Đã nhiều năm nay, Samuel Smith sáng tác nhạc với cây đàn guitar luôn kè kè bên mình.
Giờ đây, căn bệnh Parkinson đã cướp đi phần lớn khả năng chơi đàn của chàng ca sĩ kiêm nhạc sĩ sống tại London, nhưng anh đang tìm thấy hy vọng nơi những công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để tiếp tục theo đuổi dòng nhạc Americana.
Smith, người được chẩn đoán mắc chứng rối loạn thần kinh tiến triển này vào năm 2020, vừa cho ra mắt album thứ hai mang tên “The Art of Letting Go” (Nghệ thuật buông bỏ). Trong số tám ca khúc, có một bản nhạc không lời mang tên “Horizon”, anh đã phải nhờ đến các nền tảng sử dụng AI để tạo nhạc, nhằm xây dựng những bản phối mẫu – thứ sẽ giúp chuyển tải chính xác ý tưởng của anh đến các nhạc công khi họ thu âm.
Smith nhấn mạnh rằng những bản phác thảo đó, được tạo ra bằng cách anh ngân nga những giai điệu thô sơ vào điện thoại, sau đó tải lên các ứng dụng tạo nhạc như Suno và Udio, không phải để đưa vào bản thu cuối cùng của “Horizon”. Nhưng anh thừa nhận, các triệu chứng run rẩy, cứng cơ và mệt mỏi – vốn là những biểu hiện điển hình của Parkinson – đã khiến kỹ thuật chơi guitar của anh xuống cấp trầm trọng trong suốt hơn một năm trời thực hiện album.
“Và rồi tôi đối mặt với một câu hỏi,” người đàn ông 49 tuổi nói. “Chấp nhận không chơi nữa, không sáng tác nữa, hay tìm một con đường khác? Với tôi, AI chính là lối thoát.”
Lằn ranh chia rẽ trong âm nhạc
AI tạo sinh đang gây ra những rạn nứt trong ngành công nghiệp âm nhạc. Không ít nghệ sĩ và hãng đĩa đã lên tiếng phàn nàn rằng các tác phẩm có bản quyền của họ bị sử dụng để huấn luyện những mô hình đằng sau các công cụ âm nhạc AI. Sony Music, Universal Music Group và Warner Records đã kiện Suno lẫn Udio vào tháng 6 năm 2024. Tuy vậy, sau đó Universal đã đạt được thỏa thuận dàn xếp và hợp tác với Udio, và Warner cũng làm điều tương tự với Suno.
Ít ai nói đến một khía cạnh khác: những nền tảng ấy có thể làm được gì khi nằm trong tay một nghệ sĩ nghiêm túc như Smith – người mà căn bệnh đã tấn công vào thứ vũ khí quan trọng bậc nhất trong sáng tác và cả bản sắc của một nghệ sĩ guitar: đôi bàn tay. Anh đã phát hành album đầu tay “In the Springtime” vào năm 2023, với mong muốn để lại cho hai cậu con trai một cách để nhớ về những ngày anh còn có thể tự chơi và thu âm.
“Tôi luôn viết nhạc, tôi chơi nhạc và tôi hát,” anh nói. “Và rồi tôi nhận ra ngay rằng mình đang gặp rắc rối, rằng âm nhạc của tôi sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.”
Từ những câu lệnh đến bản phối đầy sức thuyết phục
Các công cụ tạo nhạc bằng AI sử dụng những hệ thống được “huấn luyện” trên các bộ dữ liệu khổng lồ từ âm nhạc và âm thanh đã được thu âm trước đó. Các nền tảng này phân tích các mô hình về giai điệu, hòa âm, tiết tấu trước khi tạo ra bản nhạc mới dựa trên các câu lệnh hoặc file ghi âm được tải lên. Người dùng hầu như không cần năng khiếu âm nhạc cũng có thể tạo ra một ca khúc ưng ý, thậm chí là một bản hit.
Smith cho biết, để tạo ra những bản phối thuyết phục từ các bản nhạc tổng hợp mà ứng dụng sinh ra thường đòi hỏi “50, 100, 150 lần thử” cùng vô số lần chỉnh sửa “để có được thứ âm thanh nghe giống với nhạc của mình nhất”. Sau khi ngân nga giai điệu vào điện thoại và tải lên, anh sẽ cung cấp các câu lệnh mô tả về nhạc cụ, tâm trạng và phong cách.
“AI không thay thế bất cứ điều gì đối với tôi,” Smith khẳng định. “Nó mở khóa, nó trao quyền. Nó cho phép tôi tiếp tục viết nhạc. Tôi tự tải lên ca từ; AI không viết lời hộ tôi. Tôi tự tải lên bản nhạc; AI không sáng tác nhạc hộ tôi.”
Anh nói thêm: “Sau đó, nó thổi hồn vào bản phối theo cách mà tôi có thể chơi cùng các nhạc công và nói với họ: ‘Nghe này, đó là những gì tôi nghĩ, đó là những gì tôi muốn truyền tải’.”
