Bốn phi hành gia đã an toàn trở về Trái Đất trong ca sơ tán y tế đầu tiên trong lịch sử Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), sau khi hạ cánh xuống vùng biển ngoài khơi bang California vào sáng sớm thứ Năm (15/1).
Khoang tàu Crew Dragon của SpaceX, chở theo các phi hành gia Mike Fincke và Zena Cardman của NASA, Kimiya Yui của Nhật Bản và nhà du hành vũ trụ Nga Oleg Platonov, đã đáp xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego vào lúc 3 giờ 41 phút sáng ngày 15/1 theo giờ miền Đông Mỹ (03:41 chiều cùng ngày giờ Việt Nam), khoảng 10,5 giờ sau khi tách khỏi trạm vũ trụ.
Theo kế hoạch ban đầu, bốn phi hành gia lẽ ra còn ở lại không gian thêm khoảng một tháng nữa, nhưng đã phải trở về sớm do một thành viên gặp vấn đề sức khỏe. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ISS một sứ mệnh bị rút ngắn vì lý do sức khỏe của phi hành gia.
Mối quan ngại y tế trên quỹ đạo
Fincke, Cardman, Yui và Platonov được phóng lên ISS ngày 1/8/2025, khởi động sứ mệnh Crew-11 của SpaceX phục vụ NASA. Thông thường, các chuyến bay luân chuyển phi hành đoàn như vậy kéo dài khoảng sáu tháng và kết thúc vài ngày sau khi nhóm kế nhiệm đến trạm. Tuy nhiên, trong giai đoạn cuối của Crew-11 đã xảy ra sự việc bất thường.
Ngày 7/1, NASA thông báo hủy chuyến đi bộ ngoài không gian dự kiến vào ngày 8/1 của Cardman và Fincke do “mối quan ngại y tế” liên quan đến một thành viên trên ISS. Một ngày sau đó, cơ quan này cho biết sẽ kết thúc sớm sứ mệnh Crew-11 để xử lý vấn đề nói trên.
NASA không công bố danh tính phi hành gia bị ảnh hưởng cũng như chi tiết tình trạng sức khỏe, với lý do bảo mật cá nhân. Tuy vậy, cơ quan này khẳng định người này đang ở trạng thái ổn định và nhấn mạnh đây không phải là tình huống khẩn cấp.
“Đây không phải là một ca rời quỹ đạo khẩn cấp, dù chúng tôi luôn duy trì khả năng đó và NASA cùng các đối tác vẫn thường xuyên huấn luyện cho kịch bản này,” Giám đốc NASA Jared Isaacman nói với báo giới trong cuộc họp báo ngày 8/1. Theo ông, nhóm điều hành sứ mệnh quyết định đưa Crew-11 về sớm vì “khả năng chẩn đoán và điều trị đầy đủ cho trường hợp này không thể thực hiện trên Trạm Vũ trụ Quốc tế”.
Sứ mệnh Crew-11 kéo dài 167 ngày, trong đó 165 ngày làm việc trên ISS. Đây là chuyến bay không gian đầu tiên của Cardman và Platonov, chuyến thứ hai của Yui và thứ tư của Fincke. Tính đến nay, Yui đã có tổng cộng 309 ngày trong không gian, còn Fincke đạt mốc 549 ngày.
“Thật tuyệt khi được trở về nhà!” Cardman, chỉ huy Crew-11, chia sẻ ngay sau khi hạ cánh. “Tôi vô cùng biết ơn các đội ngũ đã đưa chúng tôi lên và trở về an toàn.”
Phi hành đoàn tối thiểu trên ISS
Việc Crew-11 rời đi khiến ISS chỉ còn ba người: phi hành gia Christopher Williams của NASA và hai nhà du hành vũ trụ Nga Sergey Kud-Sverchkov và Sergei Mikayev, những người đã đến trạm ngày 27/11 trên tàu Soyuz của Nga. Ba người này sẽ phải cáng đáng công việc trên ISS trong khoảng một tháng, bởi sứ mệnh kế nhiệm Crew-12 của SpaceX, gồm bốn người, hiện được lên lịch phóng vào ngày 15/2. NASA cho biết có thể cân nhắc đẩy sớm thời điểm phóng, nhưng nếu có thay đổi thì cũng không đáng kể.
Các quan chức NASA khẳng định họ không lo ngại về tình trạng thiếu nhân sự trên quỹ đạo, dù Williams sẽ phải một mình vận hành phân đoạn Mỹ của trạm.
“Chris được đào tạo để thực hiện mọi nhiệm vụ mà chúng tôi có thể yêu cầu trên trạm,” Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya nói trong cuộc họp báo ngày 8/1.
“Tất nhiên, chúng tôi cũng điều hành rất nhiều hoạt động của trạm từ các trung tâm kiểm soát trên khắp thế giới, bao gồm cả các trung tâm thương mại phụ trách nhiều tải trọng nghiên cứu,” ông nói thêm. “Vì vậy, anh ấy sẽ có hàng nghìn người ‘theo dõi sau lưng’, giống như các phi hành đoàn vẫn luôn được hỗ trợ, để bảo đảm các nghiên cứu khoa học đột phá vẫn tiếp tục.”
Trên thực tế, trong gần một thập kỷ, ISS thường xuyên chỉ có ba người làm việc, kể từ khi trạm được vận hành liên tục từ tháng 11/2000. Tuy nhiên, quy mô cơ bản được nâng lên sáu người vào năm 2009 và tăng tiếp lên bảy người vào năm 2020.
Xét đến lịch sử dài đó, việc đến nay mới xảy ra một ca sơ tán y tế từ ISS là điều khá bất ngờ. Các tính toán thống kê dự báo trung bình cứ khoảng ba năm có thể xảy ra một sự kiện như vậy, Giám đốc y tế NASA James Polk cho biết trong buổi họp báo ngày 8/1.
Tiền lệ từ Liên Xô
Crew-11 không phải là sứ mệnh không gian đầu tiên kết thúc sớm do vấn đề sức khỏe của phi hành gia. Tháng 11/1985, Liên Xô từng đưa ba nhà du hành vũ trụ trở về từ trạm Salyut-7 sớm hơn dự kiến vì một người trong số họ, Vladimir Vasyutin (33 tuổi), bị ốm.
Sau khi trở về Trái Đất, Vasyutin – chỉ huy Salyut-7 – đã phải nhập viện. Một số nhà nghiên cứu suy đoán ông mắc nhiễm trùng tuyến tiền liệt và có thể đã che giấu tình trạng này với nhóm lập kế hoạch sứ mệnh trước khi phóng.
Các đội cứu hộ tiếp cận khoang Crew Dragon của Crew-11 ngay sau khi tàu trở về Trái Đất ngày 15/1/2026. Ảnh: NASA TV
Tàu cứu hộ tiến gần khoang Crew Dragon của Crew-11 ngày 15/1/2026. Ảnh: NASA/SpaceX
