Cách đây hai năm, khi đạo diễn Zhu Zhili tìm nơi mở xưởng phim ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại Trung Quốc, Thâm Quyến gần như là lựa chọn duy nhất. Thành phố miền Nam này có sẵn hệ sinh thái công nghệ, nhân lực và hạ tầng tính toán mà một xưởng phim AI cần.
Giờ đây, tình hình đã khác.
Zhu cho biết mỗi ngày ông nhận được lời mời từ các thành phố và khu công nghiệp trên khắp Trung Quốc, từ những đô thị lớn đến các địa phương nhỏ, đề nghị ông đưa hoạt động làm phim bằng AI đến đó.
“Mỗi ngày tôi đều được nhiều thành phố tiếp cận, từ các đô thị lớn đến những địa phương nhỏ hơn,” Zhu nói. Theo ông, các địa phương muốn ông thành lập cơ sở công nghệ hoặc doanh nghiệp tại đó.
Cuộc chạy đua này cho thấy Trung Quốc đang tìm cách đưa AI thâm nhập sâu vào nền kinh tế, từ sản xuất công nghiệp đến ngành điện ảnh. Chính quyền địa phương xây dựng các cụm công nghệ, trợ cấp cho startup và nhà làm phim, đồng thời cung cấp năng lực tính toán và mặt bằng với chi phí thấp.
Cách làm này không mới. Trung Quốc từng sử dụng chính sách công nghiệp và các ưu đãi địa phương để thúc đẩy xe điện, pin Mặt Trời và robot, biến những lĩnh vực này thành các ngành sản xuất có sức cạnh tranh toàn cầu.
Lần này, mục tiêu là nội dung do AI tạo ra.
Một ngành công nghiệp gồm nhà làm phim, xưởng sản xuất và nền tảng phát trực tuyến đang hình thành nhanh chóng, trong cuộc đua giành lợi thế từ công nghệ sản xuất đến phân phối nội dung.
“Trung Quốc đã tạo ra môi trường tốt nhất” cho các nhà làm phim AI nhờ giá thuê thấp, trợ cấp sinh hoạt và hỗ trợ năng lực tính toán, Zhu nói. Ông hiện phụ trách bộ phận nội dung do AI tạo ra (AIGC) tại China Wit Media ở Thâm Quyến.
Xưởng phim riêng của Zhu đặt trong một không gian làm việc chung, với sự hỗ trợ của chính quyền Thâm Quyến và Đại học Bách khoa Hong Kong.
Khi chi phí làm phim giảm xuống vài trăm nhân dân tệ mỗi phút
Sức hút lớn nhất của AI đối với các nhà làm phim là chi phí.
Theo đài truyền hình nhà nước CCTV, trong nửa đầu năm 2026, chi phí sản xuất phim ngắn nhiều tập bằng AI tại Trung Quốc giảm từ khoảng 5.000 nhân dân tệ (747 USD) mỗi phút xuống chỉ còn vài trăm nhân dân tệ.
Pan Xiaojun, học viên cao học ngành đạo diễn điện ảnh tại Hải Nam, cho biết một cảnh đám cưới nếu quay theo phương pháp truyền thống có thể tốn khoảng 60.000 nhân dân tệ. Với AI, ông có thể tạo ra cảnh tương tự với chi phí khoảng 1.400 nhân dân tệ.
“Với AI, tôi có thể đưa cùng một cảnh siêu thực vào cuộc sống chỉ với 1.400 nhân dân tệ,” Pan nói. Trợ cấp và miễn tiền thuê mặt bằng từ chính quyền địa phương tại Hải Nam còn giúp ông giảm thêm chi phí tính toán.
Các địa phương khác cũng đang tăng ưu đãi.
Thượng Hải hồi tháng 5 đưa ra các biện pháp thúc đẩy sản xuất phim ngắn bằng AI, trong đó cung cấp năng lực tính toán và mô hình AI trên nền tảng đám mây nhằm giảm chi phí và hỗ trợ đưa nội dung ra nước ngoài.
Bắc Kinh có quỹ 260 triệu nhân dân tệ hỗ trợ công nghệ nghe nhìn. Thâm Quyến cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho sản xuất video, hiệu ứng hình ảnh và tạo nội dung, đồng thời trợ cấp tiền thuê mặt bằng để thu hút nhân lực trong lĩnh vực này.
Các nền tảng lớn cũng nhập cuộc. Gong Yu, CEO iQIYI, hồi tháng 8 cho biết công ty đang “dốc toàn lực” cho AI và cung cấp trợ cấp cho một số nhà sáng tạo nội dung AI phát hành trên nền tảng.
Sản xuất bùng nổ, nhưng khán giả không tăng theo
Vấn đề là khi chi phí sản xuất giảm mạnh, số lượng nội dung có thể tăng nhanh hơn nhiều so với khả năng hấp thụ của thị trường.
Dữ liệu của DataEye cho thấy trong nửa đầu năm nay, 221.900 video mới sử dụng AI được phát hành trên Douyin, phiên bản TikTok tại Trung Quốc. Nhưng chỉ có 1.055 video vượt mốc 100 triệu lượt xem, ngưỡng thường được xem là dấu hiệu thành công.
