Các vệ tinh của NASA đã ghi nhận dấu hiệu của một vụ phun trào núi lửa dưới đáy biển bất thường tại vùng biển Bismarck, phía bắc Papua New Guinea, với khả năng tạo ra một hòn đảo mới – hiện tượng hiếm gặp mà giới khoa học có thể quan sát trực tiếp từ không gian.
Vụ phun trào bắt đầu được phát hiện vào ngày 8/5/2026, khi các máy đo địa chấn ghi nhận một chuỗi động đất nhỏ. Ngay sau đó, các vệ tinh của NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu đã ghi lại hình ảnh cột khói tro bụi và hơi nước bốc cao hàng km, cùng các vùng nước đổi màu bất thường trên diện tích rộng.
Theo các nhà khoa học, vụ phun trào đang diễn ra dọc theo Titan Ridge, cách một vụ phun trào dưới biển từng được ghi nhận năm 1972 khoảng 16 km về phía đông nam. Tuy nhiên, do khu vực này chưa từng được lập bản đồ địa hình chi tiết, các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được chính xác miệng phun nằm ở độ sâu bao nhiêu hay lần cuối cùng núi lửa này hoạt động là khi nào.
“Hình ảnh vệ tinh cho thấy có lượng lớn vật chất nóng tồn tại gần bề mặt, điều này cho thấy miệng phun ở vùng nước nông hơn nhiều so với dữ liệu địa hình đáy biển hiện có, vốn thể hiện độ sâu hàng trăm mét”, ông Simon Carn, nhà núi lửa học tại Đại học Michigan Tech nhận định.
Dữ liệu từ thiết bị VIIRS trên vệ tinh Suomi NPP ngày 12/5 cho thấy các dị thường nhiệt trải rộng trên diện tích khoảng 7 km vuông. Trong khi đó, các cảm biến quang học ghi nhận sự xuất hiện của các mảng đá bọt lớn trôi nổi trên mặt biển, dấu hiệu điển hình của hoạt động núi lửa dưới nước đang diễn ra mạnh mẽ.
Ông Jim Garvin, nhà khoa học trưởng tại Trung tâm Bay Không gian Goddard của NASA, cho biết: “Chúng tôi đang háo hức chờ đợi xem một hòn đảo mới sắp được sinh ra – một điều mà chúng ta hiếm khi có thể quan sát bằng vệ tinh trong thời gian thực”.
Nếu hòn đảo mới hình thành, nó có thể phát triển thành một hình nón với miệng núi lửa tồn tại lâu dài, hoặc cũng có thể nhanh chóng bị sụp đổ và xói mòn trở lại mặt biển. Các nhà khoa học cũng cảnh báo vụ phun trào có thể trở nên bùng nổ hơn nếu nước biển xâm nhập vào buồng magma nông đang bị đẩy lên.
Hiện chưa rõ vụ phun trào sẽ kéo dài bao lâu. Vụ phun trào năm 1972 cùng khu vực chỉ kéo dài 4 ngày, trong khi một vụ khác cách đó 100 km vào năm 1957 đã tiếp diễn gần 4 năm.
Với sự hỗ trợ của các vệ tinh radar, ông Garvin và các đồng nghiệp dự định sẽ lập bản đồ chi tiết bất kỳ vùng đất mới nào xuất hiện và theo dõi quá trình biến đổi hình dạng của nó theo thời gian.
Nếu một hòn đảo tồn tại lâu dài được hình thành, đây sẽ là cơ hội quý giá để các nhà khoa học nghiên cứu quá trình xâm chiếm của thực vật, động vật, cũng như tác động của thời tiết và xói mòn lên một hệ sinh thái non trẻ – công việc tương tự đã được thực hiện sau vụ phun trào Hunga Tonga năm 2022.
Các cột khói núi lửa nằm gần nhau, được bao quanh bởi mây, bốc lên từ một nền tảng núi lửa dưới biển đang phát triển trong hình ảnh màu tự nhiên được chụp bởi vệ tinh Landsat 9 vào ngày 11 tháng 5 năm 2026, ba ngày sau khi vụ phun trào bắt đầu. Ảnh: Đài quan sát Trái Đất của NASA
