Cổ phiếu AI và bán dẫn Trung Quốc lao dốc khi nhà đầu tư lo ngại nhu cầu AI suy yếu và nguy cơ các nước hạn chế thiết bị Trung Quốc tại trung tâm dữ liệu. Chỉ trong chưa đầy bốn tháng, chỉ số STAR50, tập hợp các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực AI và bán dẫn niêm yết tại Trung Quốc đại lục, mất 40% giá trị, tương đương khoảng 480 tỉ đô la Mỹ vốn hóa thị trường.
Đợt bán tháo không chỉ xóa sạch một phần lớn thành quả của làn sóng đầu tư AI mà còn làm chững lại đà tăng kéo dài hai năm của thị trường chứng khoán Trung Quốc. Diễn biến này cũng gây khó cho nỗ lực của Bắc Kinh nhằm khuyến khích người dân đưa tiền tiết kiệm vào cổ phiếu để cung cấp vốn cho lĩnh vực AI, đồng thời xây dựng một thị trường tăng trưởng ổn định hơn, tránh chu kỳ tăng nóng rồi suy thoái. Chỉ số cổ phiếu vốn hóa lớn trên diện rộng của Trung Quốc hiện giảm khoảng 20% so với đỉnh hồi tháng 6.
“Thị trường chứng khoán sau đó biến thành một cơn sốt tăng giá mang tính đầu cơ,” Dong Baozhen, nhà quản lý quỹ tại Bắc Kinh, nhận định. “Và giờ đây, chúng ta chứng kiến bong bóng vỡ.”
Đà đảo chiều cho thấy cổ phiếu Trung Quốc đã tăng nóng hơn thị trường phương Tây và nhiều thị trường khác ở châu Á. Trong khi đó, cổ phiếu AI tại Mỹ mới chỉ chịu một đợt điều chỉnh nhẹ, góp phần kéo chỉ số Nasdaq giảm 6% so với mức cao kỷ lục thiết lập ba tuần trước.
Chưa có sự kiện cụ thể nào được xác định là nguyên nhân trực tiếp gây ra đợt bán tháo tại Trung Quốc. Tuy nhiên, các nhà giao dịch cho rằng định giá quá cao, nghĩa vụ thuế và nguy cơ Mỹ hoặc các nước khác cấm thiết bị Trung Quốc tại các trung tâm dữ liệu đều tạo thêm sức ép.
Theo Goldman Sachs, cổ phiếu AI chiếm 42% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán Trung Quốc và 57% giá trị giao dịch trên thị trường cổ phiếu loại A tại đại lục và cổ phiếu loại H tại Hong Kong. Do thị trường có đông nhà đầu tư cá nhân, đợt sụt giảm đã khiến nhiều người chịu thua lỗ.
Cổ phiếu được nhà đầu tư cá nhân ưa chuộng lao dốc
Cổ phiếu Unitree, nhà sản xuất robot có lượng đăng ký mua vượt số cổ phiếu chào bán tới 8.000 lần khi niêm yết, đã mất một nửa giá trị kể từ khi bắt đầu giao dịch hồi tháng 8. Nhà sản xuất chip CXMT cũng mất hơn một phần tư giá trị trong tháng qua.
Hai hãng chip MetaX Integrated Circuits và Moore Threads Technology, từng tăng lần lượt 700% và 400% trong ngày giao dịch đầu tiên vào năm ngoái, cũng đã mất một nửa giá trị kể từ tháng 7.
Chen Wensheng, một chủ doanh nghiệp nhỏ kiêm nhà đầu tư tại tỉnh Hải Nam, miền nam Trung Quốc, cho biết ông tham gia đợt tăng giá vì tin rằng chính quyền ủng hộ những doanh nghiệp như Unitree, vốn có các quỹ được nhà nước hậu thuẫn đầu tư. Tuy nhiên, hiện Chen và bạn bè đang phải gánh các khoản thua lỗ.
Sự thất vọng trước kết cục của một xu hướng đầu tư được Bắc Kinh hậu thuẫn có thể khiến nhiều người chuyển sang các tài sản ít rủi ro hơn, đồng thời làm chậm hoạt động huy động vốn cổ phần của các công ty công nghệ.
