Cho đi hàng tỷ USD nghe có vẻ đơn giản: chỉ cần viết một tấm séc và thay đổi thế giới. Nhưng Elon Musk, người giàu nhất thế giới, từng thừa nhận rằng thực tế “việc cho tiền để mang lại điều tốt đẹp là rất khó.” Và theo một lãnh đạo tổ chức phi lợi nhuận, ông không hề sai.
Liz Baker, CEO của Greater Good Charities — tổ chức đã phân bổ hơn 1 tỷ USD cho các dự án tại 121 quốc gia từ năm 2006 — đã có hơn một thập kỷ xử lý sự phức tạp của việc cho đi tiền của người khác. Theo bà, nhận định của Musk mới chỉ chạm đến bề nổi.
“Tôi ước mình có một tỷ USD để cho đi, nhưng với tư cách người chịu trách nhiệm phân bổ, điều đó thực sự rất khó vì đi kèm là trách nhiệm rất lớn,” Baker nói. “Nếu bạn đưa tôi 1 USD, tôi sẽ chi tiêu theo cách bạn mong muốn. Nhưng phía sau là hàng loạt yếu tố — từ địa chính trị đến việc tránh tạo ra sự phụ thuộc — đâu là hướng đi đúng, và đâu là thứ thực sự cần thiết?”
Dưới sự dẫn dắt của Baker từ năm 2012, Greater Good Charities hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ ứng phó khủng hoảng, cứu trợ nhân đạo đến đa dạng sinh học và sức khỏe động vật tại hơn 120 quốc gia. Tổ chức này đạt điểm tuyệt đối từ Charity Navigator và xếp hạng Platinum từ GuideStar về tính minh bạch — tương đương “điểm A tuyệt đối” trong thế giới phi lợi nhuận.
Theo Baker, vấn đề không phải là cho đi là bất khả thi — mà là đa số mọi người đánh giá thấp mức độ phức tạp của nó.
Không giống một giao dịch thông thường — nơi người cho nhận lại sản phẩm hay kết quả cụ thể — hoạt động từ thiện là đầu tư vào một tầm nhìn: xác định vấn đề, đề xuất giải pháp và kỳ vọng kết quả. Nhưng phải mất nhiều năm mới biết liệu hướng đi đó có đúng hay không.
“Bạn không thể ném một tỷ USD vào một vấn đề rồi bảo người khác tự giải quyết,” Baker nói. “Nó quá phức tạp. Không vận hành như vậy.”
Nói cách khác, ký một tấm séc lớn là một chuyện, nhưng biến số tiền đó thành thay đổi tích cực hữu hình lại là chuyện hoàn toàn khác.
Giải pháp? Theo Baker, phải chấp nhận cách tiếp cận “thử – sai”. Điều còn thiếu là sự linh hoạt và sẵn sàng thừa nhận thất bại — yếu tố cốt lõi của hoạt động từ thiện hiệu quả.
“Phải có khả năng xoay chuyển và nói rằng: cách này không hiệu quả — vậy làm khác đi thế nào? Cần rất nhiều thử nghiệm,” bà nói. “Không thể đơn giản là lao vào giải quyết, vì vấn đề quá phức tạp.”
Đừng chờ tỷ phú
Các cam kết của giới tỷ phú nghe rất hấp dẫn — trên lý thuyết.
“Cam kết là một lời hứa,” Baker nói. “Kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy phần lớn nhà tài trợ sẽ thực hiện — nhưng không phải lúc nào cũng vậy.”
Thực tế, nhiều cam kết chỉ dừng lại ở việc ký tên. Ví dụ như The Giving Pledge — sáng kiến do Bill Gates, Melinda French Gates và Warren Buffett đồng sáng lập — kêu gọi giới siêu giàu quyên góp ít nhất 50% tài sản, đã thu hút hơn 250 người ký từ năm 2010.
Nhưng số người thực sự thực hiện chỉ đếm trên đầu ngón tay — chưa đến 10. Phần lớn chỉ hoàn thành cam kết sau khi qua đời. Trong số những người ký kết tại Mỹ, chỉ có cặp đôi John Arnold và Laura Arnold được ghi nhận đã hoàn toàn thực hiện lời hứa.
Vì vậy, Baker cho rằng không thể chờ các tỷ phú giải quyết vấn đề toàn cầu.
“Nếu mỗi người đều làm điều gì đó cho cộng đồng của mình, chúng ta đã không ở trong tình trạng hiện nay,” bà nói.
Ai cũng có thể đóng góp
Baker thừa nhận áp lực chi phí sinh hoạt khiến nhiều người khó dành tiền cho từ thiện. Nhưng tạo ra khác biệt không nhất thiết phải bắt đầu từ tiền bạc.
“Ai cũng có thể đóng góp — và không nhất thiết phải là tiền. Hãy làm điều gì đó.”
“Ngay cả khi bạn chỉ có một giờ mỗi tuần cho một vấn đề trong cộng đồng mà bạn quan tâm, hãy tìm cách làm,” bà nói. “Hầu hết các tổ chức phi lợi nhuận địa phương đều cần sự giúp đỡ.”
Theo Baker, điều tệ nhất là chỉ đứng ngoài phàn nàn.
“Có người không thích thấy người vô gia cư trên góc phố, nhưng cũng không sẵn sàng làm gì ngoài việc than phiền,” bà nói. “Hãy sáng tạo. Ai cũng giỏi một điều gì đó. Ai cũng quan tâm đến điều gì đó.”
Bản thân bà cũng làm như vậy. Dù điều hành một tổ chức hàng triệu USD và là một người mẹ, Baker vẫn tham gia tình nguyện ngoài vai trò CEO — như một cá nhân bình thường muốn đóng góp.
“Nếu ai cũng làm như vậy, chúng ta đã không ở trong tình cảnh này,” bà nói.
Nữ CEO đã phân bổ hàng tỷ USD cho rằng Elon Musk đã đúng: làm từ thiện rất khó — nhưng đừng chờ các tỷ phú làm điều đó. Ảnh: Fortune