Khoảng cách này cho thấy AI có thể đang giải quyết một vấn đề rất nhanh: làm nội dung với chi phí thấp. Nhưng nó chưa giải quyết được vấn đề khó hơn là khiến khán giả muốn xem nội dung đó.
Đây cũng là rủi ro từng xuất hiện ở những ngành sản xuất khác của Trung Quốc. Khi chính quyền địa phương đồng loạt hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng năng lực, sản lượng có thể tăng nhanh hơn nhu cầu. Doanh nghiệp sau đó phải cạnh tranh bằng giá, tạo áp lực lên lợi nhuận và có thể dẫn tới tình trạng dư thừa công suất.
Với video AI, quá trình này có thể diễn ra nhanh hơn vì rào cản gia nhập thấp hơn nhiều so với một nhà máy ô tô hay một dây chuyền sản xuất robot.
Một xưởng phim không cần đầu tư hàng tỉ USD vào nhà máy. Khi công cụ AI ngày càng rẻ và dễ sử dụng, ngày càng nhiều nhà sản xuất có thể tạo ra nội dung với tốc độ cao. Điều đó khiến lợi thế về chi phí nhanh chóng trở thành lợi thế mà rất nhiều đối thủ cùng sở hữu.
Khi AI bắt đầu đụng vào việc làm và bản quyền
Sự bùng nổ của video AI cũng đang tạo ra phản ứng từ chính những người làm trong ngành giải trí.
Các diễn viên Trung Quốc lo ngại hình ảnh và diện mạo của họ bị đưa vào phim AI mà không có sự đồng ý. Việc sử dụng AI cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất việc đối với diễn viên lồng tiếng.
Khán giả lại đặt câu hỏi về tính nguyên bản.
“Một số người trực tiếp đưa nhân vật gốc hoặc các đoạn nhảy do người khác sáng tạo vào nội dung AI mà không ghi chú bản quyền. Tôi cho rằng hành vi đó hoàn toàn không thể chấp nhận,” Wen, một người hâm mộ nội dung AI 22 tuổi, nói.
Thành công bất ngờ của “Niu Lai”, bộ phim hoạt hình kinh phí thấp được sản xuất bằng phương pháp truyền thống, cũng được một số người xem là phản ứng trước làn sóng nội dung AI.
Trung Quốc yêu cầu nội dung do AI tạo ra phải được ghi nhãn rõ ràng, nhưng vẫn chưa có một hệ thống quy định bản quyền cụ thể cho loại nội dung này.
Khoảng trống pháp lý có thể trở thành vấn đề ngày càng lớn khi chi phí tạo video giảm và số lượng nội dung tăng mạnh. Một đoạn phim, nhân vật, hình ảnh hay giọng nói có thể được đưa vào một tác phẩm AI chỉ trong thời gian rất ngắn, khiến việc xác định nguồn gốc và quyền sở hữu trở nên phức tạp hơn.
Trung Quốc muốn đi nhanh trước khi luật chơi được định hình
Ngành phim AI Trung Quốc hiện không chỉ phát triển để phục vụ thị trường trong nước.
Đạo diễn Cao Yiwen đã công chiếu bộ phim hoạt hình bằng AI tại Liên hoan Phim AI Thế giới ở Cannes, Pháp, hồi tháng 4. Bà cho rằng Trung Quốc đang dẫn đầu lĩnh vực này.
“Pháp và phần còn lại của châu Âu vẫn đang quan sát và chờ xem liệu Trung Quốc có đưa ra những quy định pháp luật rõ ràng hay không,” bà Cao nói. “Chúng tôi đã tụt lại trong hai cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên, vì vậy có lẽ đây là cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ ba.”
Nhận định này phần nào phản ánh cách Trung Quốc tiếp cận AI: xây dựng năng lực sản xuất trước, trong khi khung pháp lý và các tiêu chuẩn của ngành tiếp tục được hoàn thiện.
Chính quyền địa phương cạnh tranh để thu hút doanh nghiệp. Doanh nghiệp tận dụng trợ cấp, hạ tầng và chi phí thấp để mở rộng sản xuất. Các nền tảng tìm cách đưa AI vào quy trình làm nội dung và phân phối.
Mô hình này có thể giúp Trung Quốc nhanh chóng hình thành một ngành công nghiệp mới. Nhưng nó cũng tạo ra một nghịch lý: càng dễ và rẻ để sản xuất video AI, nguy cơ thị trường bị nhấn chìm trong nội dung cũng càng lớn.
Với 221.900 chương trình AI mới chỉ trong nửa đầu năm nhưng chưa đến 0,5% vượt mốc 100 triệu lượt xem, câu hỏi đối với ngành video AI Trung Quốc giờ không còn chỉ là liệu AI có thể làm phim hay không. Câu hỏi khó hơn là tìm đâu ra khan giả cho tất cả những bộ phim đó.
Đạo diễn AI Trung Quốc Zhu Zhili trao đổi về một video do AI tạo ra với đồng nghiệp tại văn phòng China Wit Media, công ty sản xuất phim và truyền hình ở Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, ngày 17-8-2026. Ảnh: Reuters
Đạo diễn hoạt hình AI Wu Xingyu làm việc trong một dự án tại văn phòng China Wit Media ở Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, ngày 17-8-2026. Ảnh: Reuters
