Các quy tắc và cơ chế bảo vệ trong lĩnh vực công nghệ có ảnh hưởng đến toàn thế giới không thể bị độc quyền bởi một số quốc gia hùng mạnh và tập đoàn công nghệ lớn, Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan phát biểu ngày 15-10.
Ông đề cập đến vai trò ngày càng tăng của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công ty công nghệ trong xung đột vũ trang và hoạt động ngoại giao toàn cầu.
Là một quốc gia nhỏ, Singapore cho rằng mọi đồng thuận trên trường quốc tế phải có sự tham gia của tất cả các quốc gia, bao gồm những nước nhỏ và các nước đang phát triển, ông Balakrishnan nói.
“Phần lớn chúng ta, thậm chí cả các siêu cường, đều không thể độc quyền toàn bộ hệ thống công nghệ. Sự phụ thuộc lẫn nhau ở một mức độ nào đó sẽ luôn tồn tại,” ông nói. Hệ thống công nghệ ở đây bao gồm các công cụ phần mềm, ngôn ngữ lập trình, bộ khung phát triển và hạ tầng dùng để xây dựng, vận hành ứng dụng.
Phát biểu tại Tuần lễ An ninh mạng Quốc tế Singapore ở Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Marina Bay Sands, ông Balakrishnan nhận định công nghệ đang phát triển theo cấp số nhân, nhanh hơn khả năng quản lý và điều tiết.
Theo ông, dù năng lực quản lý hiệu quả các công nghệ mới như AI chưa theo kịp tốc độ phát triển trên toàn cầu, các chính phủ vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng về an ninh quốc gia, luật pháp quốc tế và các quyết định sử dụng vũ lực.
Công nghệ mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng kéo theo những rủi ro lớn. Trong đó có nguy cơ con người mất quyền kiểm soát các hệ thống ngày càng tự chủ; các đối tượng phi nhà nước lợi dụng công nghệ để gia tăng hoạt động tội phạm như lừa đảo và tấn công đòi tiền chuộc; cùng nguy cơ công nghệ làm xáo trộn nền kinh tế, gia tăng bất bình đẳng và chia rẽ xã hội.
“Đây là những thách thức căn bản mà không chính phủ nào, dù quyền lực đến đâu, hay công ty công nghệ nào, dù sáng tạo đến mức nào, có thể tự mình giải quyết,” ông Balakrishnan nói.
Ông kêu gọi xây dựng một thỏa thuận hợp tác mới giữa chính phủ, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng quốc tế. Theo ông, việc đối thoại với các công ty công nghệ đặc biệt quan trọng đối với AI tiên tiến nhất, bởi chỉ một số ít doanh nghiệp đang phát triển những năng lực có thể tác động sâu rộng đến an ninh quốc tế.
“Chúng ta cần một đánh giá chung, thẳng thắn và không né tránh về các rủi ro. Chúng ta cần xây dựng những chuẩn mực và cơ chế bảo vệ chung, để vừa đẩy nhanh tiến độ phát triển công nghệ, tận dụng lợi ích, vừa ứng phó với các rủi ro,” ông nói.
Theo Ngoại trưởng Singapore, mục tiêu không phải là kìm hãm đổi mới sáng tạo, mà là củng cố niềm tin, an toàn và các cơ chế bảo đảm để hoạt động đổi mới có thể phát triển.
Ông thừa nhận việc đạt đồng thuận về những vấn đề này sẽ không dễ dàng trong bối cảnh địa chính trị hiện nay. Tuy nhiên, thế giới đã đạt được một số tiến triển trong xây dựng các chuẩn mực quốc tế về hành vi của các bên.
Singapore từng chủ trì nhóm công tác của Liên Hiệp Quốc về an ninh công nghệ thông tin và truyền thông trong giai đoạn 2021-2025. Theo ông Balakrishnan, kinh nghiệm này cho thấy các nước vẫn có thể tìm được tiếng nói chung và thiết lập chuẩn mực, ngay cả trong bối cảnh thế giới bị chia rẽ.
Tập đoàn công nghệ có sức ảnh hưởng vượt biên giới
Theo ông Balakrishnan, quan hệ quốc tế hiện không còn là lĩnh vực riêng của các quốc gia. Một số chủ thể có ảnh hưởng lớn nhất trên trường quốc tế ngày nay không phải quốc gia mà là những tập đoàn công nghệ khổng lồ.
Một số doanh nghiệp có giá trị lên đến hàng nghìn tỉ đô la Mỹ, lớn hơn quy mô kinh tế của một số thành viên Liên Hiệp Quốc. Họ đồng thời kiểm soát những công nghệ thiết yếu, nền tảng số mà người dân phụ thuộc vào và giữ vai trò định hình tốc độ phát triển cũng như giới hạn năng lực của AI.
“Các quyết định trong phòng họp hội đồng quản trị hoặc do giám đốc điều hành những công ty này đưa ra, từ quyền tiếp cận, triển khai đến các biện pháp bảo vệ, đều gây tác động vượt xa biên giới quốc gia. Những quyết định đó ảnh hưởng đến nền kinh tế, xã hội và an ninh quốc gia của chúng ta,” ông nói.
“Cần nhớ rằng chúng ta đang ở thời điểm các doanh nghiệp tư nhân sở hữu năng lực và nguồn lực vượt quá phần lớn quốc gia,” ông nói, nhưng không nêu tên cụ thể doanh nghiệp nào.
Một vấn đề khác là nhiều khu vực trên thế giới vẫn chưa theo kịp cuộc cách mạng công nghệ này.
“Tất cả các nước, trong đó có chúng ta, cần vươn tới những giới hạn tiên tiến nhất của cuộc cách mạng số và AI tiếp theo. Nếu không, khoảng cách số sẽ ngày càng lớn, chênh lệch về kinh tế và sức mạnh quân sự sẽ ăn sâu hơn, và chúng ta có nguy cơ mở ra một giai đoạn chủ nghĩa thực dân mới,” ông Balakrishnan nói.
Ông nhấn mạnh các quốc gia cũng phải bảo đảm mọi người đều được hưởng lợi từ công nghệ, thay vì để lợi nhuận thuộc về một số bên trong khi những bên khác phải gánh chịu các hệ quả tiêu cực.
Theo Ngoại trưởng Singapore, các nước nên hướng tới vị trí dẫn đầu trong việc ứng dụng AI tiên tiến một cách hiệu quả, công bằng và toàn diện nhằm cải thiện đời sống và chuyển đổi nền kinh tế. Để tham gia thực chất vào quá trình này, mỗi quốc gia cần có ba năng lực nền tảng: nghiên cứu cơ bản, nhân lực có trình độ và hạ tầng.
“Tuy nhiên, không phải quốc gia nào, kể cả siêu cường, cũng có thể tự xây dựng toàn bộ hệ thống công nghệ. Vì vậy, chúng tôi tiếp tục cho rằng việc tăng cường năng lực thông qua hợp tác quốc tế vẫn giữ vai trò thiết yếu”, ông nói.
Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của AI và các công ty công nghệ. Ảnh: The Straits Times
