Thương mại ngày nay vận hành với tốc độ gần như tức thì, và châu Á là nơi xu hướng đó diễn ra rõ rệt nhất. Tại đây, thanh toán số không còn chỉ là công cụ hỗ trợ cho mua bán truyền thống mà đã trở thành nền tảng cốt lõi để xây dựng lại toàn bộ mô hình kinh doanh.
Theo báo cáo 2026 Commerce and Payment Trends của Global Payments, dựa trên khảo sát 600 lãnh đạo ngành thanh toán toàn cầu, khu vực châu Á – Thái Bình Dương (APAC) không chỉ đi trước về tốc độ áp dụng công nghệ mà còn đang phát triển theo một cấu trúc hoàn toàn khác so với Bắc Mỹ hay châu Âu.
Điểm khác biệt này mang tính nền tảng chứ không đơn thuần là nhanh hơn vài bước. Chẳng hạn, 98% doanh nghiệp APAC cho biết họ sẽ đầu tư vào tài chính nhúng trong 12 tháng tới, so với 54% ở Bắc Mỹ. Tài chính nhúng (embedded finance) có thể hiểu đơn giản là việc tích hợp trực tiếp các dịch vụ tài chính – như cho vay, trả góp, bảo hiểm hay thanh toán – vào các ứng dụng mua sắm hoặc nền tảng công nghệ. Người dùng có thể vay tiền hoặc chọn “mua trước trả sau” ngay trong lúc thanh toán, thay vì phải đến ngân hàng hoặc sử dụng một dịch vụ riêng biệt.
Sự vượt trội này không chỉ xuất phát từ tinh thần sẵn sàng đổi mới. Châu Á đã xây dựng được hạ tầng thanh toán thời gian thực đủ mạnh, trong khi chính phủ nhiều nước thúc đẩy chuyển đổi số quyết liệt và người tiêu dùng đã quen với giao dịch nhanh, ít thủ tục. Thanh toán gần như ngay lập tức đã trở thành tiêu chuẩn phổ biến, chứ không phải dịch vụ cao cấp.
Một xu hướng đáng chú ý khác là “thương mại tác nhân” – nơi trí tuệ nhân tạo không chỉ gợi ý sản phẩm mà còn có thể hoàn tất giao dịch thay cho người dùng trong giới hạn được cho phép. Có thể hình dung đây là phiên bản mở rộng của việc lưu sẵn thông tin thẻ trong ứng dụng gọi xe, nhưng áp dụng cho toàn bộ hoạt động mua sắm. Nếu bạn đặt điều kiện tìm vé máy bay rẻ nhất cho một hành trình cụ thể, hệ thống AI có thể tự so sánh giá, kiểm tra chỗ trống và thanh toán mà không cần bạn xác nhận từng bước.
Theo báo cáo, nếu thương mại do AI dẫn dắt được triển khai rộng rãi, thương mại điện tử toàn cầu có thể tăng thêm 1,5–2,5%, tương đương khoảng 240 tỷ USD doanh thu mới. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, doanh nghiệp phải tái cấu trúc website, chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm và nâng cấp hệ thống xác thực.
Vấn đề bảo mật cũng thay đổi trọng tâm: thay vì chỉ ngăn chặn giao dịch không phải do con người thực hiện, giờ đây cần bảo đảm AI không bị kẻ xấu thao túng. Các giải pháp như token hóa – tức thay thế thông tin thẻ thật bằng mã đại diện – và xác thực sinh trắc học bằng vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt đang được xem là nền tảng bảo vệ mới.
Bên cạnh đó, tài chính nhúng đang dần thoát khỏi phạm vi của các tập đoàn lớn. Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện có thể tiếp cận ứng vốn thương nhân, cung cấp dịch vụ “mua trước trả sau” (Buy Now Pay Later – BNPL) hoặc tự động hóa quản lý thu – chi ngay trên một nền tảng thanh toán.
Thị trường tài chính nhúng đạt 92 tỷ USD giá trị giao dịch năm 2024 và dự kiến tăng lên 228 tỷ USD vào năm 2028. Đáng chú ý, hơn một nửa doanh nghiệp bán lẻ khảo sát cho biết doanh thu tăng ít nhất 25% nhờ hình thức “mua trước trả sau”, tức khách hàng nhận hàng ngay và thanh toán dần trong vài tháng.
Trong khi đó, stablecoin – loại tiền mã hóa được neo giá vào một tài sản ổn định như USD để tránh biến động mạnh – lại được châu Á đón nhận thận trọng hơn. Dù 72% doanh nghiệp Bắc Mỹ sẵn sàng sử dụng stablecoin nếu được tích hợp sẵn, chỉ 26% doanh nghiệp APAC đồng ý. Một phần lý do là 99% stablecoin hiện neo theo USD, điều có thể làm dấy lên lo ngại về chủ quyền tiền tệ. Hơn nữa, nhiều nước châu Á đã có hạ tầng thanh toán thời gian thực rất phát triển, như Unified Payments Interface (UPI) của Ấn Độ hay DuitNow của Malaysia, khiến stablecoin chưa đủ sức thuyết phục để thay thế hoặc bổ trợ ngay lập tức.
Kết luận của báo cáo khá rõ ràng: mọi xu hướng đều sẽ sớm trở thành yếu tố cạnh tranh then chốt. Doanh nghiệp nào đầu tư sớm vào token hóa, xác thực sinh trắc học và thanh toán tức thì đang có lợi thế khi thương mại AI bùng nổ. Tại châu Á, người tiêu dùng đã quen với thanh toán nhanh, gần như “vô hình” và ngày càng thông minh hơn. Vì vậy, câu hỏi không còn là có nên chuyển đổi hay không, mà là doanh nghiệp có nâng cấp hạ tầng kịp để theo tốc độ của thị trường hay không.
Người dùng thực hiện thanh toán bằng thẻ chip tại máy POS – hình ảnh minh họa cho xu hướng thanh toán không tiền mặt và sự phát triển của hạ tầng thanh toán số. Ảnh: TechWire Asia
