Bên trong Phòng Điều khiển Phóng số 1 (Firing Room 1) tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA ở bang Florida, các hình ảnh ghi lại trong năm 2025 và đầu năm 2026 cho thấy đội ngũ đang tích cực chuẩn bị cho sứ mệnh Artemis II – chuyến bay có thể cất cánh sớm nhất vào thứ Tư tuần tới, 1/4.
Phòng điều khiển này từng chứng kiến nhiều vụ phóng lịch sử của chương trình Apollo, bao gồm sứ mệnh năm 1969 đưa con người lần đầu tiên lên Mặt Trăng, cũng như chuyến bay đầu tiên của tàu con thoi Columbia. Nếu mọi việc diễn ra theo kế hoạch, tuần tới, đội ngũ điều khiển sẽ tập trung tại trung tâm đầu não này – nơi dày đặc các bàn làm việc và màn hình giám sát phía sau lớp kính nghiêng nhìn thẳng ra bệ phóng – để giám sát các khâu chuẩn bị cuối cùng và khởi động Artemis II.
Sứ mệnh nhằm đưa bốn phi hành gia bay xa Trái Đất hơn bất kỳ sứ mệnh có người lái nào trước đây, trong chuyến bay có người lái đầu tiên bay quanh Mặt Trăng sau 50 năm, kéo dài khoảng 10 ngày với quãng đường hơn 1,1 triệu km.
Các phi hành gia vốn nổi tiếng phải có “tố chất phù hợp” – được tuyển chọn từ hàng nghìn ứng viên dựa trên kỹ năng và khả năng chịu áp lực, cũng như bản lĩnh vượt qua quá trình huấn luyện và mô phỏng khắc nghiệt. Nhưng phía sau họ là đội ngũ vận hành thầm lặng, chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn và giữ sứ mệnh đi đúng hướng.
“Đây là công việc cực kỳ căng thẳng về tâm lý. Những quyết định bạn đưa ra có thể liên quan trực tiếp đến sự sống còn,” ông Wayne Hale, cựu giám đốc bay tại Trung tâm Điều khiển Sứ mệnh NASA ở Houston giai đoạn 1988–2003, cho biết. Ông từng hỗ trợ 40 sứ mệnh tàu con thoi.
Sự im lặng căng thẳng
Bà Charlie Blackwell-Thompson, giám đốc phóng thuộc chương trình Hệ thống Mặt đất Thám hiểm của NASA, sẽ điều phối việc cất cánh của sứ mệnh Artemis II – chuyến bay có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis. Bà bắt đầu chỉ huy quá trình đếm ngược chính thức từ 49 giờ 15 phút trước khi phóng, đưa ra quyết định cuối cùng từ Phòng Điều khiển Phóng số 1 tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, gần Cape Canaveral.
Là nữ giám đốc phóng đầu tiên của NASA, Blackwell-Thompson lãnh đạo đội ngũ phụ trách nạp nhiên liệu và giám sát các tiêu chí phóng – bộ quy tắc chi tiết quyết định việc phóng có được tiến hành hay không, bao gồm các yếu tố như nhiệt độ, gió, mây và tình trạng tổng thể của tên lửa.
Blackwell-Thompson từng chỉ huy hoạt động phóng Artemis I vào cuối năm 2022 – chuyến bay không người lái kéo dài hơn 25 ngày bay quanh Mặt Trăng và quay về, đặt nền tảng cho Artemis II. Với việc có con người trên tàu, Artemis II hứa hẹn “cực kỳ phấn khích,” bà nói. Tuy nhiên, trong những phút cuối của quá trình đếm ngược, cả phòng điều khiển sẽ chìm trong im lặng căng thẳng.
“Khi chúng tôi bước vào giai đoạn đếm ngược cuối cùng, căn phòng gần như im phăng phắc, bởi mọi người đều tập trung vào dữ liệu, vào hệ thống của mình, vào việc xác định ‘phóng’ hay ‘không phóng’ và đảm bảo mọi thứ sẵn sàng cho chuyến bay,” bà chia sẻ trong một tập podcast của NASA.
Trong ngày phóng, Blackwell-Thompson – người đã làm việc tại NASA 30 năm – duy trì một truyền thống cá nhân gọi là “green for go” (màu xanh là sẵn sàng), bằng cách đeo một chiếc vòng tay màu xanh lá.
“Đó chỉ là những chiếc vòng hạt rất đơn giản,” bà nói. “Nhưng đó là biểu tượng của tôi – cho bản thân và cho cả đội ngũ – rằng khi tôi đeo nó mỗi sáng, tôi đã sẵn sàng dốc toàn lực.”
