CEO SpaceX Elon Musk cho biết ông đang coi trí tuệ nhân tạo đặt trong không gian là “trọng tâm trước mắt” của một công ty vừa được mở rộng, một công ty không chỉ chế tạo tên lửa và vệ tinh mà còn kiểm soát phần mềm AI tạo sinh của xAI và nền tảng mạng xã hội X.

Đó là nội dung cốt lõi trong thông báo của Musk sau khi SpaceX mua lại xAI. The Information dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết xAI được định giá 250 tỷ USD, trong khi SpaceX được định giá ở mức 1.000 tỷ USD. Nếu đúng, điều này sẽ khiến SpaceX trở thành công ty tư nhân có giá trị lớn nhất thế giới — nhưng do Musk nắm quyền kiểm soát ở cả hai công ty, các mức định giá này phần nào mang tính chủ quan.

Ross Gerber, một cố vấn đầu tư theo dõi các thương vụ kinh doanh của Musk, mỉa mai trên X rằng người giàu nhất thế giới quyết định tiến hành thương vụ sau “một cuộc đàm phán ngắn với chính mình”.

Musk cho biết việc kết hợp SpaceX và xAI sẽ tạo điều kiện cho việc hình thành một chòm vệ tinh mới gồm các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. SpaceX hiện đã xin phê duyệt từ Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) để triển khai tới 1 triệu vệ tinh ở quỹ đạo Trái Đất thấp cho chòm vệ tinh này.

Theo Musk, việc đưa năng lực xử lý AI lên không gian sẽ giải quyết hai thách thức lớn mà các trung tâm dữ liệu mặt đất đang đối mặt: nhu cầu điện năng tăng nhanh để vận hành máy tính và nhu cầu nước để làm mát thiết bị.

“Bằng cách trực tiếp khai thác nguồn năng lượng Mặt Trời gần như liên tục với chi phí vận hành và bảo trì rất thấp, các vệ tinh này sẽ thay đổi căn bản khả năng mở rộng năng lực tính toán của chúng ta. Trong không gian lúc nào cũng có nắng!” Musk viết.

“Phóng một chòm vệ tinh gồm một triệu vệ tinh hoạt động như các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo là bước đầu tiên để trở thành một nền văn minh cấp Kardashev II — có khả năng khai thác tận mức năng lượng của Mặt Trời, đồng thời hỗ trợ các ứng dụng AI cho hàng tỷ người hôm nay và bảo đảm tương lai đa hành tinh của nhân loại.” (Nền văn minh Kardashev cấp I chỉ việc khai thác và kiểm soát năng lượng sẵn có trên Trái Đất, như gió, mặt trời, địa nhiệt, hạt nhân…; trong khi cấp II là việc khai thác phần lớn hoặc toàn bộ năng lượng của Mặt Trời, còn cấp III là khai thác năng lượng ở quy mô cả thiên hà.)

Cơ sở sản xuất vệ tinh của SpaceX tại Redmond, bang Washington, hiện đang chế tạo khoảng 70 vệ tinh mỗi tuần cho chòm Starlink cung cấp Internet băng rộng, và Musk cho biết tốc độ này sẽ còn tăng khi siêu tên lửa Starship chính thức đi vào hoạt động.

“Số lượng vệ tinh khổng lồ cần thiết cho các trung tâm dữ liệu trong không gian sẽ đẩy Starship lên những tầm cao mới,” ông viết. “Với các vụ phóng mỗi giờ, mang theo 200 tấn mỗi chuyến, Starship sẽ đưa hàng triệu tấn hàng hóa lên quỹ đạo và xa hơn mỗi năm, mở ra một tương lai đầy hứng khởi khi nhân loại vươn ra khám phá giữa các vì sao.”

Musk nói rằng các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo sẽ mang lại “cách tạo năng lực tính toán AI với chi phí thấp nhất” trong vòng hai đến ba năm tới. Ông còn gợi ý rằng các vệ tinh AI trong tương lai có thể được chế tạo và phóng trực tiếp từ Mặt Trăng.

“Bằng cách sử dụng hệ thống phóng điện từ và sản xuất trên Mặt Trăng, chúng ta có thể đưa các vệ tinh AI với tổng dung lượng từ 500 đến 1.000 terawatt mỗi năm vào không gian xa, qua đó tiến những bước có ý nghĩa trên thang Kardashev và khai thác một tỷ lệ không nhỏ năng lượng của Mặt Trời,” Musk viết. “Những năng lực mà chúng ta khai mở khi biến các trung tâm dữ liệu trong không gian thành hiện thực sẽ tài trợ và thúc đẩy các căn cứ tự phát triển trên Mặt Trăng, cả một nền văn minh trên Sao Hỏa và cuối cùng là sự mở rộng ra vũ trụ.”

Giới quan sát cho rằng Musk đang chuẩn bị cho khả năng chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của SpaceX trong vài tháng tới — và một số ý kiến trong ngành nhận định rằng thương vụ mua lại này cùng đề xuất đưa một triệu vệ tinh lên quỹ đạo có thể là một phần trong kế hoạch thổi phồng sự quan tâm của nhà đầu tư đối với cổ phiếu.

“Tôi cho rằng con số 1 triệu rất thuận tiện cho mục đích truyền thông và IPO, và về cơ bản vẫn là điều viễn tưởng ở thời điểm này,” Jim Cashel, tác giả cuốn The Great Connecting: The Emergence of Global Broadband and How That Changes Everything, viết trong một email.

Martin Peers, đồng tổng biên tập của trang tin công nghệ The Information, nói rằng “không còn nghi ngờ gì đây là một bước đi mang động cơ tài chính”.

“Musk có thể là người giàu nhất thế giới, nhưng ông ấy cũng đang đối mặt với những thực tế tài chính giống như các lãnh đạo của những startup AI khác: rất khó cạnh tranh trong phát triển AI với các tập đoàn công nghệ khổng lồ như Google hay Meta Platforms, những công ty sở hữu các ‘cỗ máy in tiền’ từ mảng quảng cáo,” Peers viết trong bản tin vắn trên trang này.

Theo Peers, Musk đang trông đợi các nhà đầu tư tin vào tầm nhìn lớn của mình và tung ra “phao cứu sinh” cho xAI — công ty đã sáp nhập với X vào năm ngoái và đang gặp khó khăn tài chính.

“Ông ấy có thể làm được — Musk có khả năng thu hút nhà đầu tư kiểu như người thổi sáo Pied Piper. Nhưng ông cũng có thể vấp phải sự hoài nghi khi nói đến các trung tâm dữ liệu trong không gian,” Peers nói.

“Như chúng tôi đã viết trong bài phân tích chuyên sâu về chủ đề này năm ngoái, có ‘một loạt trở ngại kỹ thuật và tài chính chóng mặt’ trong việc triển khai các trung tâm dữ liệu hoạt động trong không gian, từ việc bảo vệ máy tính khỏi bức xạ, bảo trì chúng, cho đến chi phí khổng lồ để đưa toàn bộ phần cứng đó lên quỹ đạo. Ý tưởng phóng các trung tâm dữ liệu lên không gian, theo những người hoài nghi, vẫn chỉ là khoa học viễn tưởng,” Peers nhấn mạnh.

Hình minh họa cho thấy tầng trên của Starship triển khai một vệ tinh trên quỹ đạo. Ảnh: SpaceX