Ngày 28/5, tại Cần Thơ, Vietnam Space Week 2026 chính thức khởi động. Có những câu chuyện truyền cảm hứng từ các chuyên gia hàng không vũ trụ quốc tế trong vai trò diễn giả, chẳng hạn như cựu phi hành gia Mike Baker với “Astronaut Talk Show”, mang đến cho hàng nghìn khách mời và học sinh, sinh viên những hiểu biết mới về không gian.
Tuy nhiên, điều đặc biệt hơn nằm ở thông điệp xuyên suốt sự kiện: hành trình chinh phục vũ trụ không bắt đầu từ tên lửa, mà từ lớp học, sự tò mò và tinh thần dấn thân của người trẻ. Với hàng loạt hoạt động trải nghiệm từ robot, drone, AI đến quan sát thiên văn, Vietnam Space Week không chỉ mang khoa học đến gần công chúng hơn, mà còn cho thấy Việt Nam đang muốn bước vào cuộc đua công nghệ bằng nguồn lực quan trọng nhất: con người.
Từ câu chuyện ngoài quỹ đạo đến khát vọng trong lớp học
Một trong những khoảnh khắc gây ấn tượng mạnh nhất tại chương trình “Astronaut Talk Show” là khi cựu phi hành gia NASA Michael A. Baker kể về cảm giác nhìn Trái Đất từ ngoài không gian — nơi không còn biên giới quốc gia, chỉ còn một hành tinh xanh mong manh giữa bóng tối vũ trụ.
Ông Baker từng chỉ huy bốn sứ mệnh tàu con thoi với tổng cộng 965 giờ làm việc trong không gian. Nhưng thay vì chỉ nói về kỹ thuật hàng không hay các chuyến bay lịch sử, ông tập trung nhấn mạnh giá trị của giáo dục và tinh thần khám phá.
Thông điệp ấy cũng được lặp lại bởi Tiến sĩ Josef Schmid — chuyên gia y học hàng không vũ trụ của NASA, người từng gây chú ý khi trở thành “người đầu tiên được holoport lên không gian” vào năm 2021. Trong bài trình bày mang tên “Vietnam as a Space Ship ready to launch!”, ông Schmid không nói với học sinh rằng các em phải trở thành phi hành gia. Ông nói rằng mỗi người đều có một vị trí trên “con tàu Việt Nam”.
“Việt Nam là con tàu. Mỗi học sinh, giáo viên và lãnh đạo cộng đồng trong căn phòng này đều là thành viên phi hành đoàn,” ông nói.
Theo ông Schmid, giáo dục không chỉ là con đường phát triển cá nhân mà còn là “động cơ của tiến bộ quốc gia”. Ông dẫn nhiều số liệu để cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của phát triển công nghệ: năm 2025 có khoảng 180.000 sinh viên mới theo học các ngành STEM, chiếm 36% tổng số tuyển sinh đại học; trong khi mục tiêu quốc gia là đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030.
Nhưng điều ông nhấn mạnh không phải chỉ là kỹ sư hay lập trình viên. “Việt Nam cần bác sĩ hiểu dữ liệu, giáo viên hiểu khoa học và những nhà lãnh đạo hiểu công nghệ,” ông nói.
Không khí tại hội trường nhiều lúc giống một buổi truyền cảm hứng hơn là hội thảo khoa học. Các học sinh liên tục đặt câu hỏi về cuộc sống ngoài không gian, môi trường không trọng lực hay khả năng con người định cư trên Mặt Trăng. Nhưng phía sau những câu hỏi tưởng như xa xôi ấy là một điều gần gũi hơn nhiều: khát vọng được tham gia vào tương lai công nghệ toàn cầu.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho rằng sự kiện không chỉ là hoạt động giao lưu khoa học mà còn là diễn đàn khơi dậy tinh thần sáng tạo và khát vọng chinh phục tri thức cho giới trẻ.
“Những giá trị tri thức và nguồn cảm hứng được lan tỏa từ chương trình hôm nay sẽ tiếp tục hun đúc tinh thần dấn thân cho thế hệ trẻ; góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển bằng tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới,” ông nói.
