Trong bối cảnh ngày càng nhiều tỷ phú Mỹ quay lưng với hoạt động từ thiện và đề cao chủ nghĩa cá nhân, Craig Newmark – nhà sáng lập Craigslist – lại đi theo hướng ngược lại: cho đi phần lớn tài sản và kêu gọi người giàu khác làm điều tương tự. Nhưng ông cũng thừa nhận mình đang chứng kiến một sự thay đổi đáng lo ngại trong văn hóa giàu có của nước Mỹ.
“Tôi không hiểu vì sao người giàu lại không muốn chia sẻ”
Craig Newmark, người sáng lập trang rao vặt Craigslist, thẳng thắn thừa nhận ông “không giỏi giữ im lặng”, từng dẫn đến một số “sai lầm có ảnh hưởng”. Nhưng việc ông đã quyên góp khoảng 500 triệu USD cho từ thiện kể từ khi thành lập nền tảng cách đây 30 năm, theo ông, không phải một sai lầm – mà là điều cần thiết.
Ông cũng không ngần ngại công khai kêu gọi các tỷ phú khác làm điều tương tự, trong bối cảnh hoạt động từ thiện tại Mỹ đang bị đặt dấu hỏi, nhường chỗ cho xu hướng phô trương tài sản và chủ nghĩa cá nhân mạnh mẽ hơn.
Trong những năm gần đây, ngay cả giới chính trị và công nghệ cấp cao cũng bị cuốn vào xu hướng này. Một số tỷ phú như Peter Thiel đã công khai chỉ trích các cam kết từ thiện quy mô lớn như The Giving Pledge, thậm chí khuyến khích người giàu rút lui khỏi sáng kiến này với lập luận rằng tiền có thể bị sử dụng cho các tổ chức mang tính “thiên lệch chính trị”.
Newmark thì đi theo hướng ngược lại. Ông ký The Giving Pledge và gần đây viết bài trên The New York Times, bày tỏ sự khó hiểu trước những quan điểm phản đối từ thiện của một bộ phận giới siêu giàu.
“Khi tôi thành lập Craigslist vào giữa những năm 1990, tôi không bao giờ nghĩ mình sẽ trở nên giàu có. Nhưng tôi đã trở nên như vậy. Rất nhiều người trong ngành công nghệ thời đó cũng gặp may. Hàng triệu – thậm chí hàng tỷ USD – được tạo ra chỉ vì đúng thời điểm, đúng vị trí,” ông viết. “Số tiền đó quá lớn đối với bất kỳ cá nhân nào, vì vậy tôi cho đi phần lớn cho những người và những mục đích cần nó. Tôi không hiểu vì sao người khác lại chỉ trích việc làm này.”
Từ bài học thời thơ ấu đến triết lý “đủ là đủ”
Ở tuổi 74, Newmark nói ông không phán xét những người giàu không muốn cho đi tài sản, nhưng vẫn “khó hiểu” trước lựa chọn đó.
Triết lý sống của ông bắt nguồn từ thời thơ ấu ở New Jersey, khi cậu bé 6 tuổi Newmark học tại lớp học Chủ Nhật do hai người sống sót sau Holocaust giảng dạy. Bài học ông ghi nhớ suốt đời là: lòng tốt quan trọng hơn tiền bạc, và con người nên biết “khi nào là đủ”.
“Tôi được dạy rằng phải đối xử với người khác như cách mình muốn được đối xử,” ông nói. “Và phải biết đủ là đủ.”
Tinh thần này theo ông trong suốt sự nghiệp kỹ sư phần mềm tại Bank of America và Charles Schwab, cũng như khi ông khởi tạo Craigslist từ một email liệt kê sự kiện gửi cho bạn bè ở San Francisco.
Craigslist: lựa chọn không chạy theo mô hình làm giàu Thung lũng Silicon
Ban đầu, Craiglist chỉ là một email hàng tuần liệt kê sự kiện dành cho bạn bè khi ông sống ở San Francisco. Theo thời gian, email này phát triển thành một trang rao vặt với đủ loại tin đăng: từ xe hơi, ghế sofa miễn phí đến việc làm và sự kiện.