Những thời khắc then chốt
Khi đồng hồ đếm ngược về 0 và tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) mang theo tàu Orion rời bệ, bà Charlie Blackwell-Thompson sẽ bàn giao quyền điều hành cho ông Jeff Radigan, giám đốc bay chính của Artemis II tại Trung tâm Điều khiển Sứ mệnh ở Houston. Tại đây, ông cùng đội ngũ giám đốc bay sẽ giám sát toàn bộ hành trình cho đến khi khoang Orion hạ cánh xuống Thái Bình Dương sau 10 ngày.
Đội ngũ đã luyện tập việc bàn giao này nhiều lần đến mức “giống hệt như mô phỏng,” theo lời Rick Henfling – một trong các giám đốc bay sẽ trực tại Houston trong ngày phóng. “Điểm khác biệt duy nhất là trên màn hình, tôi thấy ngọn lửa phụt ra từ tên lửa,” ông nói.
Tuy nhiên, với vai trò giám đốc bay phụ trách giai đoạn tái nhập khí quyển của Artemis II, Henfling chủ yếu chịu trách nhiệm ở chặng cuối: đảm bảo tàu Orion trở về an toàn.
Trong bốn giờ đầu sau khi phóng, nhóm điều khiển sẽ kiểm tra mọi hệ thống trên Orion khi con tàu lần đầu đưa con người vào không gian. “Chúng tôi đã thực hiện Artemis I vào năm 2022 và hiểu khá rõ về hệ thống dẫn đường, điều khiển và động lực của Orion, nhưng thực sự chưa biết con tàu sẽ hoạt động ra sao khi có người trên đó,” ông nói. “Hệ thống loại bỏ CO₂ hoạt động thế nào? Nhà vệ sinh có vận hành ổn định không?”
Ví dụ, nước tiểu sẽ được xả ra ngoài không gian, và hệ thống dẫn đường phải đảm bảo quá trình này không làm lệch quỹ đạo. Tương tự, việc thải CO₂ từ khí thở của phi hành gia cũng tạo ra lực tác động lên tàu. “Chúng tôi có các mô hình tính toán dựa trên dữ liệu thử nghiệm tốt nhất, nhưng cho đến khi tàu thực sự bay trong môi trường chân không với con người bên trong, chúng tôi không thể biết chính xác phản ứng của nó,” Henfling nói.
Một thời điểm then chốt sẽ diễn ra khoảng 24 giờ sau khi phóng, khi động cơ Orion thực hiện cú đốt đưa tàu vào quỹ đạo bay tới Mặt Trăng (TLI). “Cột mốc lớn là quyết định TLI – liệu tàu có hoạt động đủ tốt để đưa bốn người bay xa hơn bất kỳ ai trước đây hay không?”
Trung tâm điều khiển tại Houston chỉ mất liên lạc với tàu trong một số thời điểm hiếm hoi, ngoài giai đoạn gián đoạn ngắn khi tái nhập khí quyển. Một trong số đó là khi Orion bay khuất sau Mặt Trăng vào ngày thứ 6. “Đó là khoảnh khắc căng thẳng, vì khi không có liên lạc, bạn không biết điều gì đang diễn ra.”
Tuy vậy, ông cho rằng khoảng 45 phút này sẽ là “khoảnh khắc đặc biệt” đối với phi hành đoàn, với kỳ vọng họ có thể chụp được bức ảnh ấn tượng tương tự bức “Trái Đất mọc” nổi tiếng do Bill Anders thực hiện năm 1968 trong sứ mệnh Apollo 8.
Giám đốc bay không trực tiếp liên lạc thường xuyên với phi hành gia; nhiệm vụ này thuộc về CapCom – người đảm bảo thông tin truyền đạt rõ ràng, ngắn gọn. CapCom chính của Artemis II là phi hành gia Stan Love, người từng đảm nhiệm vai trò này trong nhiều sứ mệnh tàu con thoi đến Trạm Vũ trụ Quốc tế.
Chuẩn bị cho chặng cuối
Dù vậy, Henfling sẽ trực tiếp trao đổi với phi hành đoàn vào ngày trước giai đoạn quan trọng nhất của sứ mệnh: khi Orion tái nhập khí quyển và hạ cánh xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego.
“Thông thường, liên lạc qua CapCom mang tính vận hành và khá trang trọng. Nhưng lần này, chúng tôi sẽ có một buổi trao đổi trực tiếp, nơi phi hành đoàn đã có thời gian chuẩn bị quy trình tái nhập và có thể đặt câu hỏi trong một không gian riêng tư, ít mang tính hình thức hơn,” ông cho biết.
Khoang chở phi hành đoàn Orion sẽ đi vào khí quyển Trái Đất – giai đoạn được gọi là “điểm tiếp xúc khí quyển” – với tốc độ khoảng 40.200 km/giờ, chuyển từ môi trường chân không của không gian sang lớp khí quyển dày đặc và phải chịu mức nhiệt khoảng 2.760 độ C, tương đương khoảng một nửa nhiệt độ bề mặt Mặt Trời. Tuy nhiên, khác với các tàu vũ trụ trở về từ Trạm Vũ trụ Quốc tế, quá trình này chỉ có một cơ hội duy nhất, không thể trì hoãn để chờ điều kiện thời tiết thuận lợi hơn.