Song ca guitar ngọt ngào và xót xa
Album của Smith được sản xuất bởi nghệ sĩ piano kiêm nhà sản xuất từng đoạt giải Grammy, Matt Rollings. Anh đã tập hợp một nhóm các nhạc công đồng quê kỳ cựu cho dự án này, bao gồm nghệ sĩ dobro Jerry Douglas (16 lần đoạt giải Grammy), nghệ sĩ banjo Alison Brown, nghệ sĩ vĩ cầm Stuart Duncan, nghệ sĩ guitar Bryan Sutton, tay bass Viktor Krauss cùng các ca sĩ Jonatha Brooke và Glen Phillips.
Với Smith, được hát tại một phòng thu ở Nashville bên cạnh những nhạc công mà anh hằng ngưỡng mộ suốt nhiều thập kỷ là “một khoảnh khắc phi thường”.
Nghệ sĩ guitar từng được đề cử Grammy Julian Lage – nổi tiếng với các bản thu âm nhạc jazz và acoustic cho hãng Blue Note Records – đã chơi trong ca khúc chủ đề của album và cả trong “Horizon”. Bản thu âm “Horizon” sau đó đã trở thành một cao trào đầy xúc động trong sự nghiệp của Smith. Bất chấp bệnh tình tiến triển, anh đã cố gắng để chơi một bản song ca guitar với người bạn của mình.
“Tôi đã không thể chơi được suốt nhiều tháng, nhưng tôi vẫn tự nhủ rằng nếu tôi viết được một thứ gì đó để mang lên phòng thu, có lẽ những đám mây đen sẽ tạm thời tan biến trong vài phút,” Smith nhớ lại. “Và điều đó đã xảy ra. Tôi có một khoảng chỉ chừng 10 phút trong phòng thu khi cánh tay mình được giải phóng… Và cuối cùng, tôi đã ghi lại được hơi thở cuối cùng trong khả năng chơi guitar của mình.”
Những cơ hội và hiểm nguy mới
Các chuyên gia cho rằng những công cụ âm nhạc có sự hỗ trợ của AI có thể mang lại lợi ích cho những người khuyết tật hoặc mắc bệnh khác.
Ruaidhri Mannion, một nhà soạn nhạc, nhà sản xuất âm nhạc kiêm giảng viên tại Đại học Brunel London (Anh), cho biết các công nghệ như phần mềm ghi âm kỹ thuật số giá rẻ đã “thúc đẩy việc sáng tạo âm nhạc” trong những thập kỷ gần đây. Những công cụ AI có thể tạo ra bản phối chất lượng từ giọng hát hoặc văn bản sẽ hoạt động theo cách tương tự, giúp các nhạc sĩ truyền đạt ý tưởng và cộng tác dễ dàng hơn.
“Nếu những công cụ này có thể giúp mọi người tham gia vào các nhóm sáng tạo khác và khuyến khích nhiều người tự tin hơn để kết nối với một dàn nhạc hay một tổ chức âm nhạc nào đó, thì tôi nghĩ đó là điều tốt,” Mannion nói.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc quá phụ thuộc vào công nghệ có thể cản trở quá trình thử nghiệm, sự thất vọng và sự cộng hưởng – những yếu tố cần thiết cho sự phát triển nghệ thuật của một nghệ sĩ.
“Điều làm nên ý nghĩa của phần lớn quá trình sáng tác âm nhạc chính là yếu tố hợp tác,” Mannion nói. “Có rất nhiều sự thử nghiệm, phát triển và thất bại, đó là một phần của hành trình khám phá âm nhạc.”
‘Hãy cho chúng tôi thấy các bạn có thể làm được gì’
Smith bày tỏ quan điểm rằng trải nghiệm của chính mình là một minh chứng cho thấy AI có thể mang lại lợi ích cho xã hội và mở rộng cánh cửa sáng tạo, nếu nó được phát triển một cách có trách nhiệm.
“Thông điệp của tôi dành cho các công ty này là, nếu muốn thể hiện rằng mình có một vị trí, một vai trò trong xã hội, hãy thể hiện đi,” Smith nói. “Hãy kết nối với các chuyên gia y tế, hãy kết nối với các nhà trị liệu âm nhạc, hãy kết nối với cộng đồng và cho chúng tôi thấy các bạn có thể làm được gì.”
Ngày 21 tháng 5 vừa qua, Smith đã hợp tác với Viện Âm nhạc và Sức khỏe Berklee trong một sự kiện tại New York, nơi quy tụ các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp âm nhạc, các nhà nghiên cứu và bác sĩ lâm sàng để tìm hiểu cách thức âm nhạc có thể hỗ trợ những người sống chung với các bệnh lý thần kinh. Tại đây, Smith đã chia sẻ trải nghiệm sống chung với Parkinson và cất tiếng hát cùng những nhạc công đã tham gia album “The Art of Letting Go”.
Việc sáng tạo âm nhạc là điều vô cùng quan trọng đối với di sản mà Smith hy vọng sẽ để lại cho hai cậu con trai, 4 tuổi và 17 tuổi của mình.
“Đứa con 4 tuổi của tôi có lẽ sẽ chẳng bao giờ nhớ rằng bố đã từng chơi nhạc, và điều đó thực sự rất đau lòng,” anh trải lòng. “Nhưng tôi đã có thể biến nó thành một điều gì đó đó, và tôi từ chối để căn bệnh này định nghĩa con người mình.”
Samuel Smith với cây đàn quen thuộc tại nhà riêng ở London. Ảnh: AP
Samuel Smith chỉnh sửa âm thanh tại nhà riêng ở London. Ảnh: AP
