Tập đoàn không gian Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos vừa đề nghị chính phủ Mỹ cấp phép triển khai mạng lưới hơn 50.000 vệ tinh nhằm vận hành như một trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo.
Trong hồ sơ nộp ngày 19/3 lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), đại diện pháp lý của công ty mô tả dự án “Project Sunrise” là hệ thống vệ tinh thực hiện các tác vụ tính toán tiên tiến ngoài không gian. Mục tiêu là “giảm áp lực ngày càng tăng lên cộng đồng và tài nguyên thiên nhiên tại Mỹ bằng cách chuyển các hoạt động tính toán tiêu tốn nhiều năng lượng và nước ra khỏi các trung tâm dữ liệu trên mặt đất”.
Hồ sơ không nêu chi tiết quy mô năng lực xử lý mà Blue Origin hướng tới, nhưng cho biết công ty dự định sử dụng một chòm sao vệ tinh khác sẽ được xây dựng mang tên TeraWave làm hạ tầng liên lạc tốc độ cao cho hệ thống này.
Việc đưa các tác vụ tính toán quy mô lớn lên quỹ đạo được xem là hấp dẫn nhờ nguồn năng lượng Mặt Trời dồi dào và ít ràng buộc pháp lý hơn so với trên Trái Đất. Các doanh nghiệp theo đuổi mô hình này kỳ vọng trong tương lai, khi công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) phổ biến, phần lớn hoạt động suy luận sẽ được chuyển ra ngoài không gian.
Nhiều công ty đã bắt đầu theo đuổi ý tưởng này. SpaceX đã nộp hồ sơ xin phóng tới một triệu vệ tinh phục vụ như trung tâm dữ liệu phân tán, trong khi startup Starcloud đề xuất mạng lưới 60.000 vệ tinh. Google cũng đang phát triển ý tưởng “Project Suncatcher”, với kế hoạch hợp tác cùng Planet Labs để phóng hai vệ tinh thử nghiệm trong năm tới.
Dù nhận được nhiều sự quan tâm, bài toán kinh tế của các dự án này vẫn là thách thức lớn. Công nghệ làm mát chip, liên lạc laser giữa các vệ tinh và khả năng vận hành trong môi trường bức xạ cao ngoài không gian vẫn đang được nghiên cứu, bên cạnh bài toán chi phí đáng kể.
Chi phí phóng lên quỹ đạo là yếu tố then chốt, với nhiều kỳ vọng đặt vào tên lửa Starship của SpaceX, dự kiến có thể giúp giảm giá thành trong tương lai.
Trong lĩnh vực này, Blue Origin có thể sở hữu lợi thế nhất định nhờ tên lửa New Glenn — một trong những phương tiện phóng mạnh nhất hiện nay. Nếu đạt được khả năng tái sử dụng và tần suất phóng cao, công ty có thể tận dụng lợi thế tương tự SpaceX với mạng vệ tinh Starlink.
Bên cạnh đó, môi trường không gian cũng đặt ra rủi ro. Các quỹ đạo gần Trái Đất đang ngày càng chật chội, và việc bổ sung hàng chục nghìn vệ tinh mới làm gia tăng nguy cơ va chạm. Ngoài ra, việc đốt cháy vệ tinh khi hết hạn sử dụng có thể ảnh hưởng đến tầng khí quyển trên cao, đặc biệt là tầng ozone.
Dù chưa có mốc thời gian cụ thể, các chuyên gia nhận định những dự án trung tâm dữ liệu ngoài không gian khó có thể trở thành hiện thực trước thập niên 2030.
Tên lửa New Glenn của Blue Origin tại bệ phóng — phương tiện có thể đóng vai trò then chốt trong kế hoạch triển khai các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. Ảnh: Blue Origin
