Chương trình Artemis của NASA là nỗ lực của Mỹ nhằm đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng lần đầu tiên kể từ thời kỳ Apollo, đồng thời tiến tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người tại đây. Washington xem mục tiêu này là then chốt để duy trì vị thế dẫn đầu không gian trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng từ Trung Quốc. Dưới đây là các cột mốc quan trọng của chương trình Artemis.
2017–2018: Tái khởi động chương trình
Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, NASA được chỉ đạo chuyển trọng tâm bay có người lái trở lại Mặt Trăng sau nhiều năm ưu tiên Sao Hỏa. Nỗ lực này dựa trên tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion – những phần cứng ban đầu được phát triển từ chương trình Constellation đã bị hủy bỏ trước đó. Boeing là nhà thầu chính cho tầng lõi SLS, Northrop Grumman sản xuất các tên lửa đẩy nhiên liệu rắn, còn Lockheed Martin chế tạo tàu Orion.
2019: Đặt mục tiêu tăng tốc
Năm 2019, Nhà Trắng đặt mục tiêu đưa phi hành gia hạ cánh xuống Mặt Trăng vào năm 2024. Dù khi đó chương trình “Từ Mặt Trăng tới Sao Hỏa” chưa chính thức mang tên Artemis, NASA đã xác định chuỗi ba sứ mệnh gồm Artemis I (bay thử không người lái), Artemis II (bay vòng qua Mặt Trăng có người lái) và Artemis III (hạ cánh xuống bề mặt Mặt Trăng).
2020–2021: Nhiều lần trì hoãn, và lựa chọn tàu đổ bộ
Các thách thức kỹ thuật, chi phí tăng cao và gián đoạn do đại dịch COVID-19 khiến tiến độ của SLS, Orion và hạ tầng phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy bị chậm lại. NASA lựa chọn tàu Starship của SpaceX làm tàu đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên, đồng thời thừa nhận mục tiêu năm 2024 khó đạt được.
2022: Sứ mệnh Artemis I
Tháng 11-2022, NASA phóng Artemis I, đưa tàu Orion không người lái bay quanh Mặt Trăng và trở về trong hành trình kéo dài 25 ngày. Sứ mệnh kiểm tra dẫn đường không gian sâu, liên lạc và tấm chắn nhiệt của Orion khi tái nhập khí quyển ở tốc độ cao – bước chuẩn bị quan trọng trước các chuyến bay có người lái.
2023–2024: Điều chỉnh chương trình
Năm 2023, Blue Origin của Jeff Bezos được chọn làm nhà cung cấp tàu đổ bộ Mặt Trăng thứ hai sau nhiều tranh chấp pháp lý liên quan đến quyết định ban đầu chỉ chọn SpaceX. Sau đó, dưới thời Tổng thống Joe Biden, NASA điều chỉnh lại tiến độ, lùi mốc hạ cánh có người lái đầu tiên sang năm 2027, đồng thời tiếp tục bảo vệ chương trình trước áp lực ngân sách và nhấn mạnh sự cạnh tranh với Trung Quốc.
2024: Công bố phi hành đoàn Artemis II
NASA công bố bốn phi hành gia tham gia Artemis II gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và phi hành gia Canada Jeremy Hansen. Đây sẽ là chuyến bay có người lái đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ Apollo 17.
2026: Cải tổ chương trình Artemis
Sau khi nhậm chức, Giám đốc NASA Jared Isaacman công bố kế hoạch cải tổ sâu rộng chương trình Artemis, hủy bỏ kế hoạch xây dựng trạm không gian Gateway quay quanh Mặt Trăng và chuyển hướng sang xây dựng căn cứ lâu dài trên bề mặt. Ông cũng bổ sung thêm một sứ mệnh có người lái trước khi hạ cánh, nhằm giúp phi hành đoàn và đội mặt đất tích lũy kinh nghiệm vận hành trong không gian sâu.
Tháng 4-2026: Sứ mệnh Artemis II
NASA dự kiến phóng Artemis II vào tháng 4-2026, một sứ mệnh kéo dài khoảng 10 ngày đưa bốn phi hành gia bay vòng qua Mặt Trăng. Dù không hạ cánh, sứ mệnh sẽ đưa con người đi xa Trái Đất hơn bất kỳ chuyến bay nào trước đây, đồng thời thử nghiệm các hệ thống then chốt của Orion như hỗ trợ sự sống, dẫn đường, liên lạc và tấm chắn nhiệt.