Nhưng khi dịch vụ bùng nổ, Newmark đứng trước lựa chọn: nhận vốn từ các quỹ đầu tư để mở rộng và tối đa hóa lợi nhuận, hoặc giữ mô hình đơn giản.
Ông chọn cách thứ hai.
“Các quỹ đầu tư nói họ có thể rót hàng tỷ USD,” ông nhớ lại. “Nhưng khi đó Craigslist sẽ trở thành một thứ rất khác.”
Thay vì thương mại hóa toàn diện, ông chỉ thu phí từ doanh nghiệp, còn người dùng phổ thông vẫn được sử dụng miễn phí. Quyết định này giúp Craigslist duy trì thiết kế tối giản và trở thành một hiện tượng internet, nằm trong top 500 website được truy cập nhiều nhất thế giới. Theo công ty phân tích web Semrush, hơn 100 triệu người đã truy cập Craigslist trong tháng 4.
Dù không tự nhận là tỷ phú, Newmark thừa nhận tài sản của ông đủ để sống xa hoa. Tuy nhiên, ông gần như không theo đuổi lối sống đó: không xe hơi, di chuyển bằng phương tiện công cộng ở New York, và dành thời gian cho những thói quen giản dị như đọc khoa học viễn tưởng hay cho chim bồ câu ăn.
Tranh luận quanh lòng hào phóng của giới siêu giàu
Năm 2015, Newmark thành lập quỹ Craig Newmark Philanthropies, tập trung vào an ninh mạng, báo chí, gia đình quân nhân, cựu chiến binh và cả cứu hộ chim bồ câu.
Ông cũng tham gia The Giving Pledge – sáng kiến do Warren Buffett và Bill & Melinda Gates khởi xướng – cam kết cho đi ít nhất một nửa tài sản trong đời.
Ban đầu Newmark chưa thể ký vì ông chưa phải tỷ phú, nhưng sau đó chương trình mở rộng và ông tham gia vào năm 2025. Ông gọi đây là khoảnh khắc “phi thực”, vì ông chưa từng đặt mục tiêu làm giàu, nhưng đang đứng về phía “những người bình thường muốn chia sẻ”.
“The Giving Pledge phù hợp với giá trị của tôi,” ông nói. “Tôi có thể dùng tiền để chứng minh điều mình tin, và đó là điều tốt.”
Tuy nhiên, sáng kiến này thời gian gần đây bị một số tỷ phú công nghệ chỉ trích hoặc rút lui.
Newmark lo ngại trước làn sóng phản đối này.
“Thật kỳ lạ khi cam kết này bị tấn công bởi một số tỷ phú công nghệ,” ông viết trên The New York Times. “Tôi không hiểu logic của họ.”
“Tôi chỉ biết đi tiếp”
Dù từng thừa nhận mình có lúc cư xử “khó chịu” trong công việc, Newmark nói ông đã thay đổi nhờ trải nghiệm làm dịch vụ khách hàng tại Craigslist – nơi ông học cách lắng nghe và tôn trọng người khác.
Ông cũng không quá quan tâm đến hình ảnh cá nhân hay giao tiếp xã hội, thậm chí tự ví mình như nhân vật Jackson Lamb trong Slow Horses – người không thích những cuộc nói chuyện xã giao.
Ở tuổi xế chiều, Newmark nói ông chỉ muốn sử dụng tốt nhất thời gian và nguồn lực còn lại.
“Tôi chỉ biết đi tiếp,” ông nói. “Tôi đã lớn tuổi rồi. Thời gian không còn nhiều. Tôi phải dùng tốt nhất những gì còn lại.”
Newmark và vợ, bà Eileen, kết hôn năm 2012. Họ thỉnh thoảng ăn trưa cùng nhau vào những ngày làm việc và dành phần lớn buổi tối để xem TV. Ảnh: Getty Images
“Tôi thấy thật kỳ lạ khi cam kết này giờ lại bị một số tỷ phú công nghệ tấn công, họ nói rằng chúng tôi đang cho tiền đi một cách vô ích, hoặc phàn nàn rằng tiền được chuyển tới các tổ chức phi lợi nhuận thiên tả,” Newmark nói. Ảnh: Getty Images
