Intro: Trung Quốc đang thúc đẩy xây dựng “nhà máy token” – mô hình hạ tầng cung cấp trực tiếp năng lực xử lý và đầu ra của trí tuệ nhân tạo (AI), thay vì chỉ cho thuê tài nguyên tính toán. Động thái này diễn ra khi nhu cầu sử dụng AI tăng nhanh, mở ra hướng thương mại hóa mới cho ngành công nghệ. Với kế hoạch phát triển nền kinh tế token giai đoạn 2026-2028, Bắc Kinh muốn thiết lập cơ chế định giá, phân phối và giao dịch token, đồng thời khuyến khích ứng dụng AI trong công nghiệp, nghiên cứu và khu vực công. Các địa phương khác cũng đang tìm cách khai thác thị trường mới này.
Khi các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển, Trung Quốc đang đẩy nhanh việc xây dựng các “nhà máy token”, hướng tới hình thành mô hình kinh tế mới dựa trên nhu cầu sử dụng và cung cấp năng lực xử lý của AI.
Mỗi khi người dùng yêu cầu một mô hình AI viết mã lập trình, tạo hình ảnh hoặc video, hệ thống sẽ xử lý yêu cầu thông qua các đơn vị dữ liệu gọi là token. Tháng 3, Trung Quốc chính thức chọn “ciyuan” làm thuật ngữ tiếng Trung tương ứng với token, hướng tới chuẩn hóa cách đo lường, tính phí và theo dõi mức sử dụng dịch vụ AI, tương tự cách điện năng được tính bằng kilowatt-giờ.
Cuối tháng 9, Bắc Kinh công bố kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2028 nhằm thúc đẩy phát triển nền kinh tế token.
“Đây là chính sách cấp tỉnh, thành đầu tiên tại Trung Quốc dành riêng cho nền kinh tế token”, Zhang Jinrui, quan chức Cục Kinh tế và Công nghệ thông tin thành phố Bắc Kinh, cho biết.
Theo Liu Yong, Chủ tịch Viện Tài chính Internet Zhongguancun tại Bắc Kinh, với chính sách mới của thủ đô, token không còn chỉ là thuật ngữ kỹ thuật gắn với các mô hình AI quy mô lớn mà đang trở thành nền tảng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và xây dựng cơ chế quản lý mới.
Nhà máy token – “nhà máy điện” của kỷ nguyên AI
Kế hoạch của Bắc Kinh đặt mục tiêu xây dựng các nhà máy token đạt tiêu chuẩn hàng đầu thế giới, đồng thời thiết lập hệ thống đánh giá theo nhiều cấp độ. Các tiêu chí chính gồm thông lượng xử lý, thời gian tạo token đầu tiên, hiệu quả sử dụng năng lượng và tỷ lệ truy xuất dữ liệu thành công từ bộ nhớ đệm. Hệ thống này nhằm đánh giá năng lực vận hành và chất lượng cung cấp token ở quy mô lớn.
Có thể hình dung nhà máy token như những nhà máy điện của kỷ nguyên AI. Thay vì sản xuất điện, các cơ sở này kết hợp điện năng, chip, dữ liệu và mô hình AI để cung cấp năng lực xử lý, tạo ra token phục vụ nhu cầu của khách hàng.
Khác với trung tâm dữ liệu truyền thống chủ yếu cung cấp tài nguyên tính toán để khách hàng tự vận hành, nhà máy token hướng tới cung cấp trực tiếp kết quả xử lý của AI. Khách hàng không cần tự triển khai mô hình hoặc tối ưu hóa quá trình suy luận mà chỉ trả phí theo lượng token sử dụng.
Nhà máy token đầu tiên tại Bắc Kinh, đặt ở Khu Phát triển Kinh tế và Công nghệ Bắc Kinh, có công suất giai đoạn đầu lên tới 1.400 tỷ token mỗi ngày.
Kế hoạch cũng đưa các nền tảng phân phối token vào quy hoạch hạ tầng mới của thành phố. Bắc Kinh sẽ nghiên cứu cơ chế định giá và lưu thông theo thị trường, nhằm giúp token trở thành một loại tài nguyên có thể đo lường, trao đổi và định giá.
Về ứng dụng, chính quyền khuyến khích phát triển các tác nhân AI đa dụng và các tác nhân được thiết kế cho từng ngành, đưa năng lực xử lý của AI vào sản xuất công nghiệp, nghiên cứu khoa học và hoạt động của cơ quan nhà nước.
Chen Guangming, quan chức Cục Kinh tế và Công nghệ thông tin thành phố Bắc Kinh, cho biết nhu cầu token hiện tăng nhanh nhất trong lĩnh vực tạo nội dung bằng AI và lập trình. Trong thời gian tới, các ngành chuyên biệt khác có thể trở thành động lực tăng trưởng mới.
“Trong kỷ nguyên Internet, cạnh tranh chủ yếu xoay quanh lưu lượng truy cập và sự chú ý của người dùng. Sang kỷ nguyên AI, logic đã thay đổi: điều quan trọng hiện nay là chất lượng và hiệu quả tạo ra các token hữu ích,” ông Liu nói.