Cổ phiếu Zhongji Innolight và Eoptolink Technology, hai nhà sản xuất linh kiện quang học, đã giảm khoảng 60% so với mức đỉnh hồi tháng 6 và tháng 7. Một phần nguyên nhân là Washington đang tiến tới cấm các công ty này cung cấp sản phẩm cho các trung tâm dữ liệu tại Mỹ.
Dù đã giảm mạnh, chỉ số STAR50 vẫn có hệ số giá trên lợi nhuận trong 12 tháng gần nhất khoảng 100 lần, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh gần 250 lần nhưng vẫn cao hơn đáng kể mức khoảng 30 lần của chỉ số Nasdaq 100. Chênh lệch này khiến nhà đầu tư lo ngại thị trường Trung Quốc có thể còn giảm sâu trước khi phục hồi.
“Những gì đang diễn ra sẽ khiến nhiều công ty có ý định niêm yết phải dừng kế hoạch,” Hong Hao, đối tác quản lý kiêm giám đốc đầu tư tại Lotus Asset Management ở Hong Kong, nhận định.
“Mọi bong bóng cuối cùng đều vỡ”
Cơn sốt đầu tư AI trái ngược với nỗ lực của giới chức Trung Quốc nhằm cải thiện hiệu quả đầu tư và giảm biến động thị trường. Chính quyền đã siết hoạt động sử dụng đòn bẩy tài chính và giao dịch tần suất cao. Các nhà đầu tư được nhà nước hậu thuẫn cũng bán cổ phiếu trong những đợt tăng giá nhằm hạn chế đà tăng quá nóng.
Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc chưa trả lời ngay các câu hỏi Reuters gửi qua fax trong tuần trước.
Theo thông tin trên trang web của cơ quan này, Chủ tịch Wu Qing đã gặp các thành viên thị trường hồi đầu tháng để lắng nghe đề xuất cải thiện thị trường vốn. Một số người trong giới đầu tư cho rằng cơn sốt AI đã làm méo mó cơ cấu thị trường.
“Việc quá nhấn mạnh yếu tố công nghệ, tức tỷ trọng của các công ty công nghệ trong tổng vốn hóa của những chỉ số lớn, khiến dòng vốn phân bổ chệch hướng, thậm chí bị bóp méo,” Leo Wang, đối tác tại Qianchuang Capital ở Bắc Kinh, nhận định.
“Điều này tạo ra bong bóng nghiêm trọng ở một số lĩnh vực, đồng thời hút cạn nguồn vốn ở những lĩnh vực khác”.
Một số nhà đầu tư cho rằng đợt bán tháo cũng tạo ra cơ hội mua vào. Theo họ, diễn biến này không quá bất ngờ và chưa hẳn gây tổn hại đến các cải cách thị trường dài hạn, vốn đã góp phần cải thiện lợi nhuận đầu tư trong những năm gần đây, đặc biệt là thu nhập từ cổ tức và các khoản phân phối cho nhà đầu tư.
Theo nghiên cứu của HSBC, dù đã bán ròng trong ba tháng qua, các quỹ đầu tư châu Á nhìn chung vẫn phân bổ tỷ trọng cổ phiếu Trung Quốc cao hơn mức chuẩn trong danh mục.
Goldman Sachs đưa Innolight và CXMT vào danh sách khuyến nghị đầu tư được điều chỉnh hồi đầu tháng, cùng hàng chục cổ phiếu AI khác của Trung Quốc. William Bratton, chiến lược gia tại BNP Paribas Securities, cũng cho rằng thị trường đang tạo ra cơ hội mua vào cho những nhà đầu tư thận trọng.
Dù vậy, nhiều nhà đầu tư tại Trung Quốc đại lục đang chuyển sự chú ý sang các lĩnh vực khác hoặc chờ giá cổ phiếu giảm thêm trước khi quay lại thị trường.
“Giống như các nhà sản xuất Trung Quốc khác, các hãng chip và nhà cung cấp AI cuối cùng cũng sẽ rơi vào cuộc chiến giá cả,” Wang Zhuo, đối tác tại công ty quản lý đầu tư Zhuozhu ở Thượng Hải, nhận định.
“Không có ngoại lệ. Mọi bong bóng cuối cùng đều vỡ”.
Robot hình người G1 của Unitree biểu diễn tại sự kiện công bố các dịch vụ mới của GMO AI & Robotics Corporation (GMO AIR) ở Tokyo, Nhật Bản, ngày 8-9-2026. Ảnh: Reuters
