Sứ mệnh Artemis II – chuyến bay có người lái đầu tiên vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất kể từ thời Apollo 17 – đang bước vào chặng cuối, khi con tàu Orion quay đầu trở về hành tinh xanh sau chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng lịch sử. Hai ngày gần đây không còn dồn dập những khoảnh khắc kịch tính như cú bay sượt qua bề mặt Mặt Trăng, nhưng lại hé lộ một khía cạnh khác của hành trình: sự lặng lẽ, kỷ luật và những suy ngẫm rất con người giữa không gian sâu thẳm.

Từ cao trào lịch sử đến nhịp điệu “bình lặng” của hành trình trở về

Sau ngày bay thứ 6 đầy kịch tính với cú bay sượt Mặt Trăng phá kỷ lục, ngày bay thứ 8 của Artemis II, tức ngày 8/4, mở ra trong một bầu không khí nhẹ nhàng hơn. Các phi hành gia thức dậy với ca khúc “Under Pressure” của David Bowie và Queen – một lựa chọn vừa mang tính biểu tượng, vừa phản ánh áp lực và kỳ vọng đặt lên sứ mệnh lịch sử này.

Ngay sau đó, họ nhận được lời chào từ Cơ quan Vũ trụ Canada – nơi có phi hành gia Jeremy Hansen tham gia sứ mệnh. Hàng chục nhân viên đồng thanh gửi lời động viên, nhấn mạnh rằng cả Canada đang dõi theo từng bước đi của họ. Trong không gian cách Trái Đất hàng trăm nghìn km, những lời chào như vậy không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, mà còn là điểm tựa tinh thần.

Phi hành đoàn bước vào một ngày làm việc “ít kịch tính” hơn, nhưng không kém phần quan trọng: kiểm tra hệ thống, thực hiện thí nghiệm và chuẩn bị cho những thời khắc cuối của hành trình.

Khi Mặt Trăng ở phía sau và Trái Đất kéo họ trở lại

Một cột mốc quan trọng đã diễn ra khi tàu Orion rời khỏi “vùng ảnh hưởng hấp dẫn” của Mặt Trăng. Từ thời điểm này, lực hút của Trái Đất trở thành yếu tố chi phối chính – đánh dấu việc phi hành đoàn chính thức bước vào hành trình trở về.

Ở thời điểm cập nhật vào lúc 5h00 chiều 8/4 giờ Việt Nam, tàu cách Trái Đất hơn 340.000 km và đang di chuyển với vận tốc khoảng 2.700 km/h. Mặt Trăng giờ đây chỉ còn là một điểm sáng phía sau, trong khi Trái Đất dần lớn lên qua cửa sổ tàu – một hình ảnh mang tính biểu tượng cho sự “trở về nhà”.

Để đảm bảo quỹ đạo chính xác, các kỹ sư đã lên lịch nhiều lần hiệu chỉnh đường bay. Một trong số đó – đốt động cơ hiệu chỉnh quỹ đạo – chỉ kéo dài khoảng 15 giây nhưng đóng vai trò quyết định trong việc đưa tàu về đúng “hành lang” quay lại khí quyển.

Không gian không chỉ là vẻ đẹp – mà còn là rủi ro

Dù hình ảnh không gian thường gắn với vẻ đẹp siêu thực, thực tế lại khắc nghiệt hơn nhiều. Một trong những mối nguy lớn nhất là bức xạ vũ trụ – thứ luôn hiện diện và có thể gây tổn hại cho cả con người lẫn thiết bị.

Trong ngày bay thứ 8, các phi hành gia đã thực hành quy trình ứng phó với bức xạ, bao gồm việc trú ẩn trong khu vực được bảo vệ nhất của tàu Orion. Họ sử dụng chính các vật tư và cấu trúc tàu – như lá chắn nhiệt và các kiện hàng – để giảm thiểu tác động của các hạt năng lượng cao.

