Chỉ trong hơn một tuần, cuộc tranh luận về tương lai của trí tuệ nhân tạo tại Mỹ chuyển từ những cảnh báo của các nhà nghiên cứu sang một câu hỏi lớn hơn: ai nên quyết định tốc độ phát triển của AI?
Một bên cho rằng các công ty AI cần chủ động kiểm soát tốc độ phát triển những hệ thống ngày càng tự chủ, tăng cường kiểm tra an toàn và tiến tới các cơ chế giám sát chung. Dario Amodei, CEO Anthropic, đề xuất một lộ trình gồm ba bước: các công ty trước hết tăng cường an toàn nội bộ, sau đó thống nhất các tiêu chuẩn chung và cuối cùng hướng tới một cơ chế quản lý quốc tế. Sam Altman của OpenAI, Elon Musk của xAI và Demis Hassabis của Google DeepMind cũng bày tỏ sự ủng hộ ở những mức độ khác nhau.
Ở phía còn lại, Jensen Huang của Nvidia và Mark Zuckerberg của Meta cho rằng các công ty có đủ động lực để tự kiểm soát và bảo đảm an toàn mà không nhất thiết phải có một chương trình giảm tốc phối hợp hoặc thêm nhiều quy định từ chính phủ.
Điều đáng chú ý là hai bên không thực sự bất đồng về việc AI cần an toàn. Tranh luận nằm ở mức độ rủi ro có thể chấp nhận, tốc độ phát triển và ai nên có quyền quyết định khi nào cần “đạp phanh”.
Một bên nhìn thấy rủi ro đang tăng nhanh
Những người kêu gọi thận trọng cho rằng AI đang chuyển từ các chatbot trả lời câu hỏi sang những hệ thống có khả năng tự lập kế hoạch, sử dụng công cụ, thực hiện nhiều bước liên tiếp và ngày càng hoạt động tự chủ.
Những diễn biến gần đây khiến mối lo này không còn hoàn toàn mang tính giả thuyết. Reuters dẫn các trường hợp tác nhân AI có hành vi ngoài dự kiến khi được giao nhiệm vụ tự chủ, trong khi một số nhà nghiên cứu từng làm việc tại các phòng thí nghiệm AI lớn đã công khai cảnh báo về những rủi ro có thể xuất hiện khi hệ thống ngày càng tự chủ.
Một số nhân sự trong ngành cũng đã rời các phòng thí nghiệm AI sau khi công khai bày tỏ lo ngại về hướng phát triển của công nghệ. Những trường hợp này cho thấy tranh luận về an toàn AI không chỉ diễn ra giữa các công ty và chính phủ mà còn ngay bên trong các phòng thí nghiệm đang phát triển công nghệ.
Với Amodei, vấn đề không phải là dừng AI mà là không để tốc độ phát triển vượt quá khả năng bảo đảm an toàn.
Altman cũng đưa ra cách nhìn tương tự. Ông cho rằng sự cố với công nghệ mới gần như không thể tránh khỏi, nhưng ngành hàng không đã trở nên an toàn hơn nhờ điều tra độc lập, báo cáo sự cố và thay đổi tiêu chuẩn sau mỗi tai nạn. Theo cách tiếp cận này, AI cũng cần những cơ chế tương tự thay vì để từng công ty tự quyết định tiêu chuẩn an toàn của mình.
Không phải ai cũng muốn thêm một tầng quản lý
Jensen Huang không phủ nhận nhu cầu an toàn. Quan điểm của ông là không nên tạo thêm quy định để đối phó với những nguy cơ mà ông cho rằng vẫn còn mang tính giả định.
Tại một sự kiện G20 hồi đầu tháng, Huang cho rằng cần tập trung quản lý những tác hại thực tế và cụ thể, đồng thời tạo điều kiện để công nghệ tiếp tục phát triển nhanh.
Tại hội nghị Dreamforce tuần này, ông cho rằng các công ty đã có động lực thương mại và trách nhiệm pháp lý đủ lớn để không tung ra những sản phẩm nguy hiểm. Theo Huang, không nhất thiết phải có thêm luật mới để buộc doanh nghiệp làm điều đó.
