Trái Đất ngày càng “mất cân bằng”, khi nhiều nhiệt bị giữ lại trong khí quyển hơn, thúc đẩy hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Theo báo cáo công bố hôm 23/3 của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), 11 năm qua là những năm nóng nhất từng được ghi nhận, trong đó năm 2025 đứng thứ hai hoặc thứ ba kể từ khi bắt đầu quan trắc.
Báo cáo Tình trạng Khí hậu Toàn cầu 2025, theo dõi các chỉ số khí hậu chính, cho thấy nồng độ CO₂ trong khí quyển và nhiệt lượng đại dương đều đạt mức kỷ lục trong năm 2025. Nhiệt độ bề mặt toàn cầu năm 2025 thấp hơn đôi chút so với năm trước — năm nóng nhất lịch sử — nhưng vẫn “tiếp tục chuỗi nhiệt độ cực cao”, báo cáo nêu rõ. Mực băng biển tại Nam Cực và Bắc Cực cũng thuộc nhóm thấp nhất kể từ năm 1979.
Tốc độ gia tăng nhiệt độ, sự nóng lên của đại dương và sự tan chảy của băng hà đang ở mức đáng lo ngại, theo nhà khoa học khí hậu Mandy Freund từ Đại học Melbourne, Úc.
Nhà khoa học Sarah Perkins-Kirkpatrick từ Đại học Quốc gia Úc cho biết thế giới có thể đang bước vào một “kỷ nguyên mới”, khi nhiệt độ cao hơn đáng kể so với một thập kỷ trước. Ba năm gần đây đã chứng kiến bước tăng vọt về nhiệt độ mà bà cho rằng chỉ có thể giải thích bằng biến đổi khí hậu.
Mất cân bằng năng lượng
Lần đầu tiên, báo cáo đưa vào chỉ số đo lượng nhiệt tích tụ trên Trái Đất và trong khí quyển, gọi là mất cân bằng năng lượng của Trái Đất (EEI). Đây là chênh lệch giữa năng lượng nhận từ Mặt Trời và lượng năng lượng phát xạ trở lại không gian, giúp các nhà khoa học theo dõi tốc độ nóng lên toàn cầu. Giá trị EEI dương cho thấy tổng lượng nhiệt tích trữ trên Trái Đất đang tăng.
Năm 2025, EEI đạt mức cao nhất kể từ khi bắt đầu quan trắc vào năm 1960. Nguyên nhân là do nồng độ khí nhà kính gia tăng, giữ lại nhiều nhiệt hơn và làm giảm lượng nhiệt thoát ra không gian.
Theo nhà phân tích khí hậu Thomas Mortlock (Đại học New South Wales, Úc), việc đưa EEI vào báo cáo là rất quan trọng. Ông cho rằng chỉ nhìn vào nhiệt độ bề mặt có thể gây hiểu nhầm, vì khí quyển chỉ hấp thụ khoảng 1% lượng nhiệt dư thừa của hành tinh. Trên thực tế, hơn 91% lượng nhiệt dư kể từ thập niên 1970 đã được đại dương hấp thụ.
EEI vì vậy được xem là chỉ số phản ánh chính xác hơn tác động thực sự của biến đổi khí hậu, đồng thời ít bị ảnh hưởng bởi các biến động ngắn hạn như phun trào núi lửa hay hiện tượng La Niña.
Khí nhà kính lập kỷ lục
Nồng độ CO₂ trong khí quyển đạt mức kỷ lục 423,9 phần triệu vào năm 2024 — mức cao nhất trong hai triệu năm. Điều này tương đương khoảng 3.306 gigaton CO₂ tồn tại trong khí quyển. Hai khí nhà kính khác là methane và nitrous oxide cũng đạt mức cao nhất từng ghi nhận.
Dữ liệu lõi băng từ Nam Cực cho thấy trong 800.000 năm qua, nồng độ CO₂ chỉ dao động từ 150 đến 300 phần triệu. “Điều đó có nghĩa là chúng ta đã vượt xa phạm vi biến động tự nhiên của khí hậu,” Mortlock nhận định.
Việc cắt giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu sẽ giúp hạn chế mức độ nóng lên trong tương lai, theo Perkins-Kirkpatrick. Tuy nhiên, một phần sự nóng lên là không thể đảo ngược, buộc các cộng đồng phải thích ứng — từ xây dựng nhà cửa, hạ tầng chịu được thời tiết cực đoan đến nâng cấp hệ thống y tế để đối phó với rủi ro do nắng nóng.
Báo cáo cũng cảnh báo nhiệt độ tăng và lượng mưa thay đổi đã làm gia tăng đáng kể sự lây lan của bệnh sốt xuất huyết, khiến đây trở thành bệnh do muỗi truyền phát triển nhanh nhất thế giới.
Một vụ cháy rừng nghiêm trọng tại Pacific Palisades, bang California (Mỹ) tháng 1/2025 đã phá hủy hàng nghìn ngôi nhà và công trình. Ảnh: AFP
