Đài quan sát Vera C. Rubin ngày 30/6 chính thức khởi động Khảo sát Di sản về Không gian và Thời gian (LSST) – chương trình quan sát bầu trời kéo dài 10 năm được kỳ vọng tạo ra “bộ phim vũ trụ vĩ đại nhất” từ trước đến nay và mở ra kỷ nguyên mới cho ngành thiên văn học.
Trong tuyên bố nhân dịp khởi động dự án, Giám đốc Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (NSF) Brian Stone cho biết: “Hôm nay, chúng ta bắt đầu quay bộ phim vũ trụ vĩ đại nhất từng được thực hiện.”
LSST sẽ sử dụng máy ảnh 3.200 megapixel của Rubin – máy ảnh kỹ thuật số lớn nhất từng được chế tạo – để quét toàn bộ bầu trời bán cầu Nam khoảng ba đến bốn đêm một lần. Trong suốt một thập kỷ, mỗi khu vực trên bầu trời sẽ được chụp khoảng 800 lần, tạo nên chuỗi hình ảnh có độ phân giải cao ghi lại sự thay đổi của vũ trụ theo thời gian.
Theo các nhà khoa học, khối dữ liệu khổng lồ này sẽ giúp nghiên cứu những bí ẩn lớn nhất của vũ trụ, bao gồm vật chất tối – thành phần vô hình được cho là giữ các thiên hà liên kết với nhau – và năng lượng tối, yếu tố được cho là thúc đẩy sự giãn nở ngày càng nhanh của vũ trụ.
Thứ trưởng Bộ Năng lượng phụ trách Khoa học, Darío Gil, cho biết trong một tuyên bố: “Với sự ra mắt của Khảo sát Di sản về Không gian và Thời gian kéo dài mười năm, Đài quan sát Rubin thuộc NSF–DOE đang mở ra một cánh cửa mới nhìn vào vũ trụ. Đài quan sát đang bắt tay vào một sứ mệnh sẽ xác định lại vũ trụ học và vật lý thiên văn hiện đại. Với thiết kế và công cụ đẳng cấp thế giới, Đài quan sát Rubin sẽ ghi lại bản chất năng động của vũ trụ và tiết lộ những hiểu biết chưa từng có về những bí ẩn lớn nhất của vũ trụ, từ hệ Mặt Trời của chúng ta cho đến chính cấu trúc của vũ trụ.”
Theo ông, sứ mệnh của Rubin sẽ góp phần định hình lại lĩnh vực vũ trụ học và vật lý thiên văn hiện đại thông qua việc ghi nhận những biến đổi liên tục của vũ trụ với độ chi tiết chưa từng có.
Trong quá trình quan sát, Rubin sẽ theo dõi hàng triệu sao biến quang dao động, các vụ nổ siêu tân tinh và sự tiến hóa của các thiên hà. Những dữ liệu này không chỉ giúp làm sáng tỏ bản chất của vật chất tối và năng lượng tối mà còn có thể dẫn đến việc phát hiện những hiện tượng thiên văn hoàn toàn mới.
Đài quan sát Rubin, đặt trên đỉnh một ngọn núi ở miền bắc Chile, cũng được kỳ vọng trở thành công cụ tìm kiếm thiên thể trong Hệ Mặt Trời hiệu quả nhất từng được xây dựng. Trong những tháng chạy thử đầu tiên tại Chile, kính thiên văn đã phát hiện khoảng 11.000 tiểu hành tinh mới, trong đó có 33 vật thể gần Trái Đất và 380 vật thể xuyên Sao Hải Vương, gồm các thiên thể băng giá và hành tinh lùn nằm ngoài quỹ đạo Sao Hải Vương.
Các nhà khoa học ước tính đến khi kết thúc chương trình, LSST sẽ tạo ra cơ sở dữ liệu chứa thông tin về hàng tỷ thiên thể. Toàn bộ dữ liệu sẽ được công bố cho cộng đồng khoa học và công chúng, tạo nền tảng cho nhiều nghiên cứu thiên văn trong nhiều thập kỷ tới.
“Phải mất hơn 20 năm nghiên cứu và phát triển để chúng tôi có thể nhấn nút bắt đầu dự án này,” Phó giám đốc vận hành Đài quan sát Rubin Phil Marshall cho biết. “Hàng triệu cảnh báo về các hiện tượng thiên văn mà Rubin đã ghi nhận trong giai đoạn chạy thử cho thấy đây là một cỗ máy khám phá thực sự.”
Hình ảnh 1,7 gigapixel của Đài quan sát Rubin về chòm sao Lupu cho thấy LSST kéo dài 10 năm sẽ thay đổi cách chúng ta nhìn nhận vũ trụ như thế nào. Ảnh: Vera C. Rubin Observatory
Bản đồ cho thấy Rubin sẽ quan sát những gì trong LSST chỉ trong vòng một tuần. Ảnh: Vera C. Rubin Observatory
