NASA ngày 1/9 thông báo lựa chọn công ty hàng không vũ trụ của tỷ phú Jeff Bezos để phát triển Mạng lưới Viễn thông Sao Hỏa (Mars Telecommunications Network – MTN) trị giá 700 triệu USD, dự kiến đi vào hoạt động tại Sao Hỏa vào năm 2030.
“Việc trao hợp đồng đánh dấu một cột mốc trong chiến lược của NASA nhằm mở rộng các dịch vụ liên lạc và định vị vượt ra ngoài Trái Đất và Mặt Trăng, tạo nền tảng cho hoạt động thám hiểm Sao Hỏa lâu dài trong những thập niên tới,” NASA cho biết trong thông báo ngày 1/9.
Đúng như tên gọi, MTN – trước đây được gọi là Tàu quỹ đạo Viễn thông Sao Hỏa (Mars Telecommunications Orbiter) – chủ yếu hỗ trợ các sứ mệnh khoa học của NASA thay vì tự thực hiện các hoạt động thu thập dữ liệu khoa học. NASA mô tả MTN là “hệ thống liên lạc thế hệ mới, cung cấp dịch vụ liên lạc băng thông cao và định vị đáng tin cậy cho các sứ mệnh Sao Hỏa hiện tại và trong tương lai”.
Nhu cầu về một tàu chuyển tiếp dữ liệu chuyên dụng được dự báo sẽ trở nên cấp thiết trong những năm tới, khi các tàu quỹ đạo Sao Hỏa hiện nay của NASA ngày càng cũ và cơ quan này chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho những sứ mệnh có người lái tới Hành tinh Đỏ vào cuối thập niên 2030 hoặc đầu thập niên 2040.
Hiện chỉ có hai tàu quỹ đạo của NASA đảm nhiệm việc chuyển tiếp dữ liệu và lệnh điều khiển giữa các robot thám hiểm Curiosity và Perseverance trên Sao Hỏa với các nhóm điều hành trên Trái Đất. Đó là Mars Odyssey, được phóng năm 2001, và Mars Reconnaissance Orbiter, phóng năm 2005. Hai tàu của Cơ quan Vũ trụ châu Âu là Mars Express và Trace Gas Orbiter cũng hỗ trợ hoạt động chuyển tiếp dữ liệu.
Tuy nhiên, cả bốn tàu quỹ đạo này đều đồng thời thực hiện các nhiệm vụ khoa học riêng. Trong khi đó, MTN sẽ không phải chia sẻ nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu mà được thiết kế chuyên biệt cho nhiệm vụ liên lạc.
NASA nhận được khoản ngân sách 700 triệu USD dành cho một tàu quỹ đạo viễn thông Sao Hỏa vào tháng 7/2025, sau khi Quốc hội Mỹ thông qua một dự luật điều chỉnh ngân sách. Đến tháng 2 năm nay, NASA công bố các yêu cầu đối với tàu vũ trụ, trước khi phát hành hồ sơ mời thầu vào tháng 5.
Blue Origin và Rocket Lab được xem là hai ứng viên hàng đầu cho hợp đồng và đều tích cực vận động để giành dự án, nhấn mạnh kinh nghiệm và năng lực phát triển tàu vũ trụ của mình.
Cuối cùng, Blue Origin giành được hợp đồng. Công ty sẽ phát triển MTN dựa trên nền tảng tàu vũ trụ Blue Ring, mà hãng mô tả là một tàu vũ trụ lai sử dụng cả động cơ điện Mặt Trời và động cơ hóa học, có khả năng cơ động và thực hiện nhiều loại nhiệm vụ với chi phí thấp hơn.
Blue Ring chưa từng thực hiện một sứ mệnh độc lập nào. Tuy nhiên, một phiên bản nguyên mẫu của nền tảng này đã được đưa vào không gian trong chuyến phóng đầu tiên của tên lửa New Glenn của Blue Origin vào tháng 1/2025.
Blue Ring có thể được phóng bằng nhiều loại tên lửa khác nhau, nhưng MTN nhiều khả năng sẽ sử dụng New Glenn. Hợp đồng mới với NASA yêu cầu Blue Origin đảm nhiệm toàn bộ quá trình “thiết kế, phát triển, tích hợp, phóng và vận hành” sứ mệnh viễn thông Sao Hỏa.
Theo hợp đồng, Blue Origin phải bàn giao tàu vũ trụ cho NASA chậm nhất vào ngày 31/12/2028.
MTN được kỳ vọng sẽ trở thành một mắt xích quan trọng trong hạ tầng không gian phục vụ Sao Hỏa, đặc biệt khi NASA chuyển từ các sứ mệnh robot quy mô nhỏ sang những hoạt động thám hiểm phức tạp hơn và hướng tới đưa con người tới Hành tinh Đỏ.
Hình ảnh từ một đoạn phim hoạt hình của Blue Origin mô phỏng tàu quỹ đạo thuộc Mạng lưới Viễn thông Sao Hỏa hoạt động tại Hành tinh Đỏ. Ảnh: Blue Origin
