp tiết kiệm chi phí lao động và thời gian. Khi con người phân loại, họ khó xác định chính xác 80% hay 90% polyester. Máy này hiếm khi mắc lỗi,” ông Cui Peng, quản lý bán hàng của Shanhesheng, cho biết.
Trước đây, có tới 50% lượng dệt may xử lý bị coi là không thể tái chế và phải đem chôn lấp hoặc đốt bỏ. Con số này hiện giảm xuống còn 30% nhờ Fastsort-Textile, theo giám đốc kinh doanh Li Bin.
“Hiện máy móc đã có thể đảm nhận việc phân loại, trong khi sức người có hạn,” ông nói. “Con người không thể làm việc 24/7, nên về lâu dài robot có thể thay thế. Mục tiêu cuối cùng là một ‘nhà máy tối’ (không cần sáng đèn) vận hành liên tục 24 giờ bằng robot.”
Một công nhân tại cơ sở phân loại hàng dệt là nơi sử dụng máy Fastsort-Textile của DataBeyond tại tỉnh Giang Tô ở miền Đông Trung Quốc. Ảnh: AP