“Việt Nam là một con tàu vũ trụ sẵn sàng cất cánh”
Nếu bài nói chuyện của Michael Baker đưa người nghe đến với không gian, thì phần trình bày của Tiến sĩ Josef Schmid lại kéo khoa học trở về rất gần đời sống.
Ông mô tả một lộ trình STEM gồm 10 “nhiệm vụ” mà học sinh ở bất kỳ tỉnh thành nào của Việt Nam cũng có thể thực hiện, kể cả không có phòng thí nghiệm hiện đại. Những nhiệm vụ đầu tiên chỉ cần giấy, bút chì và điện thoại thông minh: ghi nhật ký khí hậu, đo lượng mưa, khảo sát chất lượng nước, theo dõi sức khỏe cộng đồng hay lập bản đồ văn hóa bằng GPS.
“Các em không cần thiết bị đắt tiền để bắt đầu làm khoa học. Một cuốn sổ tay, điện thoại thông minh và sự tò mò là đủ,” ông nói.
Một trong những ví dụ được ông Schmid nhắc tới nhiều lần là việc học sinh có thể dùng điện thoại để ghi lại câu chuyện về một ngôi đình hay ngôi chùa hàng trăm năm tuổi ở địa phương, gắn tọa độ GPS và lưu trữ trên nền tảng số. Theo ông, đó chính là điểm giao nhau giữa STEM, công nghệ và bản sắc văn hóa.
“Công nghệ không thay thế truyền thống. Công nghệ giúp gìn giữ truyền thống cho thế hệ tiếp theo,” ông nói.
Thông điệp này đặc biệt phù hợp với Đồng bằng sông Cửu Long — nơi vừa chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu, vừa sở hữu kho tàng văn hóa và đa dạng sinh học đặc sắc. Trong các bài tập mẫu được giới thiệu, ông Schmid nhiều lần gợi ý học sinh theo dõi nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm hay ghi nhận thay đổi của mùa gió mùa để hiểu rõ hơn về biến đổi khí hậu tại Việt Nam, một trong những quốc gia được đánh giá dễ tổn thương nhất trước nước biển dâng.
Tại khu vực trải nghiệm STEM Day ở Trung tâm Ươm tạo công nghệ và Hỗ trợ đổi mới sáng tạo Hậu Giang (ISC), các hoạt động robotics, drone, LEGO STEM, thực tế ảo VR/AR và mô hình mô phỏng phi hành gia thu hút đông đảo học sinh tham gia.
Nhiều em lần đầu tiên được trực tiếp điều khiển robot hoặc trải nghiệm kính thực tế ảo mô phỏng môi trường không gian. Nhưng điều khiến các chuyên gia quốc tế quan tâm hơn là khả năng kết nối những trải nghiệm này với các vấn đề thực tế của Việt Nam — từ nông nghiệp thông minh, giám sát môi trường đến bảo tồn di sản.
Tiến sĩ khoa học Nguyễn Xuân Xanh, người từng học tập và giảng dạy tại Đức, đánh giá cao ý nghĩa của Vietnam Space Week trong việc khơi dậy tư duy khoa học.
Theo ông, từ hàng nghìn năm trước, con người đã nhìn lên bầu trời không chỉ vì sự kính sợ mà còn vì nhu cầu đo thời gian, phục vụ nông nghiệp và lý giải thế giới. Chính khát vọng khám phá bầu trời đã góp phần hình thành khoa học tự nhiên và toán học hiện đại.
