Không cần biết lập trình, không cần đội ngũ kỹ sư, thậm chí không cần ý định bán sản phẩm — ngày càng nhiều người đang tự viết ứng dụng cho chính mình. Nhờ các công cụ AI như ChatGPT hay Claude, những “app dùng cho một người” ra đời để giải quyết những phiền toái rất đời thường, rồi có thể biến mất khi không còn cần thiết. Một làn sóng ứng dụng vi mô đang lặng lẽ định hình lại cách con người tạo và dùng phần mềm.
Rebecca Yu mất đúng bảy ngày để hoàn thành ứng dụng ăn uống đầu tay của mình. Không phải vì cô là lập trình viên, mà bởi cô… quá mệt mỏi với việc chọn chỗ ăn.
Cảm giác “quá tải vì phải ra quyết định” xuất hiện quen thuộc trong các nhóm chat: mỗi lần hẹn gặp là hàng chục tin nhắn qua lại, nhưng rốt cuộc vẫn không ai thống nhất được sẽ đi đâu. Thay vì tiếp tục chịu đựng vòng lặp đó, Yu quyết định làm một việc khác thường: tự xây dựng một ứng dụng.
Với sự hỗ trợ của Claude và ChatGPT, Yu bắt tay “vibe code” – tức lập trình bằng cách mô tả ý định và trải nghiệm mong muốn cho AI – để tạo ra một ứng dụng có thể gợi ý nhà hàng cho cô và bạn bè dựa trên sở thích chung.
“Khi các ứng dụng được tạo bằng vibe coding bắt đầu xuất hiện, tôi nghe ngày càng nhiều câu chuyện về những người không có nền tảng công nghệ nhưng vẫn xây dựng được ứng dụng của riêng họ,” Yu nói với TechCrunch. “Khi có một tuần rảnh trước khi năm học bắt đầu, tôi nghĩ đây là thời điểm hoàn hảo để cuối cùng cũng làm ra ứng dụng của mình.”
Kết quả là Where2Eat, một ứng dụng web đơn giản, đủ dùng, và đúng thứ cô cần.
Khi ai cũng có thể tự viết phần mềm
Câu chuyện của Yu không phải là cá biệt. Nó phản ánh một xu hướng đang tăng tốc: nhờ những bước tiến nhanh chóng của AI tạo mã, ngày càng nhiều người tự xây dựng ứng dụng cho nhu cầu cá nhân, thay vì tìm kiếm hay mua các sản phẩm có sẵn trên thị trường.
Phần lớn các ứng dụng này là ứng dụng web, nhưng số người vibe code ứng dụng di động để chạy riêng trên điện thoại cá nhân cũng đang tăng lên. Một số thậm chí đã đăng ký tài khoản nhà phát triển Apple và để ứng dụng của mình ở trạng thái thử nghiệm beta trên TestFlight.
Đây là một kỷ nguyên mới của việc tạo phần mềm, thường được gọi bằng nhiều cái tên khác nhau như “ứng dụng vi mô”, “ứng dụng cá nhân” hay “ứng dụng thoáng qua”. Điểm chung của chúng là chỉ phục vụ người tạo ra – hoặc một nhóm rất nhỏ – và chỉ tồn tại chừng nào còn cần. Chúng không được thiết kế để phân phối rộng rãi hay bán ra thị trường.
Jordi Amat, một nhà sáng lập, kể với TechCrunch rằng ông từng xây dựng một ứng dụng web chơi game tạm thời cho gia đình dùng trong kỳ nghỉ lễ, rồi đơn giản là tắt nó khi kỳ nghỉ kết thúc.
Shamillah Bankiya, đối tác tại Dawn Capital, đang tự làm một ứng dụng web dịch podcast cho nhu cầu cá nhân. Đáng chú ý, Darrell Etherington – cựu phóng viên TechCrunch, hiện là phó chủ tịch tại SBS Comms – cũng đang xây dựng một ứng dụng dịch podcast cho riêng mình.
“Rất nhiều người tôi biết đang dùng Claude Code, Replit, Bolt và Lovable để tạo ứng dụng cho những mục đích rất cụ thể,” Etherington nói.
Một nghệ sĩ khác cho biết anh đã tự làm một “trình theo dõi thói quen xấu” để xem mỗi cuối tuần mình hút bao nhiêu thuốc lá và uống bao nhiêu đồ uống có cồn. Ngay cả các lập trình viên chuyên nghiệp cũng không đứng ngoài xu hướng này. Kỹ sư phần mềm James Waugh nói rằng anh đã tạo một ứng dụng web lập kế hoạch để phục vụ sở thích nấu ăn của mình.
Ứng dụng xuất hiện rồi… biến mất
Theo Legand L. Burge III, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Howard, sự bùng nổ này đánh dấu giai đoạn đầu của các ứng dụng vi mô: những phần mềm có ngữ cảnh rất hẹp, giải quyết một nhu cầu cụ thể, rồi “biến mất khi nhu cầu không còn nữa”.
“Nó giống cách các xu hướng trên mạng xã hội xuất hiện rồi nhanh chóng lụi tàn,” ông nói. “Nhưng lần này, thứ biến đổi chính là phần mềm.”
Yu cho biết cô hiện còn sáu ý tưởng khác muốn tiếp tục viết app. “Thật sự rất phấn khích khi được sống vào thời điểm này,” cô nói.
