NASA ngày 3/7 đã phóng thành công tàu vũ trụ LINK để thực hiện sứ mệnh Swift Boost giải cứu Đài quan sát Neil Gehrels Swift, giúp kính thiên văn không gian này tránh bị kéo trở lại khí quyển Trái Đất và bốc cháy sau hơn 20 năm hoạt động.
Sứ mệnh Swift Boost được triển khai bằng tên lửa Pegasus XL của Northrop Grumman. Đây cũng là chuyến bay cuối cùng trong lịch sử của dòng tên lửa phóng từ máy bay này. Theo NASA, tên lửa được thả từ máy bay L-1011 Stargazer trên bầu trời Quần đảo Marshall lúc 4h36 sáng ngày 3/7 theo giờ miền Đông Mỹ (15h36 cùng ngày theo giờ Việt Nam), đưa tàu LINK do công ty Katalyst Space Technologies chế tạo lên quỹ đạo.
Sau khi vào không gian, LINK sẽ tiếp cận Đài quan sát Neil Gehrels Swift của NASA, bám vào vệ tinh và từ từ đưa nó lên quỹ đạo cao hơn, qua đó ngăn Swift rơi trở lại khí quyển khi quỹ đạo hiện nay đang ngày càng hạ thấp.
Vụ phóng diễn ra sau hai lần trì hoãn trước đó do thời tiết xấu và sự cố phần mềm ảnh hưởng đến hệ thống dẫn đường của tên lửa.
Pegasus XL là tên lửa đẩy ba tầng sử dụng nhiên liệu rắn, dài 16,9 m và có khả năng đưa tải trọng khoảng 454 kg lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Kể từ chuyến bay đầu tiên năm 1990, Pegasus đã thực hiện tổng cộng 45 sứ mệnh. Việc được phóng từ máy bay giúp tên lửa có thể tiếp cận nhiều mặt phẳng quỹ đạo mà các bãi phóng mặt đất khó thực hiện, trong đó có quỹ đạo nghiêng 20,6 độ của Swift so với xích đạo Trái đất.
NASA cho biết yếu tố thời gian cũng là lý do quan trọng khiến cơ quan này lựa chọn Pegasus cho sứ mệnh. Được phóng vào tháng 11/2004 với chi phí khoảng 500 triệu USD, Swift được thiết kế để nghiên cứu các vụ bùng nổ tia gamma cùng nhiều hiện tượng năng lượng cao trong vũ trụ. Dù đã hoạt động hơn hai thập kỷ, đài quan sát này vẫn tiếp tục mang lại nhiều dữ liệu khoa học giá trị.
Tuy nhiên, quỹ đạo của Swift đang giảm dần do lực cản khí quyển gia tăng, một phần bởi hoạt động Mặt Trời gần đây đã làm tầng khí quyển trên cao giãn nở. Swift không được thiết kế để bảo dưỡng trên quỹ đạo và cũng không có động cơ đẩy để tự nâng quỹ đạo, khiến nguy cơ rơi trở lại Trái Đất ngày càng cận kề.
Sau khi tách khỏi tên lửa Pegasus và hoàn tất kiểm tra hệ thống ban đầu, LINK sẽ mất nhiều tuần để tiếp cận Swift. Trước khi thực hiện thao tác bắt giữ, tàu sẽ dành khoảng hai đến ba tuần quan sát nhằm xác định vị trí bám tối ưu trên đài quan sát.
LINK cao khoảng 1,5 m và được trang bị ba cánh tay robot để bắt giữ Swift, vốn dài khoảng 3,9 m. Sau khi cố định thành công, tàu sẽ kích hoạt các động cơ ion lực đẩy thấp nhằm từ từ nâng quỹ đạo của cả hai phương tiện trong vài tháng tiếp theo.
Đây sẽ là lần đầu tiên một tàu vũ trụ thương mại tìm cách bắt giữ một vệ tinh không người lái của Chính phủ Mỹ đang hoạt động trên quỹ đạo. NASA đã lựa chọn Katalyst thực hiện nhiệm vụ này vào tháng 9/2025, cho công ty chưa đầy một năm để thiết kế, chế tạo và thử nghiệm LINK. Toàn bộ sứ mệnh, bao gồm cả vụ phóng, chỉ tiêu tốn khoảng 30 triệu USD.
NASA cho biết cơ quan này hoàn toàn có thể để Swift rơi trở lại khí quyển, nhưng đã quyết định tận dụng cơ hội để trình diễn công nghệ bảo dưỡng vệ tinh trên quỹ đạo – một năng lực được xem là rất quan trọng đối với các sứ mệnh không gian trong tương lai. Cách tiếp cận này đồng thời kéo dài tuổi thọ khoa học của Swift với chi phí thấp hơn nhiều so với việc chế tạo một đài quan sát mới có năng lực tương đương.
Mục tiêu cuối cùng của sứ mệnh là đưa Swift trở lại quỹ đạo ban đầu ở độ cao khoảng 600 km. Nếu các hệ thống của đài quan sát tiếp tục hoạt động ổn định, tuổi thọ của Swift có thể được kéo dài thêm nhiều năm.
NASA đã phóng tàu vũ trụ LINK trong sứ mệnh tiếp cận Đài quan sát Neil Gehrels Swift và đưa kính thiên văn này lên quỹ đạo cao hơn trước khi rơi trở lại khí quyển Trái Đất. Ảnh: NASA
Đường bay của máy bay Stargazer trước khi thả tên lửa Pegasus XL. Ảnh: Northrop Grumman
