Một nghiên cứu mới từ dữ liệu của xe tự hành Perseverance cho thấy dấu hiệu của carbon phức tạp trong hai mẫu đá bùn tại miệng hố Jezero trên Sao Hỏa – khu vực vốn đã được coi là một trong những địa điểm có khả năng từng tồn tại sự sống cổ đại cao nhất hành tinh đỏ.
Theo các nhà khoa học, loại carbon đại phân tử (macromolecular carbon) này có thể là dấu vết còn sót lại của vi sinh vật cổ đại từng tồn tại trong môi trường trầm tích của Sao Hỏa hàng tỷ năm trước. Một nghiên cứu mô tả phát hiện này cho biết: “Các phép đo trên hai mẫu đá bùn cho thấy hàng trăm tín hiệu hữu cơ, đây là phát hiện hữu cơ mạnh mẽ nhất tại miệng hố Jezero.”
Phát hiện này được công bố không lâu sau khi NASA từng thông báo Perseverance thu được bằng chứng mạnh nhất từ trước đến nay về khả năng tồn tại “dấu hiệu sinh học” (biosignature) trên Sao Hỏa.
“Carbon là thành phần nền tảng của sự sống trên Trái Đất, và mọi sinh vật đều được cấu thành từ các đại phân tử hữu cơ phức tạp,” bà Ashley Murphy, đồng tác giả chính và nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Hành tinh, cho biết. “Trên Trái Đất, loại carbon đại phân tử này thường xuất hiện trong các loại đá rất cổ, và đôi khi là bằng chứng hữu cơ duy nhất về sự sống vi sinh vật trong quá khứ.”
Bà cho rằng vì Sao Hỏa sơ khai có thể từng giống Trái Đất hơn hiện nay, nên việc tìm thấy các phân tử carbon phức tạp trong đá cổ là hoàn toàn có thể xảy ra.
Perseverance hạ cánh xuống miệng hố Jezero vào năm 2021 – một khu vực được cho là từng có hồ nước cổ đại và có khả năng từng nuôi dưỡng sự sống. Đây cũng là lý do khu vực này được chọn làm điểm hạ cánh. Sau nhiều năm thăm dò, hành trình của xe tự hành này – tương đương quãng đường một cuộc chạy marathon trên Sao Hỏa – đang dần củng cố giả thuyết ban đầu này.
Trong nghiên cứu mới, nhóm khoa học sử dụng thiết bị SHERLOC (máy quét môi trường sống bằng Raman và huỳnh quang) trên Perseverance để phân tích thành phần hóa học của các mẫu đá bùn. Kết quả cho thấy carbon hữu cơ phân bố trong hai mẫu đá thuộc khu vực Bright Angel, nằm ở rìa thung lũng Neretva Vallis – một lòng sông cổ trong miệng hố Jezero.
Đáng chú ý, khu vực này cũng chính là nơi trước đó từng ghi nhận một mẫu đá có dấu hiệu “tiềm năng sinh học” mạnh, được đặt tên Cheyava Falls, với các cấu trúc giống “đốm báo”. Trên Trái Đất, những dấu vết như vậy có thể hình thành do hoạt động sinh học của vi sinh vật, dù cũng có thể xuất hiện trong điều kiện địa chất khắc nghiệt.
Phát hiện mới cho thấy Perseverance đã ghi nhận hai điểm chính: sự tồn tại của carbon hữu cơ phức tạp trong đá bùn, và các dấu hiệu tương tác hóa sinh tiềm năng có thể liên quan đến hoạt động của vi sinh vật cổ đại.
Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng điều này chưa thể kết luận có sự sống. “Có nhiều con đường phi sinh học để hình thành hợp chất hữu cơ trên Sao Hỏa,” nhóm nghiên cứu cho biết.
Họ cũng lưu ý rằng thiết bị trên Perseverance không được thiết kế để phân biệt trực tiếp giữa nguồn gốc sinh học và phi sinh học, mà chủ yếu nhằm xác định các mẫu đá tiềm năng để mang về Trái Đất phân tích sâu hơn. Ngoài ra, carbon phức tạp cũng có thể hình thành thông qua các quá trình địa chất như thủy nhiệt hoặc được mang đến bởi thiên thạch.
Các nhà khoa học cho biết cần chờ thêm dữ liệu, đặc biệt là từ các mẫu đá được đưa về Trái Đất trong tương lai, để xác định liệu Sao Hỏa từng thực sự có sự sống hay không. Nghiên cứu này được công bố ngày 24/6 trên tạp chí Science Advances.
Một “bức ảnh selfie” do xe tự hành Perseverance chụp. Ảnh: NASA
Cận cảnh các “đốm da báo” trên Sao Hỏa do xe tự hành Perseverance quan sát trên tảng đá Cheyava Falls, có thể là dấu hiệu của dấu ấn sinh học, nhưng cũng có thể được hình thành từ các quá trình địa chất. Ảnh: NASA