Thực tế, việc người không rành kỹ thuật tạo ứng dụng web không phải điều hoàn toàn mới. Trước khi các mô hình ngôn ngữ lớn trở nên phổ biến, các nền tảng no-code như Bubble hay Adalo đã cho phép điều đó. Điểm khác biệt nằm ở chỗ: AI đang giúp việc tạo ứng dụng cá nhân, mang tính tạm thời, trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết – kể cả trên thiết bị di động.
Lần đầu tiên, nhiều người nhận ra rằng họ có thể “lập trình” chỉ bằng cách mô tả ứng dụng mình muốn bằng ngôn ngữ đời thường.
Rào cản vẫn còn, nhưng đang hạ thấp
Dẫu vậy, vibe coding trên di động vẫn chưa thuận tiện như trên web. Với iPhone, cách cài ứng dụng phổ biến vẫn là thông qua App Store, vốn yêu cầu tài khoản nhà phát triển Apple có trả phí.
Tuy nhiên, ngày càng nhiều startup tập trung vào vibe coding cho di động xuất hiện. Anything – công ty gọi vốn 11 triệu USD do Footwork dẫn dắt – và VibeCode – huy động 9,4 triệu USD vòng seed từ Seven Seven Six – đang tìm cách hạ thấp rào cản này.
Christina Melas-Kyriazi, đối tác tại Bain Capital Ventures, so sánh làn sóng hiện nay với sự bùng nổ của mạng xã hội và Shopify, “khi việc tạo nội dung hay mở một cửa hàng trực tuyến bỗng trở nên cực kỳ dễ dàng, và sau đó là sự xuất hiện ồ ạt của những người bán nhỏ lẻ”.
“Đủ tốt cho tôi” thay vì “hoàn hảo cho tất cả”
Dù hấp dẫn, các ứng dụng vi mô cũng không tránh khỏi hạn chế. Với nhiều người, việc xây dựng ứng dụng vẫn tốn thời gian. Yu thừa nhận ứng dụng ăn uống của cô không khó làm, nhưng mất rất nhiều công sức. Cô phải liên tục dựa vào ChatGPT và Claude để hiểu các quyết định liên quan đến mã nguồn.
“Khi đã biết cách đặt câu lệnh và xử lý vấn đề hiệu quả, mọi thứ trở nên dễ hơn rất nhiều,” cô nói.
Chất lượng cũng là một vấn đề. Những ứng dụng cá nhân này có thể chứa lỗi hoặc lỗ hổng bảo mật, và rõ ràng không thể đem bán đại trà như sản phẩm thương mại hoàn chỉnh.
Tuy vậy, tiềm năng của kỷ nguyên ứng dụng cá nhân vẫn rất lớn, đặc biệt khi AI tiếp tục cải thiện khả năng suy luận, chất lượng và độ an toàn.
Waugh kể rằng anh từng xây dựng một ứng dụng cho một người bạn bị đánh trống ngực, giúp ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng để trình bày với bác sĩ. “Đó là một ví dụ điển hình của phần mềm cá nhân làm một lần, nhưng lại theo dõi một điều thực sự quan trọng,” anh nói.
Nick Simpson, một nhà sáng lập khác, cho biết anh quá tệ trong việc nộp phạt đỗ xe ở San Francisco nên đã tự xây dựng một ứng dụng có thể tự động thanh toán tiền phạt sau khi quét vé. Ứng dụng hiện ở trạng thái beta trên TestFlight, và ngày càng nhiều bạn bè anh muốn dùng thử.
Theo Burge III, những ứng dụng như vậy có thể mở ra “những cơ hội đầy hứng khởi” cho doanh nghiệp và nhà sáng tạo trong việc xây dựng các trải nghiệm “siêu cá nhân hóa theo tình huống”.
Etherington tin rằng sẽ đến lúc mọi người ngừng đăng ký các ứng dụng thu phí hàng tháng, thay vào đó tự xây dựng công cụ phục vụ riêng cho mình. Còn Melas-Kyriazi cho rằng các ứng dụng cá nhân, mang tính thoáng qua rồi sẽ được sử dụng giống như Google Sheets hay Excel từng được dùng trước đây.
“Chúng sẽ lấp đầy khoảng trống giữa bảng tính và một sản phẩm hoàn chỉnh,” bà nói.
Hollie Krause, một chiến lược gia truyền thông, là minh chứng rõ nét cho điều đó. Không hài lòng với những ứng dụng theo dõi sức khỏe mà bác sĩ gợi ý, cô tự xây dựng một ứng dụng web để theo dõi tình trạng dị ứng của mình – dù không có bất kỳ nền tảng kỹ thuật nào. Thời gian hoàn thành: chỉ bằng lúc chồng cô đi ăn tối rồi quay về.
Giờ đây, gia đình cô có hai ứng dụng web, đều được xây dựng bằng Claude: một để theo dõi dị ứng và độ nhạy cảm, một để quản lý việc nhà.
“Tôi ghét Excel, nhưng lại rất muốn có một ứng dụng cho gia đình,” Krause kể. “Thế là tôi làm luôn, tải nó lên Tiiny.host và cài vào điện thoại.”
Cô tin rằng vibe coding sẽ mang lại “rất nhiều đổi mới và khả năng giải quyết vấn đề cho những cộng đồng vốn không có cơ hội tiếp cận trước đây”.
“Tôi thực sự tin rằng vibe coding cho phép tôi giúp đỡ được người khác,” cô nói.
Vibe coding – cách tiếp cận mới trong lập trình, nơi ý tưởng và ngôn ngữ tự nhiên, với sự hỗ trợ của AI, dần thay thế việc viết mã truyền thống. Ảnh: Security Week