Zuckerberg cũng đưa ra lập luận tương tự. CEO Meta cho rằng cạnh tranh và trách nhiệm pháp lý tạo đủ động lực để các phòng thí nghiệm tự kiểm soát an toàn. Ông dẫn trường hợp Meta trì hoãn phát hành tác nhân AI Muse để tăng cường bảo mật, cho rằng công ty không cần chờ một thỏa thuận chung của toàn ngành mới thực hiện việc này.
Zuckerberg cũng không phản đối hoàn toàn việc đánh giá độc lập. Meta đã sử dụng các đơn vị bên ngoài để kiểm tra một số hệ thống, và ông gọi đây là một thông lệ tốt mà các công ty khác có thể áp dụng.
Vì vậy, sự khác biệt không đơn giản là “phe an toàn” và “phe không quan tâm đến an toàn”. Cả hai bên đều nói AI cần được phát triển an toàn. Khác biệt nằm ở cách thức đạt được điều đó: một bên muốn tăng cường phối hợp và giám sát bên ngoài, trong khi bên kia đặt niềm tin lớn hơn vào trách nhiệm của doanh nghiệp, cạnh tranh và các quy định pháp luật hiện hành.
Vị trí khác nhau trong cuộc đua AI
Sự khác biệt về quan điểm cũng cần được nhìn trong bối cảnh mỗi công ty đang đứng ở đâu trong cuộc đua AI.
Nvidia là một trong những nhà cung cấp chip xử lý quan trọng nhất cho các hệ thống AI. Khi các công ty xây dựng mô hình, trung tâm dữ liệu và ứng dụng AI với quy mô ngày càng lớn, nhu cầu tính toán cũng tăng theo. Việc AI tiếp tục phát triển nhanh vì thế có liên quan trực tiếp đến thị trường hạ tầng tính toán mà Nvidia đang cung cấp.
Meta cũng đang đầu tư quy mô lớn vào AI và cạnh tranh để xây dựng các hệ thống AI tiên tiến. Zuckerberg từng lập luận rằng việc chính phủ áp đặt quá nhiều hạn chế có thể làm chậm tốc độ phát triển của Mỹ và tạo thêm lợi thế cho Trung Quốc.
Tuy nhiên, những lợi ích kinh doanh này không chứng minh một cách rõ ràng đó là nguyên nhân dẫn đến quan điểm của các lãnh đạo doanh nghiệp. Huang và Zuckerberg đều công khai đưa ra lập luận về đổi mới, cạnh tranh quốc gia và trách nhiệm của doanh nghiệp để giải thích quan điểm của mình. Điều này dẫn đến một câu hỏi rộng hơn: doanh nghiệp có nên là bên tự quyết định mức rủi ro mà xã hội phải chấp nhận hay không?
Những người ủng hộ cơ chế quản lý chung cho rằng đây chính là điểm yếu của tự kiểm soát. Một công ty có thể trì hoãn sản phẩm vì lo ngại an toàn, nhưng nếu đối thủ tiếp tục phát triển và chiếm thị trường, động lực để công ty đó giảm tốc sẽ suy yếu.
Ngược lại, những người phản đối việc mở rộng quản lý cho rằng nếu chính phủ hoặc một tổ chức bên ngoài có quá nhiều quyền quyết định tốc độ phát triển AI, quy định có thể trở thành rào cản đổi mới.
“Cuộc đua với Trung Quốc” làm tranh luận thêm phức tạp
Một yếu tố đặc biệt quan trọng là cạnh tranh Mỹ – Trung.
Washington ngày càng xem năng lực AI là một yếu tố của sức mạnh kinh tế và công nghệ. Tổng thống Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu duy trì vị trí dẫn đầu AI của Mỹ và tránh những hạn chế có thể khiến Trung Quốc thu hẹp khoảng cách.
