Trên vùng đất đỏ ở Abilene, bang Texas, hơn 6.000 công nhân đang làm việc ngày đêm để xây dựng một trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ trí tuệ nhân tạo. Khi hoàn thành trong năm nay, tám tòa nhà — sẽ được OpenAI sử dụng — sẽ tiêu thụ tới 1,2 gigawatt điện, tương đương nhu cầu của gần một triệu hộ gia đình Mỹ.
Trong bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu nóng lên, làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu diễn ra dồn dập. Các “ông lớn” như Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft cam kết chi hơn 650 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, tiền bạc và tham vọng vẫn không đủ để đảm bảo nguồn cung linh kiện cho các hệ thống tiêu thụ điện khổng lồ này.
Thiếu thiết bị điện, dự án đình trệ
Gần một nửa số trung tâm dữ liệu dự kiến xây dựng tại Mỹ trong năm nay có nguy cơ bị trì hoãn hoặc hủy bỏ. Nguyên nhân lớn là thiếu thiết bị điện như máy biến áp, thiết bị đóng cắt điện, và pin — những thành phần không chỉ cần cho AI mà còn cho việc mở rộng lưới điện trước áp lực từ xe điện.
Năng lực sản xuất trong nước không theo kịp nhu cầu, buộc các nhà phát triển phải phụ thuộc vào nhập khẩu. “Không có đủ năng lực trong nước, các công ty gần như buộc phải tìm đến thị trường khác,” ông Benjamin Boucher của Wood Mackenzie nhận định.
Sự phụ thuộc này đặt doanh nghiệp vào thế khó, nhất là trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump theo đuổi chính sách hạn chế nhập khẩu.
Nút thắt hạ tầng điện
Theo Sightline Climate, các trung tâm dữ liệu với mức tiêu thụ tới 12 gigawatt điện dự kiến sẽ đi vào hoạt động tại Mỹ năm 2026, nhưng hiện chỉ khoảng một phần ba đang được xây dựng.
Hạ tầng điện chỉ chiếm dưới 10% chi phí, nhưng lại quyết định tiến độ dự án. “Chỉ cần một mắt xích trong chuỗi cung ứng bị chậm, toàn bộ dự án sẽ đình trệ,” ông Andrew Likens của Crusoe cho biết.
Để tránh rủi ro, một số công ty như Crusoe đặt mua thiết bị từ rất sớm, thậm chí trước khi có đơn hàng chính thức từ phía khách hảng của mình. Trong khi đó, Equinix đầu tư vào sản xuất thiết bị đóng cắt để rút ngắn thời gian giao hàng.
Mỹ phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài
Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã chuyển sản xuất ra nước ngoài, chủ yếu sang Trung Quốc, khiến nguồn cung thiết bị điện trong nước thiếu hụt. Thực tế, trong 10 tháng đầu năm 2025, Mỹ nhập hơn 8.000 máy biến áp công suất lớn từ Trung Quốc — tăng mạnh so với dưới 1.500 chiếc của cả năm 2022.
Dù chính phủ đã triển khai nhiều chính sách đưa sản xuất quay về trong nước, kết quả vẫn hạn chế. Điều này tạo ra nghịch lý: Mỹ cần linh kiện từ Trung Quốc để phát triển AI, trong khi Trung Quốc lại cần chip tiên tiến từ các công ty Mỹ.
Máy biến áp – “điểm nghẽn” của AI
Các trung tâm dữ liệu hiện đại cần máy biến áp công suất lớn để chuyển điện từ lưới cao áp xuống mức phù hợp cho vi mạch. Trước năm 2020, thời gian giao hàng là 24–30 tháng, nhưng hiện nay các công ty AI yêu cầu dưới 18 tháng.
Tuy nhiên, nhu cầu tăng mạnh đã kéo dài thời gian giao hàng lên tới 5 năm. Một số doanh nghiệp phải tân trang lại thiết bị cũ để kịp tiến độ.
Các tập đoàn như GE Vernova và Siemens Energy đã đầu tư hàng tỷ USD để mở rộng sản xuất, nhưng chưa thể giải quyết ngay tình trạng thiếu hụt.
Ngoài máy biến áp, thiết bị đóng cắt và pin cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo vận hành ổn định. Pin lithium-ion giúp điều hòa các biến động điện năng khi nhu cầu tăng đột biến — ví dụ khi AI xử lý dữ liệu lớn.
Một số công ty như Crusoe thậm chí tự sản xuất thiết bị và phát triển các “trung tâm phân phối điện” dạng mô-đun để tăng tốc triển khai.
Dù vậy, tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc vẫn cao: khoảng 30% đối với một số thiết bị điện và hơn 40% đối với pin.
Rủi ro địa chính trị
Trung Quốc hiện chiếm ưu thế trong chuỗi cung ứng thiết bị điện, từ nguyên liệu đến sản xuất. Khoảng cách này có thể còn nới rộng khi nước này tiếp tục đầu tư vào lưới điện và năng lượng tái tạo, trong khi Mỹ điều chỉnh chính sách năng lượng.
Các căng thẳng thương mại cũng làm gia tăng rủi ro. Theo ông Joshua Busby (Đại học Texas), việc cắt giảm nhập khẩu từ Trung Quốc một cách cực đoan có thể khiến Mỹ chậm lại trong cuộc đua AI.
Tỷ trọng nhập khẩu máy biến áp và thiết bị đóng cắt từ Trung Quốc vào Mỹ đã giảm dần trong những năm gần đây — dù với một số loại thiết bị, con số này vẫn quanh mức 30%. Riêng pin, tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc vẫn trên 40%.
“Giảm phụ thuộc về 0 có thể khiến doanh nghiệp Mỹ phải trả giá rất đắt,” ông cảnh báo.
Các cuộn dây điện bên ngoài khu lều lắp ráp tại trung tâm dữ liệu AI Stargate ở Abilene, Texas. Ảnh: Bloomberg
