Các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) không có máy giặt vì nước quá quý để sử dụng cho việc giặt giũ. Họ mặc quần áo trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần hoặc nhiều tháng tùy loại, trước khi những bộ đồ đã cũ được đóng vào các tàu chở hàng và đưa trở lại khí quyển để đốt cháy.
Điều đó cũng có nghĩa là một quả cầu lửa xuất hiện trên bầu trời do tàu chở hàng của ISS hồi quyển, về lý thuyết, có thể chứa cả một túi đồ lót cũ của phi hành gia.
Trong môi trường chân không của vũ trụ, ngay cả quần áo lót cũng trở thành một dạng chất thải cần xử lý — cuối cùng bị thiêu rụi trong một cú lao rực lửa qua khí quyển mà ít người biết đến.
Vì sao ISS không có máy giặt?
ISS liên tục có người sinh sống từ tháng 11-2000. Trong khoảng 25 năm, luôn có người làm việc ở độ cao khoảng 400 km phía trên Trái đất. Hơn 280 phi hành gia và nhà du hành vũ trụ đến từ hơn 20 quốc gia đã từng đặt chân lên trạm. Tất cả đều phải đối mặt với một vấn đề rất đời thường: quần áo sẽ bẩn.
Thế nhưng ISS chưa bao giờ có máy giặt. Lý do chủ yếu nằm ở nước.
Trên trạm, từng giọt nước đều là tài nguyên quý giá. Nước phải được đưa từ Trái đất lên với chi phí phóng khoảng 10.000 USD/kg, hoặc được thu hồi và tái chế từ nước tiểu, mồ hôi và hơi thở của phi hành đoàn thông qua hệ thống lọc hoạt động liên tục.
ISS hiện tái chế khoảng 90% lượng nước được tạo ra bên trong trạm. Tuy nhiên, ngay cả với tỷ lệ tái chế cao như vậy, việc bổ sung một máy giặt vẫn làm tăng đáng kể nhu cầu nước và điện, từ đó ảnh hưởng đến chi phí tiếp tế.
NASA từng so sánh lượng nước và điện cần thiết cho một hệ thống giặt giũ trên trạm với chi phí đưa quần áo mới lên bằng các chuyến tàu chở hàng. Kết quả cho thấy đưa quần áo mới lên rẻ hơn so với giặt quần áo cũ. Vì vậy, NASA chọn phương án đơn giản hơn: không giặt.
Phi hành gia mặc quần áo trong bao lâu?
Trên thực tế, mỗi loại quần áo có thời gian sử dụng khác nhau.
Quần áo tập thể dục có thể được sử dụng khoảng hai tuần. Phi hành gia phải tập luyện khoảng một giờ mỗi ngày để hạn chế mất xương và cơ trong môi trường vi trọng lực. Lượng mồ hôi tạo ra trong quá trình này cuối cùng sẽ làm mất tác dụng của lớp phủ kháng khuẩn trên vải.
Trong khi đó, quần áo mặc hằng ngày như áo polo cotton và quần short có thể được sử dụng từ một đến ba tháng. Đồ lót thì tùy từng thành viên phi hành đoàn.
Quần áo của phi hành gia được nhà thầu Lockheed Martin của NASA mua từ những nhà cung cấp hàng may mặc thông thường như Lands’ End, Cabela’s và Blackhawk. Nói cách khác, quần áo mặc trên ISS không có chất liệu đặc biệt nào về mặt công nghệ.
Quần áo bẩn đi đâu?
Khi một món đồ đã hết thời gian sử dụng, nó được đưa vào hệ thống xử lý chất thải của ISS cùng với bao bì, thức ăn thừa, thiết bị hết hạn và rác sinh hoạt khác của phi hành đoàn. Rác được đóng túi, dán kín và lưu trữ trong tàu chở hàng đang kết nối với trạm.
Hiện có ba loại tàu chở hàng thường xuyên tiếp tế cho ISS. Tàu Progress của Nga và Cygnus của Northrop Grumman là những phương tiện sử dụng một lần. Chúng được phóng từ Trái đất mang theo hàng hóa, sau đó được dỡ hàng tại ISS, chất đầy rác rồi tách khỏi trạm và được điều khiển rời quỹ đạo trên Thái Bình Dương. Tàu sẽ cháy trong khí quyển khi lao xuống.
