Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres hôm thứ Ba sử dụng bài phát biểu cuối cùng tại Đại hội đồng để kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới quản lý trí tuệ nhân tạo (AI), tập trung vào biến đổi khí hậu và cải tổ các thể chế Liên Hiệp Quốc mà ông cảnh báo đang gặp khó khăn trong việc ứng phó với những thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng.
Ông Guterres, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ 5 năm thứ hai vào ngày 31-12, tiếp tục kêu gọi xây dựng cơ chế giám sát toàn cầu đối với các rủi ro từ AI, trong bối cảnh Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc gồm 15 thành viên chuẩn bị tổ chức một phiên họp về công nghệ đang phát triển mạnh này với sự tham gia của các lãnh đạo ngành AI.
“Các quốc gia dẫn đầu cuộc cách mạng công nghệ này phải chia sẻ thông tin về những rủi ro an toàn mới xuất hiện, hợp tác trong thử nghiệm và đánh giá, đồng thời hướng tới các biện pháp bảo vệ chung để bảo vệ tất cả chúng ta,” Guterres nói trước Đại hội đồng.
Ông kêu gọi các nhà lãnh đạo tập trung tại New York “tạo điều kiện để AI phát triển một cách có trách nhiệm và bổ sung các biện pháp bảo vệ cần thiết nhằm giải quyết những rủi ro”, đồng thời “hướng tới một khuôn khổ đa phương về quản lý rủi ro AI, được hỗ trợ bởi cơ chế giám sát đáng tin cậy và độc lập”.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm Chủ nhật cho biết Washington đã đề xuất một cơ chế thông báo về an toàn AI mới để Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình xem xét tại cuộc gặp thượng đỉnh trong tuần này. Đề xuất này xuất phát từ các cuộc đàm phán về việc thiết lập đối thoại Mỹ-Trung về AI và sẽ bao gồm những sự cố liên quan đến AI có tác động đến an ninh quốc gia.
Người thúc đẩy quản trị AI toàn cầu
Guterres từ lâu đã thúc đẩy việc xây dựng cơ chế quản trị AI trên phạm vi toàn cầu. Năm 2023, Liên Hiệp Quốc thành lập một hội đồng cố vấn về AI gồm 39 thành viên, trong đó có lãnh đạo các công ty công nghệ, quan chức chính phủ và học giả đến từ các nước như Mỹ, Nga và Nhật Bản.
Hội đồng Bảo an, cơ quan chịu trách nhiệm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, cũng lần đầu tiên thảo luận về những rủi ro của AI trong năm đó. Khi ấy, Trung Quốc cảnh báo công nghệ này không được trở thành một “con ngựa chạy mất kiểm soát”, trong khi Washington cảnh báo AI có thể bị sử dụng để kiểm duyệt hoặc đàn áp người dân.
Ông Guterres cũng yêu cầu “những bên gây ô nhiễm phải trả giá” cho biến đổi khí hậu và thúc đẩy cải cách các thể chế quốc tế, những vấn đề ông đã theo đuổi trong suốt một thập niên lãnh đạo Liên Hiệp Quốc.
Bài phát biểu khép lại nhiệm kỳ kéo dài một thập niên của Guterres, trong đó ông tìm cách định vị LHQ là bên trung gian trong các cuộc xung đột và là diễn đàn quản trị các công nghệ mới, trong khi các cường quốc ngày càng phớt lờ tổ chức này và Washington cắt giảm tài trợ.
Về hệ thống Liên Hiệp Quốc, vốn bị Trump và những người khác chỉ trích là cồng kềnh và kém hiệu quả sau khi Washington rút khỏi một số cơ quan của Liên Hiệp Quốc và cắt giảm tài trợ, Guterres nói “các cơ chế hành động tập thể đang chịu sức ép ngày càng lớn” và các thể chế toàn cầu “vẫn phản ánh tương quan quyền lực và lợi ích của một thời đại phần lớn đã qua”.
Guterres dùng bài phát biểu để nói lời chia tay với phần lớn các nhà lãnh đạo thế giới mà ông đã làm việc cùng trong 10 năm qua.
“Vì vậy, vào ngày 1-1, khi tôi không còn là Tổng thư ký, hãy tin chắc điều này: Dù tôi ở đâu, dù làm gì, tôi vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi niềm tin rằng hòa bình là điều có thể đạt được,” ông nói. “Tôi sẽ tiếp tục bảo vệ những giá trị của Hiến chương Liên Hiệp Quốc và sẽ không bao giờ, không bao giờ từ bỏ. Xin cảm ơn.”
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres phát biểu tại phiên họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở trụ sở Liên Hiệp Quốc tại New York, Mỹ, ngày 22-9-2026. Ảnh: Reuters