Huang cũng đưa ra lập luận tương tự khi phản đối những cảnh báo mà ông cho là dựa trên các nguy cơ còn mang tính lý thuyết. Theo Reuters, ông cho rằng việc làm chậm AI của Mỹ trong khi Trung Quốc tiếp tục phát triển có thể gây bất lợi cho Mỹ.
Ở Trung Quốc, bức tranh cũng không đơn giản là “không quản lý AI”. Chính phủ nước này đang thúc đẩy AI nhanh, đồng thời xây dựng các tiêu chuẩn về an toàn, khả năng kiểm soát và quản trị.
Các hướng dẫn và kế hoạch gần đây của Trung Quốc đề cập đến luật lệ, tiêu chuẩn, đạo đức và hợp tác quốc tế về an toàn AI, đồng thời yêu cầu các tác nhân AI được phát triển theo những nguyên tắc nhất định về an toàn và khả năng kiểm soát.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận này cho thấy một lựa chọn khác: thúc đẩy phát triển AI nhanh đồng thời xây dựng cơ chế quản lý song song, thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ khuôn khổ an toàn rồi mới mở rộng công nghệ.
Ai sẽ cầm phanh?
Nhìn từ bên ngoài, cuộc tranh luận có vẻ là giữa những người muốn “làm chậm AI” và những người muốn “cứ phát triển AI”. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn.
Amodei không kêu gọi dừng AI. Huang không nói bỏ qua an toàn. Zuckerberg cũng nói các công ty phải chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Altman không phản đối đổi mới. Điểm bất đồng cốt lõi nằm ở quyền quyết định.
Nếu một mô hình mới mạnh hơn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn, liệu chính công ty phát triển mô hình đó có nên quyết định rằng rủi ro là chấp nhận được? Hay cần một tổ chức độc lập? Hay chính phủ? Và nếu cần chính phủ, quy định nên được áp dụng trong phạm vi một quốc gia hay cần một thỏa thuận quốc tế?
Đó là lý do cuộc tranh luận đang chuyển từ câu hỏi “AI có nguy hiểm không?” sang một câu hỏi khó hơn: thế nào là đủ an toàn để AI tiếp tục tiến lên, và ai có quyền xác định ngưỡng đó?
Trong ngắn hạn, một giải pháp trung gian đang được thảo luận. OpenAI, Anthropic và Google đang trao đổi về một cơ chế tự quản lý ngành, trong đó các công ty cùng xây dựng tiêu chuẩn và cho phép đánh giá độc lập những hệ thống AI mạnh nhất.
Nhưng mô hình này cũng đặt ra câu hỏi: nếu những công ty đang hưởng lợi lớn từ AI đồng thời tham gia xây dựng và thực thi luật chơi, mức độ độc lập của cơ chế giám sát sẽ được bảo đảm như thế nào, hay nói cách khác, ai sẽ giám sát chính những người giám sát?
Cuộc tranh luận vì vậy không chỉ xoay quanh việc AI nên phát triển nhanh hay chậm. Nó còn liên quan đến một vấn đề rộng hơn: khi một công nghệ có khả năng tạo ra tác động trên quy mô toàn xã hội, quyền quyết định về mức rủi ro có thể chấp nhận nên thuộc về doanh nghiệp, chính phủ, các tổ chức độc lập hay một cơ chế kết hợp giữa nhiều bên?
Sam Altman của OpenAI cho rằng các công ty AI cần chủ động kiểm soát tốc độ phát triển những hệ thống ngày càng tự chủ. Ảnh: Getty Images
Dario Amodei, CEO của Anthropic, kêu gọi các phòng thí nghiệm AI làm chậm lại quá trình phát triển các mô hình AI. Ảnh: The New York Times
Một đoàn tàu điện ngầm London chạy ngang qua bảng quảng cáo của một công ty trí tuệ nhân tạo (AI), giới thiệu các “nhân viên AI”, tại London, Anh. Ảnh: Reuters
Một công nhân đứng tại gian hàng của công ty AI Trung Quốc Moonshot tại Hội nghị AI Thế giới tại Thượng Hải ngày 17-7-2026. Ảnh: AP
