Artemis 2 sẽ khác gì so với các sứ mệnh Apollo của NASA?

Cả hai chương trình Apollo và Artemis của NASA đều hướng tới Mặt Trăng, nhưng điểm tương đồng gần như chỉ dừng lại ở đó, cho dù không ít người có thể cho rằng sứ mệnh Artemis 2 – dự kiến phóng vào ngày 1-4 – chỉ là sự lặp lại của quá khứ..

Thực tế, từ năm 1968 đến 1972, đã có 24 phi hành gia Mỹ bay tới Mặt Trăng trong 9 sứ mệnh Apollo, trong đó có ba phi hành gia đã bay hai lần, và có 6 sứ mệnh đã hạ cánh xuống bề mặt. Tuy nhiên, NASA khẳng định Artemis 2 vẫn mang tính lịch sử.

Theo Giám đốc NASA Jared Isaacman, đây sẽ là một bước tiến quan trọng của ngành bay vũ trụ có người lái, đưa con người đi xa Trái Đất hơn bao giờ hết và cung cấp những hiểu biết cần thiết để quay lại Mặt Trăng.

Để đạt mục tiêu của Tổng thống John F. Kennedy đưa người lên Mặt Trăng trong thập niên 1960, chương trình Apollo được thiết kế theo một chuỗi các bước rất rõ ràng, từ bay thử không người lái, bay có người lái trong quỹ đạo Trái Đất, đến bay quanh và hạ cánh xuống Mặt Trăng.

Các sứ mệnh tuần tự này được phân loại theo ký hiệu chữ cái. Ví dụ, các chuyến bay “Type A” như Apollo 4 và Apollo 6 dùng để thử nghiệm tàu vũ trụ Apollo không có phi hành gia trên quỹ đạo Trái Đất. Apollo 7, thực hiện nhiệm vụ tương tự nhưng có phi hành đoàn, được xếp loại “Type C”, còn Apollo 8 – bay thử trong quỹ đạo Mặt Trăng – được gọi là “Type C-prime”.

Apollo 11, sứ mệnh hoàn thành mục tiêu mà Tổng thống Kennedy đề ra cho nước Mỹ, được xếp loại “Type G”.

Trong khi đó, chương trình Artemis có cách tiếp cận khác. Sứ mệnh Artemis 1 vào năm 2022 đã bay không người lái để thử nghiệm tàu Orion trong quỹ đạo quanh Mặt Trăng, còn Artemis 2 sẽ là chuyến bay có người lái đầu tiên nhưng không đi vào quỹ đạo Mặt Trăng. Các sứ mệnh tiếp theo mới hướng đến mục tiêu hạ cánh và xây dựng sự hiện diện lâu dài.

Đáng chú ý, Apollo trước đây không có chuyến bay không người lái quanh Mặt Trăng trước khi đưa người lên, trong khi Artemis đã thực hiện bước này ngay từ đầu.

Hành trình bay của Artemis 2 cũng khác biệt rõ rệt. Thay vì bay vào quỹ đạo quanh Mặt Trăng như Apollo 8, phi hành đoàn Artemis 2 sẽ bay từ quỹ đạo Trái Đất lên một quỹ đạo elip lớn, tiếp cận và vòng qua phía xa của Mặt Trăng rồi quay trở lại Trái Đất mà không thực hiện một vòng quỹ đạo hoàn chỉnh. Con tàu sẽ sử dụng quỹ đạo hồi quy tự do, tận dụng lực hấp dẫn của Mặt Trăng để quay về mà không cần các lần đốt động cơ lớn, qua đó tăng mức độ an toàn cho sứ mệnh.

Artemis 2 còn được kỳ vọng sẽ lập kỷ lục mới về khoảng cách bay của con người trong không gian. Trước đây, kỷ lục thuộc về các phi hành gia Apollo 13 với khoảng cách hơn 400.000 km tính từ Trái Đất. Nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, Artemis 2 sẽ vượt qua con số này, đưa con người đi xa hơn bất kỳ sứ mệnh nào trước đó.

Một khác biệt mang tính nền tảng nằm ở mục tiêu của hai chương trình. Apollo diễn ra trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, với mục tiêu chủ yếu là chứng minh năng lực công nghệ và vị thế của Mỹ, và về cơ bản đã hoàn thành sau khi đạt được việc đưa người lên Mặt Trăng.

Trong khi đó, Artemis hướng tới một tầm nhìn dài hạn hơn nhiều, không chỉ đưa con người trở lại Mặt Trăng mà còn thiết lập sự hiện diện bền vững tại đây. NASA đặt mục tiêu xây dựng các cơ sở hạ tầng như căn cứ, xe tự hành và hệ thống khai thác tài nguyên, đặc biệt là tại khu vực cực Nam Mặt Trăng, nơi có thể tồn tại băng nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất nhiên liệu cho các sứ mệnh xa hơn, bao gồm cả Sao Hỏa.

Vì vậy, không có sứ mệnh Apollo nào thực sự tương đương với Artemis 2. Đây là một bước trung gian quan trọng, nhằm kiểm tra các hệ thống trong điều kiện có người lái, đánh giá khả năng vận hành ở khoảng cách xa Trái Đất và chuẩn bị cho các sứ mệnh đổ bộ trong tương lai. Như phi hành gia Christina Koch từng nhận định, thành công không chỉ là việc đặt chân lên Mặt Trăng ở một sứ mệnh cụ thể, mà là cả hành trình dài phía sau đó.

Nhìn tổng thể, Artemis 2 không đơn thuần là sự lặp lại của Apollo mà là sự mở đầu cho một giai đoạn mới trong khám phá không gian, với mục tiêu không chỉ đặt chân lên Mặt Trăng mà còn ở lại, khai thác và tiến xa hơn nữa.
Logo chương trình Apollo (bên trái) và chương trình Artemis của NASA. Ảnh: NASA