Một vệ tinh cũ từ thời Liên Xô vừa vỡ thành nhiều mảnh trên quỹ đạo thấp của Trái đất. Đây là sự kiện mới nhất trong chuỗi vụ vệ tinh và vật thể không gian vỡ vụn những tháng gần đây, làm dấy lên lo ngại nguy cơ va chạm với mảnh vỡ ngày càng tăng.
Công ty theo dõi tình hình không gian LeoLabs phát hiện một sự kiện tạo ra mảnh vỡ tại vị trí quỹ đạo đã biết của vệ tinh khí tượng Meteor 2-7 từ thời Liên Xô, khi vệ tinh bay qua một cơ sở của công ty ở Tây Úc ngày 5-10. LeoLabs cho biết hệ thống phát hiện khoảng vài chục mảnh vỡ quanh vệ tinh, được phóng lên quỹ đạo năm 1981.
Vụ vỡ Meteor 2-7 nối tiếp một số sự kiện tương tự trong những tháng gần đây, trong đó có vệ tinh do thám USA 32 của Mỹ từ thời Chiến tranh Lạnh, được xác nhận đã vỡ vụn vào tháng 9-2026.
“Đây là sự kiện mới nhất trong chuỗi vụ việc chúng tôi ghi nhận trong sáu tháng qua,” LeoLabs viết trên mạng xã hội X. “Nhìn tổng thể, những sự kiện này cho thấy một xu hướng đáng lo ngại đối với an toàn và an ninh không gian, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải duy trì hoạt động giám sát liên tục.”
Chuyên gia về mảnh vỡ quỹ đạo Jim Shell lưu ý trên X rằng Meteor 2-7 từng vỡ thành nhiều mảnh vào tháng 3-2004. Ông cho biết sự kiện lần này xảy ra ở độ cao khoảng 855 km, khu vực có mật độ mảnh vỡ không gian cao nhất.
Ngoài vụ vỡ vệ tinh USA 32 hồi tháng 9, theo LeoLabs, một tầng tên lửa Trung Quốc cũng vỡ vụn trên quỹ đạo thấp của Trái đất vào cuối tháng 8-2026. Hơn bốn tháng trước đó, một vệ tinh Starlink của SpaceX cũng gặp sự cố vỡ thành nhiều mảnh.
Tháng 1-2026, một vệ tinh “thanh tra” của Nga cũng vỡ vụn trên quỹ đạo, nhưng ở độ cao lớn hơn nhiều, thuộc vùng quỹ đạo địa tĩnh.
Trong nhiều năm qua, các chuyên gia liên tục cảnh báo số lượng vệ tinh ngày càng tăng trên quỹ đạo làm gia tăng nguy cơ va chạm và vỡ vụn, có thể dẫn đến hiệu ứng dây chuyền. Khi nhiều vệ tinh vỡ thành mảnh nhỏ, chúng tạo thêm mảnh vỡ có khả năng đe dọa những tàu vũ trụ khác, khiến nguy cơ va chạm tiếp tục tăng.
Dữ liệu cũng củng cố những cảnh báo này. Năm 2005, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cho biết họ đang theo dõi khoảng 16.000 mảnh vỡ trên quỹ đạo Trái đất. Đến năm 2026, con số này đã vượt 44.000, tăng khoảng 180%.
Phần lớn mảnh vỡ có kích thước nhỏ, nhưng chúng di chuyển với vận tốc rất cao trên quỹ đạo nên mang theo năng lượng lớn. Nếu va chạm với tàu vũ trụ, ngay cả những mảnh nhỏ cũng có thể gây hư hại nghiêm trọng.
Không chỉ mảnh vỡ, các vệ tinh đang hoạt động cũng có thể gây nguy cơ va chạm cho nhau, nhất là khi quỹ đạo thấp của Trái đất ngày càng đông đúc.
Theo báo cáo bán niên SpaceX gửi Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) hồi đầu năm, mỗi vệ tinh Starlink đã thực hiện hơn 40 lần điều chỉnh quỹ đạo tránh va chạm mỗi năm trong giai đoạn từ ngày 1-6-2025 đến 31-5-2026, nhằm tránh mảnh vỡ hoặc các tàu vũ trụ khác.
Một số chuyên gia cho rằng chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi một lần điều chỉnh quỹ đạo không đạt hiệu quả và xảy ra va chạm.
“Tôi cho rằng chúng ta đang tiến tới tình huống một vệ tinh đang hoạt động trong một chòm vệ tinh gặp va chạm,” Hugh Lewis, chuyên gia về tính bền vững của hoạt động không gian và giáo sư ngành du hành vũ trụ tại Đại học Birmingham, Anh, từng nói với Space.com. “Không phải vì người ta không cố gắng tránh va chạm, mà là sự cố có thể xảy ra bất chấp mọi nỗ lực điều chỉnh quỹ đạo”.
Bất chấp những số liệu ngày càng đáng lo ngại và cảnh báo từ giới chuyên gia, các công ty tư nhân cùng chính phủ trên khắp thế giới vẫn lên kế hoạch phóng thêm hàng chục nghìn vệ tinh mỗi năm, hình thành các chòm vệ tinh quy mô lớn. Chẳng hạn, SpaceX nhiều lần tuyên bố muốn đưa một triệu vệ tinh phục vụ trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo.
Nguy cơ từ rác vũ trụ không chỉ là vấn đề trên lý thuyết. Lượng mảnh vỡ ngày càng tăng đã gây rủi ro trực tiếp cho các phi hành gia.
Tháng 2-2026, trạm vũ trụ Thiên Cung của Trung Quốc xảy ra tình huống khẩn cấp trong thời gian ngắn khi tàu vũ trụ đóng vai trò “xuồng cứu sinh” cho ba phi hành gia bị một mảnh vỡ không gian làm hư hại, khiến tàu không còn đủ an toàn để đưa họ trở về Trái đất. Ba phi hành gia Trung Quốc phải ở lại trạm mà không có tàu dự phòng để trở về trong 10 ngày.
Hình minh họa một vệ tinh vỡ thành nhiều mảnh trên quỹ đạo quanh Trái đất. Ảnh: Science Photo Library
