NASA và Bộ Năng lượng Mỹ đã nối lại quan hệ hợp tác nhằm phát triển một hệ thống điện phân hạch hoạt động trên Mặt Trăng, phục vụ chiến dịch Artemis cũng như các sứ mệnh tương lai tới Sao Hỏa. Hai cơ quan dự kiến triển khai một lò phản ứng trên bề mặt Mặt Trăng vào năm 2030, nhằm hỗ trợ các hoạt động dài hạn của con người và robot, đồng thời củng cố vai trò dẫn dắt của Mỹ trong lĩnh vực thám hiểm và thương mại không gian.
Một biên bản ghi nhớ mới giữa NASA và DOE đã chính thức hóa sự hợp tác này, đồng thời gắn kết với mục tiêu của Tổng thống Donald Trump về việc bảo đảm ưu thế không gian của Mỹ thông qua việc sử dụng các lò phản ứng hạt nhân trên Mặt Trăng và trong quỹ đạo. Theo thỏa thuận, hai cơ quan sẽ phối hợp trong việc phát triển, cung cấp nhiên liệu, cấp phép và chuẩn bị sẵn sàng một hệ thống điện phân hạch để phóng và triển khai trên Mặt Trăng.
NASA và Bộ Năng lượng kỳ vọng hệ thống lò phản ứng này sẽ cung cấp nguồn điện an toàn, hiệu quả và dồi dào trong nhiều năm mà không cần tiếp nhiên liệu, cho phép vận hành liên tục bất chấp điều kiện chiếu sáng hay nhiệt độ tại địa điểm đặt nhà máy. Nguồn năng lượng này được thiết kế để hỗ trợ các sứ mệnh bề mặt kéo dài, khu cư trú, tải trọng khoa học và hạ tầng, không bị giới hạn bởi khả năng cung cấp của năng lượng Mặt Trời hay pin lưu trữ.
Theo chính sách không gian quốc gia do Tổng thống Trump đề ra, NASA được giao nhiệm vụ đưa các phi hành gia trở lại Mặt Trăng, xây dựng hạ tầng cho phép họ lưu trú lâu dài, đồng thời chuẩn bị cho các sứ mệnh có người lái tới Sao Hỏa và xa hơn nữa. Giám đốc NASA Jared Isaacman cho rằng việc đạt được các mục tiêu này đòi hỏi phải sử dụng năng lượng hạt nhân, và thỏa thuận mới sẽ giúp cung cấp những năng lực cần thiết cho điều mà ông gọi là “Kỷ nguyên vàng của thám hiểm và khám phá không gian”.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright so sánh nỗ lực này với những dấu mốc lịch sử, khi khoa học và đổi mới của Mỹ từng mở ra các chân trời mới, từ Dự án Manhattan về bom nguyên tử đến chương trình Apollo. Ông cho biết thỏa thuận này tiếp nối di sản đó và, trong khuôn khổ Chính sách Không gian “Nước Mỹ Trên Hết”, Bộ Năng lượng Mỹ đang phối hợp với NASA và các công ty không gian thương mại trong một dự án mà ông mô tả là một trong những nỗ lực kỹ thuật vĩ đại nhất trong lịch sử năng lượng hạt nhân và hàng không vũ trụ.
Sự hợp tác này được xây dựng trên nền tảng hơn nửa thế kỷ làm việc chung giữa NASA và Bộ Năng lượng Mỹ trong lĩnh vực thám hiểm không gian, phát triển công nghệ và các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia. Trước đây, hai bên từng phối hợp cung cấp các hệ thống điện đồng vị phóng xạ và những công nghệ hạt nhân khác, cho phép các sứ mệnh hoạt động ở khoảng cách rất xa Mặt Trời hoặc trong những môi trường khắc nghiệt.
Thông qua việc theo đuổi một lò phản ứng trên bề mặt Mặt Trăng, hai cơ quan hướng tới việc tạo ra một hệ thống năng lượng có thể thích ứng cho các sứ mệnh tương lai tới Sao Hỏa và các hoạt động trong không gian xa. Nỗ lực này phù hợp với kiến trúc “Từ Mặt Trăng đến Sao Hỏa” của NASA, nhằm thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên và quanh Mặt Trăng như một bước đệm để đưa các đoàn thám hiểm tới Hành tinh Đỏ.
NASA xác định điện phân hạch trên bề mặt là một công nghệ then chốt để duy trì hoạt động trong những đêm Mặt Trăng kéo dài và tại các khu vực bị che bóng, nơi năng lượng Mặt Trời không khả thi. Một nhà máy điện hạt nhân đáng tin cậy trên Mặt Trăng có thể cung cấp năng lượng cho các khu cư trú, hệ thống khai thác tài nguyên tại chỗ, thông tin liên lạc và các thiết bị khoa học trong nhiều năm.
Bộ Năng lượng Mỹ sẽ đóng góp chuyên môn về nhiên liệu hạt nhân, thiết kế lò phản ứng, an toàn và các quy trình cấp phép, nhằm bảo đảm hệ thống đáp ứng các yêu cầu về hiệu suất và quy định. NASA sẽ tích hợp hệ thống điện này vào kiến trúc Mặt Trăng của mình, bao gồm các tàu đổ bộ, hệ thống bề mặt và các đối tác thương mại tiềm năng có thể cung cấp thêm hạ tầng.
Bên cạnh việc cho phép thám hiểm Mặt Trăng bền vững, hai cơ quan cũng coi đây là một cấu phần chiến lược trong vai trò lãnh đạo của Mỹ về thương mại và công nghệ không gian. Một hệ thống phân hạch Mặt Trăng đã được kiểm chứng có thể thúc đẩy đổi mới trong các lò phản ứng nhỏ gọn, vật liệu và hệ thống điện đạt chuẩn không gian, những công nghệ cũng có khả năng được ứng dụng trở lại trên Trái Đất.
Ảnh minh họa viễn cảnh một căn cứ Mặt Trăng có nguồn điện ổn định, nơi điện hạt nhân sẽ đóng vai trò nền tảng để duy trì khu cư trú, robot, thông tin liên lạc và các hoạt động khoa học trong thời gian dài. Ảnh: Space Daily
