Các nhà khoa học đang theo dõi chặt chẽ vùng biển Thái Bình Dương khi một trong những sự kiện khí hậu mạnh nhất trong lịch sử được ghi nhận đang nhanh chóng hình thành bên dưới bề mặt đại dương.
Theo các dự báo mới nhất từ Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), xác suất xảy ra El Niño – hiện tượng nóng lên định kỳ của vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương làm thay đổi các hình thái thời tiết toàn cầu – vào tháng 7 hiện ở mức 61%.
Trong khi những hiện tượng này xảy ra vài năm một lần, lần này có thể cực kỳ mạnh. NOAA đưa ra xác suất 25% rằng sự kiện này sẽ đạt cường độ “rất mạnh”, đủ để được gọi là ‘siêu’ El Niño. Ngưỡng như vậy chỉ được vượt qua một vài lần trong lịch sử kể từ khi được ghi nhận, mỗi lần đều gây ra hạn hán, lũ lụt và nhiệt độ kỷ lục trên nhiều châu lục.
Hơn nữa, các nhà khoa học nghiên cứu kỹ lưỡng những hiện tượng này cho biết một sự kiện như vậy kết hợp với tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra có thể tạo nên điều chưa từng thấy trước đây.
“Tôi cho rằng hiện có khoảng 50% khả năng sự kiện này trở thành mạnh nhất trong lịch sử được ghi nhận,” ông Paul Roundy, giáo sư khoa học khí quyển tại Đại học Albany, Mỹ, nói với BBC Science Focus. “Một vài tuần trước, tôi cho rằng chỉ khoảng 20%.”
El Niño là gì và lần này khác thế nào?
El Niño là một chu kỳ khí hậu tái diễn do sự nóng lên của nước bề mặt ở vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương gây ra.
Cứ vài năm một lần, các luồng gió mậu dịch (thổi liên tục từ đông sang tây) thường đẩy nước ấm về phía tây suy yếu hoặc đảo chiều, cho phép nhiệt lượng tích tụ lan rộng về phía đông dọc theo xích đạo.
Một siêu El Niño được định nghĩa khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại một khu vực then chốt ở trung tâm Thái Bình Dương tăng hơn 2°C so với mức bình thường. Chỉ có ba lần xảy ra trong lịch sử được ghi nhận: các năm 1982/83, 1997/98 và 2015/16.
Năm 1876, trước thời kỳ ghi nhận khí tượng hiện đại, một siêu El Niño được cho là đã góp phần gây ra nạn đói toàn cầu khiến 50 triệu người thiệt mạng.
Năm nay, ông Roundy giải thích, một loạt đợt gió tây cực kỳ mạnh trên Thái Bình Dương đã đẩy một khối nước tích tụ khổng lồ về phía đông phía xích đạo. Sự kiện tương tự gần nhất là đợt gió đầu năm 1997, xảy ra trước siêu El Niño mạnh nhất thế kỷ 20.
“Nước ấm ở phía đông của đợt gió tây năm nay ấm hơn khoảng nửa độ C so với nước ấm ở cùng thời điểm năm 1997,” ông Roundy nói. “Nó về cơ bản đã nhận được tất cả động lượng cần thiết để đưa sự kiện vượt qua cường độ đã đạt được vào thời điểm đó.”
Tuy nhiên, kết quả cuối cùng vẫn chưa chắc chắn. Những thay đổi của gió trong tương lai vẫn có thể làm giảm bớt một phần sự kiện đang phát triển.
Ông Roundy cho biết: “Dựa trên sự phân bố của các đợt tăng cường gió mậu dịch trong lịch sử và sự phân bố của các sự kiện gió tây, cũng như mức độ mạnh của sự kiện gần đây, chỉ những đợt gió mậu dịch nằm trong top 1% mạnh nhất mới có thể kìm hãm El Niño này xuống mức mạnh thay vì cực kỳ mạnh.”
Nói cách khác: một El Niño rất mạnh hiện gần như chắc chắn. Nhưng liệu nó có phá vỡ mọi kỷ lục hay không vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ.
Siêu El Niño thực sự gây ra điều gì?
Tác động của El Niño được cảm nhận trên khắp thế giới. Từ sự suy giảm trữ lượng cá ngoài khơi bờ biển Peru đến sự suy yếu của gió mùa và lượng mưa ở Ấn Độ, Trung Quốc và phần lớn Đông Nam Á, hầu như không một góc nào của hành tinh là không thay đổi.
“Những nơi thường ẩm ướt trở nên khô hạn và chịu cảnh cháy rừng,” ông Roundy nói. “Những nơi thường khô hạn trở nên ẩm ướt.”
Tại Mỹ, tác động của El Niño đang phát triển có thể bắt đầu được cảm nhận vào mùa hè này. Thông thường, lượng mưa nhiều hơn ở vùng Trung Tây và miền Tây trong những tháng mùa hè, trong khi thời tiết khô hơn xuất hiện từ Vùng duyên hải Vịnh Mexico đến Bờ Đông.
Đến mùa đông, khi El Niño trở nên ổn định hơn, nó tăng cường luồng bão phía Nam – mang mưa lớn trên khắp miền Nam từ California đến Bờ Đông.
Theo lời ông Roundy, các năm 1982 và 1997 là “những năm lũ lụt không thể tin nổi” tại Mỹ. Trong khi đó, dải phía Bắc nước Mỹ ấm hơn bình thường trong suốt mùa đông. Một lợi ích có thể có của El Niño mạnh là sự suy giảm mùa bão Đại Tây Dương do lực cắt gió gia tăng ngăn cản bão hình thành.
