Tỷ phú Tyler Perry là một nhà làm phim, diễn viên và doanh nhân tự thân, xây dựng đế chế giải trí từ xuất phát điểm nghèo khó và từng vô gia cư. Nhưng bên cạnh thành công đó là một cách làm từ thiện rất khác: không chiến lược lớn, không báo cáo tác động, không công bố rầm rộ. Perry cho đi theo từng hoàn cảnh cụ thể thường ngay lập tức và âm thầm. Cách cho đi của ông không dựa trên hệ thống, mà dựa trên ký ức cá nhân về những ngày không có gì, và phản xạ giúp đỡ khi thấy người khác rơi vào hoàn cảnh tương tự.
Phần lớn các tổ chức từ thiện vận hành theo một logic quen thuộc: có chiến lược, có mục tiêu, có chỉ số đo lường, có báo cáo tác động.
Tyler Perry thì không.
Ông không bắt đầu bằng câu hỏi “làm sao để tối ưu hóa tác động?”. Ông bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản hơn: “Ai đang cần giúp ngay lúc này?” Và rồi ông trả lời bằng tiền của mình.
Không phải hệ thống — mà là phản xạ
Trong hơn hai thập kỷ, cách Perry cho đi gần như không thay đổi: không họp báo, không chiến dịch dài hạn, không thông cáo.
Một cụ bà mất nhà vì cháy ở Atlanta? Ông thuê nhà mới, trả tiền điện nước; Một gia đình mất người thân vì bị cảnh sát bắn? Ông lo chi phí tang lễ, học phí cho con cái; Một người mua hàng không đủ tiền chuộc lại đồ đã “gối đầu” ở Walmart? Ông trả hết — hàng trăm nghìn USD cho hàng trăm người, ngay trước Giáng sinh.
Nhân viên nhà hàng đang vật lộn trong đại dịch COVID-19? Ông để lại tiền tip 500 USD mỗi người, 21.000 USD cho 42 người.
Ông không cần kế hoạch tổng thể, không cần “can thiệp hệ thống”, chỉ là một chuỗi phản ứng trực tiếp với những hoàn cảnh cụ thể.
Một kiểu từ thiện đi ngược số đông
Sự khác biệt của Perry nằm ở chỗ: ông không cố gắng “giải quyết vấn đề lớn”. Ông giải quyết những vấn đề rất nhỏ — nhưng rất thật: một hóa đơn chưa trả, một đám tang không đủ tiền, một căn nhà sắp mất, một bữa ăn chưa thanh toán.
Trong khi nhiều tổ chức theo đuổi “tác động quy mô lớn”, Perry chấp nhận một điều ngược lại:
tác động của ông là từng người một. Nhưng khi cộng dồn lại, những hành động nhỏ đó trải dài qua hàng nghìn con người — và hàng chục triệu USD.
Gốc rễ: ký ức về việc không có gì
Để hiểu vì sao Perry cho đi như vậy, cần quay lại New Orleans — nơi ông lớn lên trong nghèo khó và bạo lực. Ở tuổi ngoài 20, ông từng vô gia cư. Có những đêm ngủ trong xe, cố gắng dựng vở kịch đầu tiên.
Không có tiền. Không có mạng lưới hỗ trợ. Không có “hệ thống” nào giúp ông. Chỉ có một điều: cảm giác tuyệt đối của việc không có gì. Và chính ký ức đó định hình cách ông cho đi ngày hôm nay. Ông không nhìn người nhận như “đối tượng thụ hưởng”. Ông nhìn họ như chính mình trong quá khứ.
Khi tiền trở thành hành động ngay lập tức
Năm 2023, Perry chi 750.000 USD để xóa nợ thuế nhà cho hơn 300 người cao tuổi ở Atlanta — những người có nguy cơ mất nhà vì giá bất động sản tăng kéo theo mức thuế phải đóng tăng.
Ông không dừng ở đó: thêm 2 triệu USD để “đóng băng” thuế trong tương lai, giúp họ không bị đẩy ra khỏi nơi đã sống hàng chục năm.
Cùng năm, ông xây một căn nhà mới cho một cụ bà 93 tuổi đang tranh chấp đất với nhà phát triển ở bang South Carolina — để bà có thể ở lại trên chính mảnh đất của mình.
Đây không phải là những chương trình kéo dài 10 năm. Đây là những quyết định xảy ra gần như ngay lập tức.
Không phải ông không có “tổ chức”
Perry vẫn có Tyler Perry Foundation, tổ chức từ thiện được Perry thành lập năm 2009, với mục tiêu biến nghịch cảnh thành cơ hội cho thanh thiếu niên, người cao tuổi và các gia đình khó khăn.
Thông qua quỹ này, ông đã hỗ trợ nhiều tổ chức như Feeding America, NAACP, Charity: Water, Covenant House và Hosea Feed the Hungry. Ông cũng tài trợ xây dựng hai nhà thờ.
Từ năm 2008, thông qua Charity: Water, ông đã giúp cung cấp nước sạch cho hơn 65.000 người tại Ethiopia, Haiti, Ấn Độ và Campuchia.
Nhưng đó không phải là trung tâm trong cách ông cho đi. Phần lớn câu chuyện nằm ở những hành động không có tên gọi.
Điều còn lại sau tất cả
Tyler Perry chưa bao giờ công bố tổng số tiền ông đã làm từ thiện. Có lẽ vì với ông, điều đó không quan trọng. Những gì có thể thấy là một mô hình rất khác: không tối ưu hóa, không chuẩn hóa, không kể chuyện về “tác động”. Chỉ là trả tiền khi ai đó không thể trả, xuất hiện khi ai đó không còn lựa chọn, giúp đỡ trước khi kịp nghĩ đến việc có nên công bố hay không.
Ông không xây dựng một hệ thống từ thiện. Ông trở thành hệ thống đó — theo cách cá nhân, trực tiếp và đôi khi rất cảm tính. Và có lẽ, chính sự “thiếu kế hoạch” ấy lại là điều khiến cách cho đi của ông trở nên hiếm có.
Tyler Perry, người làm từ thiện đi ngược số đông. Ảnh: Billionaires Africa
