Những bàn tay cơ khí khéo léo xâu kim, robot hình người nhảy múa uyển chuyển và những cỗ máy cỡ lớn hỗ trợ giao hàng – tất cả đã hội tụ tại Hội nghị thượng đỉnh Humanoids Tokyo. Tuy nhiên, giữa hàng chục “ông lớn” như Boston Dynamics hay Toyota, các ngôi sao sáng nhất lại đến từ Trung Quốc.
“Hội chứng Galapagos” – Lợi thế rồi thành… bất lợi
Các tân binh Trung Quốc như Booster Robotics hay LimX Dynamics đã tiếp nhận công nghệ từ Nhật Bản và Mỹ, sau đó tinh chỉnh để sản xuất hàng loạt với giá rẻ. Kịch bản này từng xảy ra với điện tử tiêu dùng, điện thoại hay xe điện của Nhật. Một lần nữa, trong lĩnh vực robot hình người, Nhật Bản – dù dẫn đầu công nghệ – lại thất bại trong việc tạo ra các giải pháp thương mại lớn.
Chuyên gia Tim Hornyuk gọi đây là “hội chứng Galapagos”: sản phẩm quá sáng tạo nhưng phát triển biệt lập, không thích ứng được với thị trường quốc tế. Ông nhận xét: “Tôi hy vọng Nhật Bản có thể tạo ra một chiếc ‘Ford Model-T’ trong ngành robot (rẻ, đơn giản, sản xuất hàng loạt). Nhưng có vẻ Trung Quốc đã ‘nẫng tay trên’ mất rồi. Hơi muộn và hơi ít quá.”
Bằng chứng rõ nhất là robot Mini Pi Plus của High Torque (Trung Quốc) tại triển lãm lần này. Nó chưa thể làm việc nhà hay trong nhà máy ô tô, nhưng chỉ với 5.500 USD và vẻ ngoài dễ thương, nó đang chiếm lĩnh lòng tin của thị trường.
Công ty GMO của Nhật đang phát triển robot hình người dùng camera mắt để hỗ trợ vận chuyển hàng cho Japan Airlines. Nhưng “trái tim” công nghệ bên trong lại đến từ Unitree – một công ty Trung Quốc. Mục tiêu của họ là tạo ra robot làm việc giống hệt con người để giải quyết bài toán thiếu lao động trầm trọng tại Nhật.
Trớ trêu thay, chính sự “dễ tính” của người Nhật với robot lại là mảnh đất màu mỡ cho đối thủ. Một khảo sát của Pew cho thấy chỉ 28% người Nhật lo lắng về AI (so với 50% tại Mỹ), tạo điều kiện lý tưởng để robot Trung Quốc thâm nhập.
Nỗ lực “lội ngược dòng” của Nhật Bản
Trước làn sóng Trung Quốc, Honda vẫn tự tin trưng bày bàn tay robot bốn ngón có thể vặn bu lông nhỏ và xâu kim. Kỹ sư trưởng Keisuke Tsuta khẳng định: “Công nghệ của chúng tôi bền bỉ và mạnh mẽ hơn. Người Nhật từ xưa đã xuất sắc trong sản xuất hàng loạt chất lượng cao.”
Trong khi đó, Giáo sư Hiroshi Ishiguro (Đại học Osaka) – người từng tạo ra bản sao robot của chính mình – lại đặt cược vào văn hóa. Ông nói: “Nhật Bản có văn hóa dễ tiếp nhận robot. Nếu robot thực sự được đưa vào xã hội, đây là nơi lý tưởng nhất.”
Khi được hỏi về ý nghĩa của robot, bản sao của Giáo sư Ishiguro trả lời bằng chất giọng đều đều nhưng rất người: “Robot sẽ chung sống với con người. Robot là tấm gương phản chiếu con người.”
Còn vị giáo sư thật, ngồi bên cạnh bản thể nhân tạo của mình, chỉ cười hiền: “Chẳng ai quan tâm đến tôi nữa. Tất cả chỉ muốn nhìn robot của tôi. Nhưng miễn là họ đồng cảm với sản phẩm của tôi, tôi đã thành công.”
Cuộc chiến giữa “chất lượng bền bỉ” của Nhật và “giá rẻ – sản xuất hàng loạt” của Trung Quốc vẫn đang rất nóng. Và câu chuyện lần này, liệu Nhật Bản có lặp lại vết xe đổ?
Giáo sư Hiroshi Ishiguro (bên phải) của Đại học Osaka nói chuyện với robot android Geminoid tại Hội nghị thượng đỉnh Humanoids 2026 ở Tokyo ngày 28 tháng 5. Ảnh: AP
Robot hình người phục vụ khách hàng của Omakase Robotics tại Hội nghị thượng đỉnh Humanoids ở Tokyo hôm thứ Năm. Ảnh: The Japan Times