Theo ông, đây là dấu hiệu của sự chuyển dịch từ mô hình kinh tế dựa vào lưu lượng truy cập, lượt ghé thăm và sự chú ý của người dùng sang mô hình lấy việc tạo ra và sử dụng token làm trọng tâm.
Nhu cầu token tăng mạnh, các địa phương tìm hướng khai thác
Cục Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc cho biết đến tháng 6, lượng token được xử lý mỗi ngày tại nước này đã vượt 500.000 tỷ. Riêng Bắc Kinh chiếm hơn một nửa tổng lượng này, theo ông Zhang. Thành phố cũng đã đăng ký 242 mô hình AI quy mô lớn để cung cấp cho công chúng sử dụng.
Theo chính quyền địa phương, mục tiêu của Bắc Kinh không chỉ là xây dựng các nhà máy token mà còn thử nghiệm những cơ chế quản lý phù hợp với nền kinh tế mới, qua đó tạo mô hình phát triển cho ngành.
Tại những địa phương khác, chính quyền Trung Quốc cũng tìm cách phát triển nền kinh tế token dựa trên thế mạnh riêng, phù hợp với định hướng của Quốc vụ viện trong sáng kiến “AI Plus” – đưa AI vào nhiều lĩnh vực kinh tế và xã hội.
Các định hướng này nhằm xây dựng hệ thống hỗ trợ toàn diện cho AI, bao gồm mô hình, dữ liệu, năng lực tính toán, ứng dụng, phát triển mã nguồn mở, nhân lực, chính sách, quy định và an ninh.
Tháng 5, khu tự trị Nội Mông ở miền bắc Trung Quốc ra mắt nền tảng giao dịch token, tận dụng nguồn lực tính toán sử dụng năng lượng xanh. Nền tảng tích hợp các chức năng gọi mô hình AI, kết nối cung cầu token và thanh toán giao dịch.
Nam Ninh, thủ phủ khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây ở miền nam Trung Quốc, đang nghiên cứu các giải pháp cung cấp dịch vụ AI xuyên biên giới, trong đó có việc tuân thủ quy định về dữ liệu và triển khai suy luận từ xa. Mục tiêu là đưa năng lực tính toán và các mô hình AI quy mô lớn của Trung Quốc đến thị trường các nước ASEAN dưới dạng dịch vụ token được chuẩn hóa.
Trong khi đó, tỉnh An Huy ở miền đông Trung Quốc khuyến khích các tổ chức cho vay cung cấp “khoản vay token”, một hình thức tài chính được định hướng phục vụ nền kinh tế token.
Các chuyên gia trong ngành nhận định nền kinh tế token toàn cầu vẫn ở giai đoạn đầu, song có tiềm năng tăng trưởng lớn.
Báo cáo nghiên cứu của China International Capital Corp (CICC), một ngân hàng đầu tư Trung Quốc, đánh giá nhà máy token là một trong những mô hình kinh doanh có tốc độ tăng trưởng nhanh và triển vọng thương mại hóa lớn trong ngắn hạn đối với các nhà phát triển mô hình AI quy mô lớn.
JPMorgan dự báo lượng token tiêu thụ cho hoạt động suy luận AI tại Trung Quốc sẽ tăng khoảng 370 lần trong giai đoạn 2025-2030.
Tháng 5, ba nhà mạng viễn thông lớn nhất Trung Quốc cũng triển khai các gói dịch vụ token dành cho người dùng cá nhân, cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Động thái này cho thấy dịch vụ token đang dần tiếp cận thị trường tiêu dùng, thay vì chỉ phục vụ các tổ chức công nghệ.
Li Lingran, kỹ sư tại một công ty Internet ở Bắc Kinh, cho biết sử dụng các mô hình AI quy mô lớn trong công việc đã trở nên thiết yếu như nước sinh hoạt. Ông hiện chi hơn 200 nhân dân tệ (khoảng 30 USD) mỗi tháng cho token, nhiều hơn cả hóa đơn điện thoại di động.
“Đây là một sự chuyển đổi mà bạn không thể bỏ qua”, ông nói.
Khách tham quan tập trung tại gian hàng của Moore Threads, doanh nghiệp giới thiệu ba cơ sở sản xuất phục vụ đổi mới AI trong nhiều ngành, tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới 2026 ở Thượng Hải ngày 17-7. Ảnh: China Daily
Các tác nhân AI mã nguồn mở và nền kinh tế token là những chủ đề nổi bật tại khu triển lãm của Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới 2026 ở Thượng Hải ngày 17-7. Ảnh: China Daily
Khách tham quan xem các video khoa học về token tại gian hàng của China Telecom trong triển lãm chuyên đề thuộc Triển lãm Công nghiệp Dữ liệu lớn Quốc tế Trung Quốc 2026, tổ chức tại Quý Dương, tỉnh Quý Châu, ngày 28-8. Ảnh: Tân Hoa xã