“Ao ước khám phá bầu trời dẫn đến việc hình thành khoa học tự nhiên và phát triển toán học, làm lợi cho trái đất vô vàn,” ông nhận xét. Theo ông, Vietnam Space Week là bước đi quan trọng để truyền cảm hứng cho giới trẻ Việt Nam tham gia vào nền kinh tế không gian đang được dự báo trị giá hàng nghìn tỷ USD.
| Dr. Josef Schmid: Từ chiếc xe đạp đến những ý tưởng vươn ra không gian
|
Không chỉ truyền cảm hứng, mà còn gieo mầm cho nền kinh tế không gian
Một điểm đáng chú ý của Vietnam Space Week 2026 là sự kiện không dừng ở khía cạnh “truyền cảm hứng”. Đằng sau các talk show và hoạt động trải nghiệm là một thông điệp chiến lược hơn: Việt Nam cần chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền kinh tế công nghệ cao và không gian trong tương lai.
Trong bài trình bày của mình, Tiến sĩ Josef Schmid nhiều lần nhấn mạnh rằng mỗi lớp học ở Việt Nam đều có thể trở thành một “trạm nghiên cứu nhỏ”, nơi học sinh học cách quan sát, đo đạc, xây dựng, thử nghiệm và chia sẻ dữ liệu.
Ông mô tả một “hệ thần kinh học tập quốc gia” — nền tảng kết nối học sinh và giáo viên từ Hà Giang đến Cà Mau thông qua internet, nơi các em có thể tải dữ liệu môi trường, ảnh thực địa hay các bản đồ văn hóa địa phương lên hệ thống chung.
Theo ông, đây không đơn thuần là giáo dục STEM, mà là cách xây dựng năng lực khoa học dữ liệu và tư duy công nghệ từ sớm.
Những định hướng này cũng phản ánh bức tranh lớn hơn của Việt Nam hiện nay. Chính phủ đang thúc đẩy mạnh STEM, AI, bán dẫn và chuyển đổi số như các động lực tăng trưởng mới. Nghị quyết 57-NQ/TW ban hành cuối năm 2024 đã xác định ưu tiên xây dựng nguồn nhân lực khoa học công nghệ đẳng cấp quốc tế.
Trong bối cảnh đó, Vietnam Space Week xuất hiện như một nỗ lực đưa khoa học không gian ra khỏi phạm vi hàn lâm để trở thành chất xúc tác cho giáo dục, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
Điều đáng chú ý là việc sự kiện được tổ chức tại Cần Thơ gửi đi một thông điệp rõ ràng: đổi mới sáng tạo không chỉ dành cho các đô thị lớn. Điều này cũng hàm ý rằng chính các cộng đồng địa phương mới sở hữu những tri thức độc đáo về đa dạng sinh học, nông nghiệp hay văn hóa mà không giáo trình nào có thể thay thế. Vì vậy, STEM không nên chỉ là học lập trình hay robot, mà còn là cách giải quyết các vấn đề cụ thể của địa phương.
Một lớp học ở Đồng bằng sông Cửu Long có thể nghiên cứu chất lượng nước. Một nhóm học sinh miền núi có thể lập bản đồ di sản văn hóa bằng GPS. Một cộng đồng ven biển có thể theo dõi xói lở và thời tiết cực đoan. Những hoạt động nhỏ ấy, theo cách nhìn của các chuyên gia, chính là nền móng của năng lực khoa học quốc gia.
Khép lại bài trình bày, Tiến sĩ Josef Schmid đưa ra một thông điệp đơn giản nhưng gây nhiều suy ngẫm: “Hãy học một điều gì đó. Hãy tạo ra một điều gì đó. Hãy chia sẻ một điều gì đó. Hãy phụng sự Việt Nam.”
Rồi ông nhắc lại bằng một câu nói rất cô đọng, cũng có thể xem là thông điệp của sự kiện: “Việt Nam là con tàu. Học tập là nhiên liệu. Tương lai là đích đến.”
Quang cảnh sự kiện “Tuần lễ Không gian Việt Nam năm 2026” tại thành phố Cần Thơ.
Học sinh tham quan mô hình không gian và trải nghiệm công nghệ tại Tuần lễ Không gian Việt Nam 2026. Ảnh: Văn Vũ
Khách tham quan tìm hiểu các hoạt động và tham gia trải nghiệm tại gian hàng của SGBank – Đối tác Tiên phong đồng hành cùng Vietnam Space Week 2026. Ảnh: BTC.
