Sự thống trị của trí tuệ nhân tạo (AI) mã nguồn mở từ Trung Quốc đang tạo ra “lợi thế cạnh tranh tự củng cố”, cho phép nước này thách thức các đối thủ Mỹ dù bị hạn chế tiếp cận chip AI tiên tiến, một cơ quan tư vấn của Quốc hội Mỹ cho biết hôm thứ Hai.
Nhờ chi phí thấp hơn, các mô hình ngôn ngữ lớn của Trung Quốc từ những công ty như Alibaba, Moonshot AI và MiniMax hiện đang dẫn đầu về mức độ sử dụng toàn cầu trên các nền tảng như Hugging Face và OpenRouter.
Báo cáo cho biết, việc Bắc Kinh thúc đẩy ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực – từ sản xuất, nhà máy, logistics đến robot – đang tạo ra lượng dữ liệu thực tế lớn, qua đó giúp cải thiện liên tục các mô hình AI.
“Hệ sinh thái mở này cho phép Trung Quốc đổi mới gần với ngưỡng tiên tiến dù bị hạn chế về năng lực tính toán,” Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ – Trung nhận định trong báo cáo. “Các phòng thí nghiệm Trung Quốc đã thu hẹp khoảng cách hiệu năng với các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu phương Tây.”
Kể từ năm 2022, Mỹ đã liên tiếp áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm ngăn Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến, dù Washington vẫn cho phép xuất khẩu một số dòng chip kém hơn của Nvidia.
Trong khi các công ty Mỹ như OpenAI (nhà phát triển ChatGPT), Anthropic (Claude) cùng nhiều tập đoàn công nghệ lớn đã đầu tư hàng tỷ USD để duy trì vị thế dẫn đầu, lợi thế này có thể đang bị đe dọa.
“Việc phổ biến các mô hình mở đang tạo ra những con đường thay thế để đạt vị thế dẫn đầu AI,” báo cáo nhấn mạnh.
Trung Quốc có thể tận dụng làn sóng AI hiện thân
Một số ước tính cho thấy khoảng 80% startup AI tại Mỹ hiện sử dụng các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc.
Mô hình R1 của DeepSeek ra mắt năm ngoái đã nhanh chóng vượt ChatGPT để trở thành ứng dụng được tải nhiều nhất trên App Store tại Mỹ. Trong khi đó, dòng mô hình Qwen của Alibaba đã vượt qua Llama của Meta về tổng lượt tải toàn cầu, theo Hugging Face.
Báo cáo cho rằng khi trọng tâm của AI chuyển từ mô hình ngôn ngữ sang AI tác nhân và AI hiện thân (AI gắn với các hệ thống vật lý), Trung Quốc có thể có lợi thế nhờ khả năng thu thập dữ liệu quy mô lớn để phát triển robot hình người, xe tự lái và các công nghệ lưỡng dụng.
“Có khoảng cách trong việc triển khai AI hiện thân giữa Mỹ và Trung Quốc, và điều này sẽ tích lũy theo thời gian… chúng ta đang bắt đầu thấy hiệu ứng đó,” ông Michael Kuiken, Phó chủ tịch ủy ban, nói với Reuters.
Ủy ban này cũng đang theo dõi việc Trung Quốc ứng dụng AI trong các lĩnh vực như công nghệ sinh học, điện toán lượng tử và vật liệu tiên tiến.
Bắc Kinh đã xác định AI hiện thân là ngành chiến lược trọng điểm, và nhiều công ty robot hình người hàng đầu của Trung Quốc dự kiến niêm yết trong năm nay.
Dù một số tổ chức nghiên cứu phương Tây cảnh báo về rủi ro an ninh và khả năng thiên lệch chính trị khi phụ thuộc vào AI mã nguồn mở Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp tục sử dụng.
CEO Roland Busch của Siemens cho biết không có “bất lợi” nào khi dùng AI mã nguồn mở Trung Quốc để huấn luyện các mô hình phục vụ tự động hóa công nghiệp, nhờ lợi thế chi phí và khả năng tùy chỉnh cao.
Nhân viên lắp ráp robot trên dây chuyền sản xuất tại nền tảng thử nghiệm robot của Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Bắc Kinh (X-Humanoid), ngày 20/3/2026. Ảnh: Reuters