“Tôi hoàn toàn tin tưởng vào khả năng của đội ngũ,” ông Rick Henfling nói. “Nhưng khi chúng tôi bước vào giai đoạn tiếp xúc khí quyển và nhiệt bắt đầu tích tụ trên tấm chắn nhiệt, thì không còn đường quay lại. Con tàu đã đi vào và chúng tôi sẽ hoàn thành sứ mệnh một cách an toàn.”
Ông Jeff Radigan, giám đốc bay chính của sứ mệnh Artemis II, cũng đồng tình rằng khâu hạ cánh là một trong những phần thử thách nhất. “Đó luôn là khoảnh khắc khiến tim bạn đập nhanh, và tất cả chúng tôi đều nín thở cho đến khi thấy dù bung ra và phi hành đoàn tiếp nước với tốc độ an toàn,” ông chia sẻ trong một tập podcast của NASA.
Một số cựu kỹ sư NASA và một cựu phi hành gia đã bày tỏ lo ngại với CNN rằng phần đáy của tàu Orion – tấm chắn nhiệt có nhiệm vụ bảo vệ phi hành gia khỏi nhiệt độ cực cao – có thể chưa đủ an toàn. Bộ phận quan trọng này gần như giống với tấm chắn nhiệt trên Artemis I, vốn trở về với nhiều vết hư hại bất thường, buộc NASA phải điều tra.
Henfling cho biết cơ quan vũ trụ đã điều chỉnh quỹ đạo hạ cánh để “tạo môi trường dễ chịu hơn cho tấm chắn nhiệt”. “Tôi rất tin tưởng vào công tác kỹ thuật và thử nghiệm đã được thực hiện. Vì vậy khi ngồi điều hành trong ngày tái nhập, tấm chắn nhiệt không phải là điều tôi phải lo lắng,” ông nói.
Các giám đốc bay được huấn luyện cùng phi hành gia cho nhiều kịch bản khác nhau, trong đó có cả tình huống giả định cháy trên tàu ngay trước khi bước vào giai đoạn tái nhập. Henfling, người đảm nhiệm vai trò này từ năm 2015, cũng từng chỉ huy các nhiệm vụ đầy thách thức, bao gồm chuyến bay thử nghiệm của tàu Starliner của Boeing năm 2024. Dù hai phi hành gia Butch Wilmore và Suni Williams đến Trạm Vũ trụ Quốc tế an toàn, họ không trở về bằng chính con tàu này do gặp sự cố.
“Chúng tôi luyện tập rất nhiều kịch bản, nhưng luôn có những tình huống nằm ngoài khả năng tưởng tượng,” ông nói. “Việc huấn luyện không phải để bao quát mọi khả năng có thể xảy ra, mà là để đội ngũ có tư duy phản biện và khả năng ứng phó với những vấn đề chưa từng lường trước.”
Henfling không có “bùa” may mắn cá nhân, nhưng trên bàn điều khiển tại trung tâm ở Houston sẽ có một phù hiệu vải đặc biệt do phi hành đoàn Artemis II tặng. Một mặt in hình Mặt Trăng, mặt còn lại là Trái Đất. “Khi chúng tôi vượt qua điểm xa nhất của sứ mệnh và bắt đầu hành trình trở về, tất cả sẽ xoay phù hiệu để hướng về Trái Đất,” ông nói.
Trong suốt hành trình 10 ngày, Henfling cho biết ông sẽ cố gắng về nhà nghỉ ngơi, nhưng sẽ khó rời mắt khỏi sứ mệnh ngay cả khi không trực ca. “Tôi nghĩ mỗi khi thức dậy, chúng tôi đều muốn quay lại Trung tâm Vũ trụ Johnson để tiếp tục tham gia vào sứ mệnh,” ông nói.
“Đây là minh chứng cho những gì nhân loại có thể đạt được khi cùng hướng tới một mục tiêu chung. Và tôi rất hào hứng được cho mọi người thấy điều đó,” ông nói.
Giám đốc phóng Artemis II Charlie Blackwell-Thompson phát biểu trong một cuộc họp báo tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy gần Cape Canaveral, bang Florida, vào tháng Hai. Ảnh: Reuters
Giám đốc bay Rick Henfling theo dõi các hệ thống tại Trung tâm Điều khiển Bay thuộc Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA ở Houston. Ảnh: NASA
Phi hành gia Stan Love của NASA sẽ đảm nhiệm vai trò CapCom trong sứ mệnh Artemis II, trực tiếp liên lạc với phi hành đoàn. Ảnh: NASA
