Dù doanh nghiệp đổ hàng tỉ USD vào trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ này chưa cho thấy hiệu quả tài chính rõ rệt đối với phần lớn doanh nghiệp ngoài ngành công nghệ, trong khi nhân viên sử dụng AI tích cực có nguy cơ làm việc nhiều hơn và kiệt sức.
Trong báo cáo mới công bố, Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng của Apollo Global Management, phân tích nhóm S&P 493, gồm 493 doanh nghiệp thuộc chỉ số S&P 500 sau khi loại Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla là những công ty công nghệ chuyên sâu về AI. Kết quả cho thấy biên lợi nhuận và doanh thu bình quân trên mỗi nhân viên của nhóm này gần như đi ngang, chưa có bằng chứng rõ ràng rằng AI giúp cải thiện năng suất.
“Bất chấp khoản đầu tư khổng lồ và làn sóng quảng bá rộng rãi, AI chưa mang lại lợi ích tài chính nào cho các doanh nghiệp Mỹ bên ngoài ngành công nghệ,” Slok nhận định.
Ông cho rằng thách thức không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp truyền thống chậm ứng dụng công nghệ hơn các tập đoàn công nghệ lớn. Ngay cả khi trí tuệ nhân tạo ngày càng rẻ, doanh nghiệp vẫn khó chuyển lợi thế đó thành tăng trưởng doanh thu và biên lợi nhuận cao hơn. Theo Slok, AI có thể giỏi tính toán, nhưng hoạt động kinh doanh còn đòi hỏi khả năng phán đoán, trách nhiệm, niềm tin, văn hóa và cân nhắc đạo đức — những yếu tố ảnh hưởng đến uy tín cũng như kết quả tài chính.
Một nghiên cứu khác được công bố trên Harvard Business Review trước đây cũng đặt câu hỏi liệu AI có thực sự giúp người lao động giảm khối lượng công việc. Trong tám tháng, các nhà nghiên cứu Đại học California tại Berkeley theo dõi khoảng 200 nhân viên tại một công ty công nghệ. Qua hơn 40 cuộc phỏng vấn chuyên sâu, họ nhận thấy nhân viên chủ động làm thêm nhiều việc khi AI giúp hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn, dù không bị cấp trên yêu cầu tăng chỉ tiêu.
Thay vì giảm giờ làm, nhân viên mở rộng danh sách công việc, tranh thủ cả giờ nghỉ trưa và buổi tối. Một kỹ sư tham gia nghiên cứu cho biết mọi người từng kỳ vọng AI giúp tiết kiệm thời gian, nhưng cuối cùng vẫn làm việc như cũ, thậm chí nhiều hơn.
Các kết quả này phù hợp với những nghiên cứu trước đó. Một thử nghiệm năm 2025 cho thấy các lập trình viên giàu kinh nghiệm sử dụng AI mất nhiều hơn 19% thời gian hoàn thành nhiệm vụ, dù họ tin rằng mình làm nhanh hơn 20%. Một nghiên cứu khác của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ ghi nhận AI chỉ giúp tiết kiệm khoảng 3% thời gian, chưa tạo ra tác động đáng kể đến thu nhập hoặc số giờ làm việc.
Theo nhóm nghiên cứu Berkeley, AI có thể mở rộng khả năng làm việc của nhân viên, nhưng khi doanh nghiệp kỳ vọng họ phản hồi nhanh hơn và hoàn thành nhiều nhiệm vụ hơn, lợi ích này có thể đi kèm mệt mỏi, kiệt sức và khó tách khỏi công việc.
Những phát hiện trên cho thấy việc ứng dụng AI không tự động chuyển thành năng suất hay lợi nhuận cao hơn. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức công việc, đánh giá kết quả và phân bổ phần thời gian tiết kiệm được nhờ công nghệ.
Ảnh minh họa về việc người lao động kiệt sức vì công việc trong khi AI vẫn chưa mang lại hiệu quả rõ rệt cho doanh nghiệp. Ảnh: Getty Images
