SpaceX có kế hoạch dần ngừng sử dụng Falcon 9, tên lửa chủ lực đã thực hiện gần 700 chuyến bay, một khi Starship có thể thực hiện các chuyến bay thường xuyên và đáng tin cậy.
Tin đồn về việc Falcon 9 sắp kết thúc vòng đời đang trở thành hiện thực. Elon Musk, nhà sáng lập kiêm CEO SpaceX, cho biết công ty sẽ dần thu hẹp chương trình Falcon 9 và Falcon Heavy để chuyển nguồn lực sang Starship, tên lửa thế hệ mới có khả năng tái sử dụng hoàn toàn.
“Việc thu hẹp Falcon là điều tất yếu,” Musk viết trên mạng xã hội X ngày 22/8. Theo ông, khi Starship có thể bay ổn định vài lần mỗi tuần, SpaceX sẽ chuyển nguồn lực sản xuất sang Starship nhằm nâng tần suất phóng lên vài lần mỗi ngày.
SpaceX lần đầu phóng Falcon 9 vào năm 2010. Kể từ đó, tên lửa này đã thực hiện gần 700 chuyến bay, trở thành tên lửa quỹ đạo đầu tiên trên thế giới có khả năng hạ cánh và tái sử dụng tầng đẩy thứ nhất.
Tên lửa Soyuz của Nga, hoạt động từ năm 1957, hiện vẫn có số chuyến bay nhiều hơn Falcon 9, nhưng Falcon 9 được dự báo sẽ vượt qua Soyuz vào năm tới.
Việc Falcon 9 rút khỏi thị trường phóng vệ tinh có thể tạo ra khoảng trống đáng kể. Các báo cáo trong ngành cho rằng SpaceX có thể cắt giảm gần như toàn bộ các chuyến phóng Falcon 9 từ năm 2028, chỉ duy trì một số nhiệm vụ như đưa phi hành gia và hàng hóa của NASA lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), vốn dự kiến tiếp tục hoạt động ít nhất đến năm 2030.
Điều này đồng nghĩa các khách hàng thương mại của SpaceX sẽ ngày càng phải dựa vào Starship để đưa vệ tinh lên quỹ đạo.
Starship lớn và mạnh hơn Falcon 9
Thời điểm SpaceX bắt đầu khai tử Falcon 9 phụ thuộc trực tiếp vào tiến độ phát triển Starship.
Khác với Falcon 9, Starship được thiết kế để tái sử dụng hoàn toàn. Cả tầng đẩy Super Heavy và tầng trên Ship đều có khả năng trở về Trái Đất để thu hồi và bay lại. Trong khi đó, tầng trên của Falcon 9 và Falcon Heavy chỉ được sử dụng một lần.
Starship cũng lớn hơn đáng kể. Phiên bản V3 hiện cao 124,4 m, so với 70 m của Falcon 9, đồng thời có khả năng đưa tải trọng lớn hơn nhiều lên không gian.
Starship dự kiến có thể đưa hơn 100 tấn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO). Trong khi đó, Falcon 9 và Falcon Heavy lần lượt có sức chở khoảng 25 tấn và 63 tấn lên LEO.
Phần lớn các chuyến bay Falcon 9 trong vài năm qua phục vụ mạng Internet vệ tinh Starlink của SpaceX. Kể từ năm 2023, Falcon 9 đã thực hiện hơn 300 chuyến phóng Starlink, góp phần đưa chòm vệ tinh lên hơn 11.000 chiếc.
Tuy nhiên, thế hệ vệ tinh Starlink mới mạnh hơn cũng lớn hơn và được thiết kế để nằm trong khoang tải của Starship thay vì trên đỉnh Falcon 9. Khi Starship đạt độ tin cậy cần thiết, SpaceX dự kiến bắt đầu nâng cấp mạng Starlink bằng thế hệ vệ tinh mới.
Điều này có thể tạo ra bước nhảy vọt về số chuyến bay Starship, tương tự những gì từng xảy ra với Falcon 9.
Năm 2019, khi SpaceX bắt đầu xây dựng chòm vệ tinh Starlink, Falcon 9 chỉ thực hiện 11 chuyến bay. Đến năm 2025, con số này tăng lên 165 chuyến, trong đó 122 chuyến phục vụ Starlink.
Falcon 9 vẫn chưa thể biến mất hoàn toàn
NASA cũng đã ký hợp đồng với SpaceX để phát triển phiên bản Starship làm tàu đổ bộ Mặt Trăng cho chương trình Artemis.
Một Starship V3 dự kiến được sử dụng trong sứ mệnh Artemis III vào năm tới để thực hiện thử nghiệm khả năng kết nối trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp với tàu Orion. Starship cũng được lên kế hoạch đưa phi hành gia xuống bề mặt Mặt Trăng trong sứ mệnh Artemis IV vào năm 2028.
Theo các báo cáo trong ngành, năm 2028 cũng là thời điểm SpaceX dự kiến chấm dứt các chuyến phóng Falcon 9 thương mại.
Tuy nhiên, Starship hiện chưa được thiết kế hoặc ký hợp đồng để kết nối với ISS. NASA vẫn dự kiến tiếp tục sử dụng các chuyến bay của SpaceX cùng tàu chở hàng và tàu Crew Dragon để đưa phi hành gia, hàng hóa lên trạm đến năm 2030.
Việc chuyển các nhiệm vụ này sang Starship sẽ không đơn giản. Kích thước khổng lồ của Starship có thể tạo ra những rủi ro kỹ thuật vượt quá các giới hạn an toàn của ISS.
Đến nay, Starship đã thực hiện 13 chuyến bay thử nghiệm dưới quỹ đạo. Một chuyến bay khác dự kiến diễn ra trong tháng tới và có thể là lần đầu tiên Starship thử đưa toàn bộ hệ thống lên quỹ đạo. Tuy nhiên, đó mới chỉ là một trong nhiều cột mốc mà Starship phải vượt qua trước khi có thể bay ổn định vài lần mỗi tuần như mục tiêu Musk đặt ra.
Thêm vào đó, việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho Starship là một nhiệm vụ lớn hơn nhiều so với việc hoàn thành vài chục chuyến bay thử nghiệm.
Starship có thể thay thế Falcon 9 nhanh đến đâu sẽ phụ thuộc vào việc SpaceX mất bao lâu để đưa tên lửa thế hệ mới đạt độ tin cậy tương đương. Đây cũng sẽ là yếu tố quyết định thời điểm Falcon 9 thực sự đi đến hồi kết.
Khán giả theo dõi một tên lửa Falcon 9 của SpaceX phóng từ bang Florida. Ảnh: Space.com
Một tên lửa Falcon 9 phóng tàu Crew-7 thực hiện nhiệm vụ cho NASA ngày 26/8/2023. Ảnh: Space.com