Dragon của SpaceX là ngoại lệ. Đây là tàu có thể tái sử dụng, trở về Trái đất nguyên vẹn và hạ xuống Thái Bình Dương để tiếp tục được sử dụng cho các nhiệm vụ sau.
Vì vậy, trong khi Dragon có thể trở về nguyên vẹn, rác được đưa lên bằng mỗi chuyến Progress và Cygnus cuối cùng lại biến thành một quả cầu lửa rực sáng trên bầu trời phía trên Nam Thái Bình Dương.
Theo bài viết của Brett Tingley, biên tập viên điều hành Space.com, về lần hồi quyển của tàu chở hàng Progress MS-23 vào tháng 11-2023, đây có thể là một cảnh tượng rất ấn tượng.
Progress MS-23 tách khỏi ISS ngày 29-11-2023, mang theo “thiết bị cũ và rác sinh hoạt, hay tất cả những thứ mà các chuyên gia quyết định loại bỏ khỏi trạm”, theo lời nhà du hành vũ trụ Nga Oleg Kononenko.
Khoảng bốn giờ sau, phi hành gia NASA Jasmin Moghbeli, được trung tâm điều khiển thông báo trước thời điểm và vị trí quan sát, đã chụp được cảnh tàu hồi quyển từ chính ISS.
Những bức ảnh cho thấy hình ảnh giống một thiên thạch khổng lồ. Các vệt lửa sáng xé qua màn đêm ở tầng cao khí quyển. Thân tàu vỡ thành nhiều mảnh khi sức nóng do ma sát với khí quyển phá hủy kết cấu. Sau đó, mọi thứ tiếp tục phân tán thành những tia sáng nhỏ dần trước khi biến mất hoàn toàn.
Moghbeli viết trên X rằng toàn bộ sự kiện chỉ kéo dài khoảng hai đến ba phút và khiến cô liên tưởng đến pháo hoa.
Một “quả cầu lửa” chứa gì?
Trong hai hoặc ba phút đó, bên trong tàu Progress có nhiều thứ, trong đó có số quần áo mà bảy phi hành gia và nhà du hành vũ trụ trên ISS đã sử dụng trong những tháng trước đó.
Đồ tập cũ của Kononenko nằm trong số đó, cùng những chiếc áo polo cotton và quần áo hằng ngày của các thành viên phi hành đoàn Mỹ, Nhật Bản và Đan Mạch từng ở trên trạm trong cùng khoảng thời gian.
Không thể xác định liệu có món đồ cụ thể nào trong số đó từng được người dưới mặt đất nhìn thấy dưới dạng một tia sáng trên bầu trời hay không.
Tuy nhiên, quả cầu lửa xuất hiện phía trên Nam Thái Bình Dương tối 29-11-2023 thực sự chứa quần áo và đồ lót đã bị loại bỏ của ít nhất bảy người đang sống và làm việc trên quỹ đạo thấp của Trái đất vào thời điểm đó, cùng với nhiều loại rác khác. Nói cách khác, câu chuyện tưởng như khó tin này thực sự phản ánh khá chính xác cách ISS xử lý quần áo bẩn.
Trạm không có máy giặt. Phi hành gia mặc quần áo cho đến khi chúng không còn sử dụng được. Quần áo cũ được đóng vào tàu chở hàng gần nhất chuẩn bị rời trạm. Sau đó, tàu được điều khiển hồi quyển và biến thành một vệt sáng ngắn ngủi trước khi cháy rụi trên Thái Bình Dương. Nếu đứng đúng vị trí, nhìn lên đúng thời điểm và biết lịch rời quỹ đạo của tàu Progress hoặc Cygnus, một người dưới mặt đất có thể bắt gặp cảnh tượng đó.
Và theo nghĩa đen nhất, thứ họ đang nhìn thấy có thể chính là những đôi tất, chiếc áo và bộ quần áo cũ của một phi hành gia đang thực hiện hành trình cuối cùng trở về Trái đất.
Một vật thể cháy rực trong không gian khi hồi quyển. Ảnh: SpaceDaily