Những tác động chưa từng thấy
Tất cả những điều này sẽ không hề đơn giản trong bất kỳ năm nào. Nhưng năm 2026 không phải là một năm bình thường. Nhiệt độ toàn cầu hiện đã cao hơn 1,4°C so với mức tiền công nghiệp, và một El Niño mạnh chồng lên mức nền đó sẽ đưa hệ thống khí hậu đến tình trạng chưa từng có trong lịch sử nhân loại hiện đại.
“Chúng ta chưa bao giờ trải qua một sự kiện El Niño mạnh hoặc rất mạnh trong những điều kiện khí hậu ấm lên như thế này trên phạm vi toàn cầu,” Tiến sĩ Daniel Swain, nhà khoa học khí hậu tại Đại học California, Nông nghiệp và Tài nguyên Thiên nhiên, cho biết trong một tuyên bố. “Do đó, sẽ không có gì ngạc nhiên nếu chúng ta thấy một số tác động toàn cầu chưa từng có vào cuối năm 2026 đến năm 2027 liên quan đến các hiện tượng cực đoan như lũ lụt, hạn hán và cháy rừng.
“Hoặc năm 2026 hoặc 2027 (hoặc cả hai) có khả năng cao sẽ thiết lập một kỷ lục nhiệt độ toàn cầu mới, một lần nữa.”
Ở nhiệt độ cao như vậy, cháy rừng trở nên đặc biệt đáng lo ngại. Một siêu El Niño “trong bối cảnh nhiệt độ nền tăng cao có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các đám cháy lan rộng hoặc dữ dội bất thường ở những vùng thường ẩm ướt, nơi các đám cháy như vậy không phổ biến,” Tiến sĩ Swain nói, chỉ cụ thể đến Amazon và một phần Châu Đại Dương, nơi các vùng đất than bùn “có thể cháy liên tục hàng tháng trời.”
Một nghiên cứu tháng 12/2025 trên tạp chí Nature Communications bổ sung một chiều kích dài hơn cho những lo ngại này. Phân tích cả ba siêu El Niño được ghi nhận cùng với các dự báo từ mô hình khí hậu, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng các sự kiện cường độ này làm tăng đáng kể khả năng xảy ra “chuyển dịch chế độ khí hậu” – những thay đổi đột ngột, kéo dài về nhiệt độ, điều kiện bề mặt biển và độ ẩm đất có thể tồn tại trong nhiều năm hoặc thậm chí nhiều thập kỷ sau khi El Niño tự nó suy yếu.
Trong các kịch bản nóng lên toàn cầu, nghiên cứu cho thấy, hiệu ứng này sẽ được “khuếch đại rất nhiều”, với khu vực Bắc Thái Bình Dương, Vịnh Mexico, Đông Phi, Amazon, trung tâm Úc và Quần đảo Indonesia có khả năng bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Hàm ý là các tác động của siêu El Niño năm 2026 có thể không chỉ đơn giản đảo ngược khi nhiệt độ Thái Bình Dương nguội đi trở lại – một số thay đổi có thể trở nên cố định.
Tuy nhiên, ông Roundy kêu gọi thận trọng về việc cường điệu hóa kết luận đó. Với chỉ ba siêu El Niño được ghi nhận, nền tảng của bất kỳ dự đoán nào về những gì xảy ra sau đó, nói một cách công bằng, là chưa chắc chắn.
“Các nhà khoa học đưa ra kết luận dựa trên những gì có khả năng xảy ra lần này, căn cứ vào một mẫu nhỏ các sự kiện trong quá khứ, không nên quá tin vào việc liệu có sự nóng lên toàn cầu cực đoan trong 10 năm tới hay chỉ là tăng cường trong khoảng một năm tới,” ông Roundy nói.
Tóm lại, quy mô và quỹ đạo của những gì đang phát triển ở Thái Bình Dương là bất thường, và chúng ta đang tiến vào đó với một hệ thống khí hậu nóng hơn bất kỳ thời điểm nào trong kỷ nguyên hậu công nghiệp của chúng ta.
“Hệ sinh thái đã tiến hóa cùng với El Niño trong hàng triệu năm, và chúng cần một số sự kiện cực đoan này để tái tạo lại các hệ sinh thái đó,” ông Roundy nói.
“Nhưng nó có tác động lớn đến con người, tác động xã hội và tác động đến sự sống.”
Tuy nhiên, chính xác thì các tác động đó kịch tính, gây thiệt hại và kéo dài đến mức nào vẫn còn là điều chưa chắc chắn.
Một siêu El Niño sẽ gây ra cháy rừng trên diện rộng. Ảnh: Getty Images
Dữ liệu vệ tinh này cho thấy siêu El Niño năm 2015 đang phát triển khi nước ấm tích tụ ở Thái Bình Dương. El Niño năm nay có thể mạnh tương tự, nhưng diễn ra trong bối cảnh khí hậu toàn cầu ấm hơn. Ảnh: NASA Earth Observatory
Vào mùa đông El Niño, Dòng phản lực Thái Bình Dương dịch chuyển, mang theo nhiều độ ẩm hơn đến miền nam vốn thường khô hạn của nước Mỹ. Trong khi điều này có thể tốt cho mực nước hồ chứa, nó đi kèm với nguy cơ lũ lụt. Ảnh: NOAA