Song song đó, họ kiểm tra hệ thống điều khiển tư thế (attitude control system) của tàu – yếu tố giúp Orion duy trì hướng bay ổn định. Hai chế độ điều khiển được thử nghiệm là chế độ 6 bậc tự do tự động hiệu chỉnh để giữ nguyên quỹ đạo, và 3 bậc tự do tiết kiệm nhiên liệu hơn nhưng cần hiệu chỉnh thủ công.

Đây là những thử nghiệm quan trọng cho các sứ mệnh tương lai, nơi độ chính xác và hiệu quả năng lượng sẽ quyết định thành công.

Cuộc trò chuyện lịch sử giữa hai “thế giới quỹ đạo”

Một trong những khoảnh khắc đáng chú ý nhất của hành trình không đến từ kỹ thuật, mà từ một cuộc trò chuyện trên không gian. Phi hành đoàn Artemis II đã thực hiện cuộc gọi trực tiếp với các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế – đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử có liên lạc giữa một tàu vũ trụ ở quỹ đạo Mặt Trăng và một trạm trong quỹ đạo Trái Đất thấp.

Trong cuộc trò chuyện này, Christina Koch và Jessica Meir – từng cùng thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian toàn nữ đầu tiên – đã tái ngộ theo một cách đặc biệt: cách nhau hàng trăm nghìn km.

Khi được hỏi cảm giác nhìn Trái Đất từ khoảng cách xa như vậy, Koch chia sẻ một góc nhìn sâu sắc: không chỉ là vẻ đẹp của hành tinh, mà là “khoảng không đen tối bao quanh nó” khiến Trái Đất trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết.

Cô nói rằng chính sự cô độc của hành tinh trong vũ trụ rộng lớn khiến con người nhận ra điểm chung của mình – rằng tất cả đều phụ thuộc vào cùng một hệ sinh thái mong manh.

Jessica Meir sau đó chia sẻ micro với các phi hành gia NASA Chris Williams và Jack Hathaway, cùng Sophie Adenot của Cơ quan Vũ trụ châu Âu. Ba nhà du hành vũ trụ Nga hiện đang sống trên trạm — Sergey Kud-Sverchkov, Sergei Mikaev và Andrey Fedyaev — không tham gia cuộc trò chuyện.

Adenot đã hỏi các phi hành gia của Artemis II rằng điều gì khiến họ bất ngờ nhất trong sứ mệnh cho đến nay.

“Tôi không muốn trả lời quá ngắn gọn, nhưng tôi có thể thực sự nói là ‘mọi thứ’,” Victor Glover đáp lại.

Những giờ nghỉ hiếm hoi và khoa học từ những chi tiết nhỏ

Sau chuỗi hoạt động dày đặc, phi hành đoàn cũng có thời gian nghỉ ngơi – một phần thiết yếu của sứ mệnh kéo dài nhiều ngày trong môi trường khắc nghiệt.

Tuy nhiên, ngay cả trong thời gian nghỉ, khoa học vẫn tiếp tục. Họ dành hàng chục phút trao đổi với nhóm nghiên cứu về những gì đã quan sát được trong cú bay sượt Mặt Trăng, bào gồm ánh sáng phản chiếu từ Trái Đất (earthshine) ảnh hưởng thế nào đến quan sát, độ sáng của các vật liệu trên tàu có gây nhiễu dữ liệu hay không, cách mắt người thích nghi với môi trường ánh sáng cực đoan…

Những chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt này lại cực kỳ quan trọng trong việc thiết kế các sứ mệnh tương lai – nơi độ chính xác quan sát có thể quyết định thành công của các thí nghiệm khoa học.

Chuẩn bị cho khoảnh khắc nguy hiểm nhất: trở lại khí quyển

Dù hành trình trong không gian sâu đầy thử thách, giai đoạn nguy hiểm nhất lại nằm ở cuối: quay trở lại Trái Đất.

