Sự cố nghiêm trọng suýt dẫn đến thảm họa trong chuyến bay có phi hành gia đầu tiên của tàu Boeing Starliner lên International Space Station (ISS) giữa năm 2024 nay mới được NASA công bố đầy đủ mức độ rủi ro. Trong cuộc họp báo ngày 19/2/2026, NASA cho biết chuyến bay được phân loại lại là “sự cố Loại A” — mức nghiêm trọng cao nhất. Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh cơ quan đang dồn lực chuẩn bị cho sứ mệnh Artemis 2 đưa con người trở lại Mặt Trăng.
Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) vừa thừa nhận chuyến bay có phi hành gia đầu tiên của tàu Boeing Starliner đã nguy hiểm hơn nhiều so với những gì công bố ban đầu.
Ngày 19/2, NASA cho biết họ đã phân loại lại chuyến bay thử nghiệm này thành “sự cố Loại A” — mức nghiêm trọng nhất trong hệ thống đánh giá rủi ro của cơ quan này. Đây là nhóm sự cố từng áp dụng cho các thảm kịch tàu con thoi Space Shuttle Challenger và Space Shuttle Columbia.
“Đây là một sự kiện cực kỳ thách thức trong lịch sử gần đây của chúng tôi. Chúng ta suýt nữa đã có một ngày thực sự thảm khốc,” ông Amit Kshatriya, Phó Giám đốc NASA, nói trong cuộc họp báo công bố kết quả điều tra.
Chuyến bay 10 ngày thành 9 tháng
Tàu Starliner được phóng ngày 5/6/2024, đưa hai phi hành gia Suni Williams và Butch Wilmore lên International Space Station (ISS). Kế hoạch ban đầu chỉ là lưu trú 10 ngày.
Tuy cuối cùng tàu đến ISS an toàn, nhưng trên đường bay đã xảy ra nhiều sự cố, bao gồm nhiều động cơ đẩy bị hỏng, và tàu tạm thời mất khả năng giữ ổn định hướng bay và quỹ đạo
Nói đơn giản, con tàu đã có lúc không kiểm soát chính xác được tư thế bay của mình trong không gian, sự cố được NASA mô tả là mất “sáu cấp độ bay” (Six degrees of freedom), tức là 6 chuyển động cơ bản của tàu, gồm tiến/lùi, sang trái/phải, lên/xuống, lăn, chúc/ngẩng mũi tàu, và xoay hướng.
NASA cho biết đội điều khiển đã phải xem xét lại các quy tắc bay trong tình huống khẩn cấp trước khi quyết định tiếp tục ghép nối với ISS.
Giám đốc NASA Jared Isaacman thừa nhận: nếu các động cơ không được khôi phục hoặc việc ghép nối thất bại, kết cục có thể đã rất khác.
Vì sao phải đưa tàu về không người lái?
NASA sau đó nhiều lần kéo dài thời gian lưu trú của hai phi hành gia để kiểm tra sự cố. Cuối cùng, cơ quan này quyết định đưa Starliner trở về Trái Đất mà không có người trên khoang.
Tàu hạ cánh an toàn, nhưng vẫn xuất hiện thêm trục trặc ở hệ thống động cơ.
NASA cho biết tàu thiếu “khả năng chịu lỗi” (fault tolerance). Điều này có nghĩa là hệ thống chưa có đủ mức dự phòng an toàn. Trong ngành vũ trụ, nguyên tắc rất rõ ràng: không được để một lỗi đơn lẻ có thể làm hỏng toàn bộ nhiệm vụ.
Hai phi hành gia cuối cùng trở về Trái Đất vào tháng 3/2025 bằng tàu Crew Dragon của SpaceX, sau khoảng 9 tháng trên quỹ đạo thay vì 10 ngày như kế hoạch.
Vì sao NASA không xếp Loại A ngay từ đầu?
NASA có 5 cấp độ phân loại sự cố, trong đó Loại A là nghiêm trọng nhất — áp dụng cho những sự cố gây thiệt hại lớn hoặc có nguy cơ mất kiểm soát bay.
Theo lãnh đạo NASA, chuyến bay Starliner rõ ràng đáp ứng tiêu chí này. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, cơ quan đã không phân loại như vậy.
Nguyên nhân được thừa nhận là do lo ngại ảnh hưởng đến danh tiếng chương trình Starliner và quá tập trung vào việc sớm chứng nhận tàu đủ điều kiện chở phi hành gia thường xuyên.
“Việc bảo vệ chương trình đã vượt quá sự cân bằng hợp lý và tạo ra rủi ro mà chúng ta chưa hiểu hết vào thời điểm đó,” Isaacman nói. Ông cho biết hồ sơ hiện đã được “chỉnh sửa lại cho đúng”.
Tương lai nào cho Starliner?
Từ năm 2020 đến nay, SpaceX đã đảm nhiệm việc đưa phi hành gia Mỹ lên ISS. Tuy nhiên, NASA vẫn muốn có ít nhất hai phương tiện độc lập để đảm bảo dự phòng.
Starliner hiện chưa được phép chở người trở lại. NASA và Boeing vẫn đang tìm nguyên nhân gốc rễ của các lỗi động cơ. Sớm nhất, tàu có thể thực hiện một chuyến bay chở hàng không người lái lên ISS trong năm nay.
Trong khi đó, ISS dự kiến sẽ ngừng hoạt động vào năm 2030 và rơi xuống khu vực đại dương hẻo lánh mang tên Point Nemo.
Điều đó đồng nghĩa với việc “cửa sổ” để Starliner thực hiện các chuyến bay có người lái lên ISS có thể không còn dài. Tuy vậy, NASA cho rằng con tàu vẫn có vai trò trong tương lai, đặc biệt nếu Mỹ phát triển thêm các trạm vũ trụ thương mại trên quỹ đạo thấp.
“Việc có nhiều con đường khác nhau để đưa người và hàng hóa lên quỹ đạo sẽ mang lại lợi ích cho nước Mỹ,” Isaacman nhấn mạnh.
Tàu Starliner của Boeing tiếp cận Trạm Vũ trụ Quốc tế trong một chuyến bay thử nghiệm. Ảnh: NASA