Cuối thập niên 2020: Kế hoạch hạ cánh Mặt Trăng
Chương trình Artemis hướng tới đưa phi hành gia trở lại bề mặt Mặt Trăng bằng tàu đổ bộ do khu vực tư nhân phát triển – bước đi được NASA xem là cần thiết trước khi tiến tới các sứ mệnh Sao Hỏa. SpaceX và Blue Origin đang cạnh tranh để cung cấp tàu đổ bộ. Phi hành đoàn Artemis đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng sẽ sử dụng phương tiện nào hoàn thiện sớm nhất.
Tên lửa SLS thế hệ mới của NASA cùng tàu Orion tại bệ phóng 39B trước thềm sứ mệnh Artemis II tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida, Mỹ, ngày 29-3-2026. Ảnh: Reuters
10 ngày quanh Mặt Trăng: NASA chuẩn bị sứ mệnh Artemis II lịch sử
Sứ mệnh Artemis II của NASA dự kiến kéo dài khoảng 10 ngày, đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng rồi quay trở lại Trái Đất. Đây sẽ là chuyến bay có người lái đầu tiên tới khu vực Mặt Trăng kể từ thời kỳ Apollo, đồng thời đóng vai trò mở đường cho các sứ mệnh đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng trong những năm tới. Dưới đây là diễn biến tóm tắt dự kiến của chuyến bay. Ngày phóng Artemis II dự kiến được phóng từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA tại bang Florida bằng tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) – tên lửa mạnh nhất mà cơ quan này từng vận hành. NASA cho biết cửa sổ phóng mở từ ngày 1-4, với nhiều cơ hội dự phòng trong những ngày tiếp theo tùy thuộc vào thời tiết, tình trạng kỹ thuật và điều kiện tại bãi phóng. Sau khi rời bệ, tàu Orion sẽ tách khỏi tầng trên của tên lửa và đi vào quỹ đạo Trái Đất có độ lệch tâm lớn. Ngày 1–2: Kiểm tra trong quỹ đạo Trái Đất Trong một đến hai ngày đầu, phi hành đoàn sẽ ở quỹ đạo cao quanh Trái Đất để tiến hành kiểm tra toàn diện các hệ thống. Các hạng mục bao gồm hệ thống hỗ trợ sự sống, động lực, dẫn đường và liên lạc nhằm đảm bảo tàu sẵn sàng tiến vào không gian sâu. Chuyển quỹ đạo lên Mặt Trăng Sau khi hoàn tất kiểm tra, hệ thống động cơ của Orion sẽ thực hiện một cú đốt quan trọng gọi là “chuyển quỹ đạo lên Mặt Trăng”, đưa tàu rời quỹ đạo Trái Đất và hướng tới Mặt Trăng. Ngày 3–4: Hành trình tới Mặt Trăng Trong vài ngày bay tới Mặt Trăng, các phi hành gia sẽ tiếp tục giám sát các hệ thống khi con tàu di chuyển xa Trái Đất hơn bất kỳ chuyến bay có người lái nào trước đây. Trung tâm điều khiển sẽ theo dõi chặt chẽ hiệu suất liên lạc và dẫn đường khi Orion tiến sâu vào không gian. Bay vòng qua Mặt Trăng Orion sẽ bay qua phía sau Mặt Trăng theo “quỹ đạo hồi quy tự do” – một quỹ đạo cho phép tàu quay trở lại Trái Đất mà không cần thêm lực đẩy lớn. Đây cũng là thời điểm con tàu đạt khoảng cách xa nhất so với Trái Đất. Ngày 5–8: Hành trình trở về Sau khi bay vòng qua Mặt Trăng, phi hành đoàn sẽ mất vài ngày quay trở lại Trái Đất, đồng thời tiếp tục thực hiện các thử nghiệm trong không gian sâu, bao gồm đánh giá hệ thống điện, kiểm soát nhiệt và hoạt động của phi hành đoàn bên ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Tái nhập khí quyển và hạ cánh Khi tiếp cận Trái Đất, Orion sẽ tách các bộ phận cần thiết trước khi lao vào khí quyển với tốc độ khoảng 40.233 km/giờ. Việc thử nghiệm tấm chắn nhiệt trong điều kiện tái nhập năng lượng cao là một trong những mục tiêu quan trọng của sứ mệnh. Tàu dự kiến hạ cánh xuống Thái Bình Dương, nơi các đội cứu hộ sẽ túc trực sẵn để hỗ trợ phi hành đoàn.
Tên lửa SLS thế hệ mới của NASA cùng tàu Orion tại bệ phóng 39B trước thềm sứ mệnh Artemis II tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida. Ảnh: Reuters |