Trong những giờ tới, tàu Orion sẽ thực hiện thêm các lần hiệu chỉnh quỹ đạo trước khi bước vào khí quyển.

Khi vẫn còn ở độ cao khoảng 120.000m phía trên Trái Đất, tàu Orion sẽ bắt đầu chịu tác động của khí quyển lần đầu tiên. NASA cho biết lớp plasma siêu nóng sẽ hình thành xung quanh tàu “chỉ trong vài giây” khi ma sát với khí quyển tăng lên.

Khi đó, module dịch vụ sẽ tách ra và cháy rụi trong khí quyển, lá chắn nhiệt sẽ phải chịu nhiệt độ lên tới khoảng 1.600°C, và plasma hình thành xung quanh tàu sẽ khiến liên lạc bị gián đoạn tạm thời.

Hạ cánh

Khi Orion vượt qua giai đoạn nhiệt độ cao của quá trình tái nhập, nắp bảo vệ khoang phía trước sẽ được tách ra để các dù có thể bung và bắt đầu giảm tốc. Hai dù hãm đường kính gần 7m sẽ bung ở độ cao 7.500m, giúp giảm tốc độ của khoang xuống còn khoảng 500km/giờ.

Tiếp đến, ở độ cao khoảng 2.800m, ba dù dẫn (pilot) đường kính 3,3m sẽ bung để kéo theo ba dù chính. Các dù chính có đường kính gần 35m sẽ giảm tốc tàu Orion từ khoảng 215km/giờ xuống còn khoảng 27km/giờ trước khi tiếp nước.

Sau khi rơi xuống nước, hệ thống gồm năm túi khí màu cam sẽ được bơm phồng quanh phần trên của tàu, giúp lật khoang về tư thế thẳng đứng để phi hành đoàn có thể rời tàu an toàn.

Điểm hạ cánh dự kiến nằm ngoài khơi San Diego, với điều kiện thời tiết được kiểm soát nghiêm ngặt: không mưa lớn, sóng thấp và gió nhẹ để đảm bảo an toàn cho đội cứu hộ.

Không chỉ là sứ mệnh – mà là bước chuyển của kỷ nguyên không gian

Artemis II không đơn thuần là một chuyến bay thử nghiệm. Nó là bước đệm cho một loạt sứ mệnh tham vọng hơn. Cụ thể, Artemis III dự kiến thử nghiệm ghép nối và chuẩn bị cho việc đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng, và Artemis IV hướng tới xây dựng hiện diện lâu dài gần cực Nam Mặt Trăng.

Những gì phi hành đoàn đang thực hiện – từ thử nghiệm hệ thống, quan sát khoa học đến các tương tác con người – đều sẽ định hình cách con người khám phá không gian trong nhiều thập kỷ tới.

Dự kiến vào tối ngày 10/4 (giờ Mỹ), con tàu Orion sẽ tiếp nước, khép lại sứ mệnh kéo dài khoảng 10 ngày. Nhưng đối với các phi hành gia, hành trình thực sự có thể chỉ mới bắt đầu.

Họ sẽ trở về không chỉ với dữ liệu khoa học, mà còn với những trải nghiệm khó có thể diễn đạt: cảm giác cô lập giữa vũ trụ, sự mong manh của Trái Đất, và ý thức sâu sắc hơn về sự kết nối giữa con người.

Như lời của Christina Koch, chính khoảng không đen tối bao quanh Trái Đất đã khiến hành tinh này trở nên “đặc biệt hơn bao giờ hết”.

Và có lẽ, đó mới là giá trị lớn nhất của Artemis II: không chỉ đưa con người đi xa hơn trong không gian, mà còn giúp họ nhìn lại nơi mình thuộc về – với một sự trân trọng sâu sắc hơn.

Phi hành đoàn của Artemis II ôm nhau và tạo dáng chụp ảnh sau khi hoàn thành chuyến bay sượt qua phía xa của Mặt Trăng. Ảnh: NASA