Theo một nghiên cứu mới, Trái Đất hiện đã vận hành vượt quá khả năng hỗ trợ bền vững cho dân số toàn cầu, gây áp lực ngày càng lớn lên hệ thống lương thực, sự ổn định khí hậu và phúc lợi con người. Tuy vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng việc làm chậm tốc độ tăng dân số và nâng cao nhận thức toàn cầu vẫn có thể giúp giảm thiểu rủi ro dài hạn.
Công bố trên tạp chí Environmental Research Letters, nghiên cứu kết luận rằng hoạt động của con người đã vượt qua các giới hạn dài hạn của hành tinh. Nếu các mô hình tiêu dùng hiện nay tiếp tục, áp lực môi trường và xã hội sẽ gia tăng trên toàn thế giới.
Dân số đã vượt ngưỡng chịu đựng của hành tinh
Dựa trên hơn hai thế kỷ dữ liệu dân số toàn cầu, nghiên cứu chỉ ra một bước ngoặt lớn trong động lực tăng trưởng dân số bắt đầu từ giữa thế kỷ 20.
Tác giả chính, giáo sư Corey Bradshaw từ Đại học Flinders, cho biết các phát hiện cho thấy một tín hiệu sinh học rõ ràng rằng nhân loại đang vượt quá khả năng mà Trái Đất có thể duy trì.
“Trái Đất không thể theo kịp cách chúng ta sử dụng tài nguyên. Nó không thể đáp ứng nhu cầu hiện tại nếu không có những thay đổi lớn. Kết quả của chúng tôi cho thấy chúng ta đang đẩy hành tinh đến giới hạn mà nó không thể chịu nổi,” ông nói.
Tăng trưởng dân số thay đổi sau giữa thế kỷ XX
Nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 200 năm dữ liệu dân số và áp dụng các mô hình sinh thái để đánh giá sự thay đổi về quy mô và tốc độ tăng trưởng.
Họ đã đánh giá các xu hướng dài hạn ở nhiều khu vực khác nhau và so sánh sự thay đổi dân số với biến động về khí hậu, lượng phát thải và dấu chân sinh thái, nhằm hiểu rõ hơn cách quy mô dân số góp phần gây áp lực lên môi trường.
Trước những năm 1950, dân số tăng nhanh cùng với đổi mới công nghệ và sử dụng năng lượng, tạo điều kiện cho sự mở rộng tiếp theo. Tuy nhiên, xu hướng này thay đổi từ đầu thập niên 1960, khi tốc độ tăng trưởng giảm dù tổng dân số vẫn tiếp tục tăng.
Sự chuyển đổi này đánh dấu giai đoạn mà các nhà khoa học gọi là “pha nhân khẩu học tiêu cực”.
“Nó có nghĩa là việc tăng thêm dân số không còn dẫn đến tăng trưởng nhanh hơn nữa,” Bradshaw giải thích. “Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, dân số toàn cầu có thể đạt đỉnh khoảng 11,7 đến 12,4 tỷ người vào cuối thập niên 2060 hoặc 2070.”
Mức dân số bền vững cần phải thấp hơn nhiều hiện nay
Theo giáo sư Bradshaw, mức đỉnh này tiềm ẩn rủi ro lớn và chỉ có thể đạt được nhờ phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch và khai thác tài nguyên thiên nhiên đến mức cạn kiệt nhanh chóng.
Ông cho rằng mức dân số thực sự bền vững thấp hơn nhiều — gần với quy mô dân số thế giới vào giữa thế kỷ XX.
“Tính toán của chúng tôi cho thấy một dân số toàn cầu bền vững chỉ khoảng 2,5 tỷ người, nếu mọi người sống trong giới hạn sinh thái với mức sống ổn định và an toàn,” ông nói.
Khoảng cách lớn giữa con số này và dân số hiện tại (khoảng 8,3 tỷ người) cho thấy mức độ tiêu thụ vượt quá khả năng của hành tinh. Việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập kỷ đã che giấu sự mất cân bằng này bằng cách thúc đẩy sản xuất lương thực, năng lượng và công nghiệp — đồng thời gây ra biến đổi khí hậu và ô nhiễm.
Dân số là yếu tố chính gây áp lực môi trường
Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa quy mô dân số với nhiệt độ toàn cầu tăng, dấu chân sinh thái mở rộng và lượng khí thải carbon cao hơn trong giai đoạn “nhân khẩu học tiêu cực”.
Bradshaw nhấn mạnh rằng cả tăng trưởng dân số và mô hình tiêu dùng đều góp phần gây áp lực lên môi trường.
“Con đường hiện tại của nhân loại sẽ đẩy xã hội vào khủng hoảng sâu sắc hơn nếu chúng ta không có những thay đổi lớn,” ông cảnh báo.
“Hệ thống hỗ trợ sự sống của hành tinh đã bị căng thẳng. Nếu không nhanh chóng thay đổi cách sử dụng năng lượng, đất đai và thực phẩm, hàng tỷ người sẽ phải đối mặt với bất ổn ngày càng gia tăng.”
Rủi ro dài hạn và hướng đi phía trước
Các nhà nghiên cứu cho biết kết quả không dự báo một sự sụp đổ đột ngột, mà chỉ ra những áp lực dài hạn đang định hình tương lai nhân loại. Việc vượt quá “sức tải sinh học” của Trái Đất sẽ dẫn đến tác động khí hậu mạnh hơn, mất đa dạng sinh học, giảm an ninh lương thực và nước, cũng như gia tăng bất bình đẳng.
Bradshaw cho rằng các xã hội cần xem xét lại cách quản lý đất đai, nước, năng lượng và tài nguyên để đảm bảo điều kiện ổn định cho các thế hệ tương lai.
“Dân số nhỏ hơn với mức tiêu thụ thấp hơn sẽ mang lại kết quả tốt hơn cho cả con người và hành tinh,” ông nói. “Cửa sổ hành động đang thu hẹp, nhưng thay đổi có ý nghĩa vẫn có thể đạt được nếu các quốc gia hợp tác.”
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng phát hiện này sẽ thúc đẩy chính phủ, tổ chức và cộng đồng xây dựng các chiến lược dài hạn nhằm tôn trọng giới hạn môi trường, ổn định tăng trưởng dân số và bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên.
“Những lựa chọn trong vài thập kỷ tới sẽ quyết định phúc lợi của các thế hệ tương lai và khả năng phục hồi của thế giới tự nhiên nuôi dưỡng sự sống,” Bradshaw kết luận.
Hoạt động của con người có thể đã vượt quá khả năng chịu tải dài hạn của Trái Đất, khi các nghiên cứu mới cho thấy xu hướng dân số và việc sử dụng tài nguyên đang gây áp lực ngày càng lớn lên các hệ thống toàn cầu. Ảnh: Shutterstock
