Các chuyên gia cảnh báo các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có thể sớm đủ khả năng chiếm quyền điều khiển vệ tinh trên quỹ đạo và khiến chúng va chạm với các thiết bị không gian khác, kích hoạt chuỗi va chạm dây chuyền nguy hiểm, có thể làm môi trường quanh Trái Đất mất an toàn trong nhiều năm.
Hiện nay, các nhà nghiên cứu an ninh mạng đã sử dụng AI để phát hiện các lỗ hổng “zero-day” — những điểm yếu bảo mật chưa từng được phát hiện trong mã nguồn — nhằm cảnh báo và khắc phục trước khi bị khai thác. Tuy nhiên, chính các công cụ này cũng có thể bị tin tặc lợi dụng để tìm ra lỗ hổng nhanh hơn.
Trao đổi với Space.com, các nhà nghiên cứu tại trung tâm an ninh mạng CR14 (Estonia) cho biết tiến bộ của AI có thể cho phép một cuộc tấn công do AI dẫn dắt gây hỗn loạn trên quỹ đạo chỉ trong vòng hai năm tới. Đáng lo ngại nhất là sự xuất hiện của AI “tác nhân” — các hệ thống tự động dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google — có khả năng tự lập kế hoạch và thực thi nhiệm vụ.
“AI đang phát triển rất nhanh,” Kristjan Keskküla, phụ trách mảng không gian của CR14, cho biết. “Vấn đề là AI có thể tự hành động, đưa ra quyết định, phân tích và tìm ra các cách khai thác mới.”
Clémence Poirier, nhà nghiên cứu an ninh mạng tại Đại học ETH Zurich (Thụy Sĩ), cho biết dù chưa ghi nhận cuộc tấn công mạng nào vào hệ thống không gian có sử dụng AI, các nhóm tin tặc đã dùng mô hình ngôn ngữ lớn để nghiên cứu lỗ hổng trong lĩnh vực này.
“Năm 2024, OpenAI và Microsoft tiết lộ nhóm tin tặc Nga Fancy Bear đã sử dụng LLM để tìm hiểu liên lạc vệ tinh, hệ thống radar và các công nghệ không gian khác nhằm phục vụ thu thập thông tin cho các cuộc tấn công tiềm năng,” Poirier nói. “AI giúp rút ngắn đáng kể thời gian khai thác các lỗ hổng đã biết.”
Andrzej Olchawa, kỹ sư và nhà nghiên cứu an ninh mạng không gian tại VisionSpace, nhận định các mô hình ngôn ngữ lớn đã hạ thấp đáng kể rào cản trong việc hiểu cách vận hành và giao thức liên lạc của các hệ thống không gian.
Trước đây, việc nắm bắt hoạt động của các hệ thống này đòi hỏi nghiên cứu chuyên sâu, nhưng hiện nay, ngay cả những người không có nền tảng trong ngành vẫn có thể xử lý tài liệu và phần mềm mã nguồn mở để gây thiệt hại. “Việc diễn giải dữ liệu đo đạc và lệnh điều khiển từng cần nghiên cứu hàng nghìn trang tài liệu kỹ thuật,” Olchawa nói. “Giờ đây, chỉ cần yêu cầu một LLM tạo bộ phân tích với rất ít chuyên môn.”
Mối đe dọa gia tăng trong bối cảnh ngành công nghiệp không gian mới bắt đầu chú ý đến rủi ro an ninh mạng — lĩnh vực từng bị bỏ qua trong nhiều thập kỷ. Nhiều vệ tinh cũ vẫn đang hoạt động mà không có hệ thống bảo vệ mạng, trở thành mục tiêu dễ bị tấn công.
Các hình thức tấn công có thể bao gồm gây nhiễu hoặc giả mạo tín hiệu liên lạc giữa vệ tinh và trạm điều khiển từ mặt đất hoặc từ không gian. Tuy nhiên, giới chuyên gia đặc biệt lo ngại kịch bản tin tặc chiếm quyền kiểm soát hoàn toàn vệ tinh và biến chúng thành vũ khí trên quỹ đạo.
“Họ có thể khiến các vệ tinh va chạm và gây hỗn loạn,” Keskküla nói. “Trong khoảng ba năm qua, chúng ta đã phóng lên khoảng 8.000 vệ tinh. Chỉ cần tác động đến một vệ tinh cũng có thể gây ra vấn đề.”
Một vụ va chạm có chủ đích như vậy có thể tạo ra hàng nghìn mảnh vỡ trong quỹ đạo Trái Đất tầm thấp khiến môi trường quỹ đạo trở nên nguy hiểm trong nhiều năm.
CR14 là một trong những trung tâm nghiên cứu và huấn luyện an ninh mạng lớn trên thế giới, nhiều năm qua đóng vai trò quan trọng trong phòng thủ mạng tại châu Âu.
“Trong các cuộc diễn tập, chúng tôi mô phỏng các kịch bản tấn công trong môi trường ảo bằng ‘bản sao số’,” Keskküla cho biết.
Martin Hanson, trưởng bộ phận truyền thông của CR14, cho rằng số lượng và mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng sẽ tiếp tục gia tăng. Tại châu Âu, các vụ tấn công lừa đảo đã tăng 500% trong vài năm qua và dự kiến còn trở nên tinh vi hơn nhờ AI.
“AI sẽ khiến các cuộc tấn công nhắm mục tiêu chính xác hơn,” Hanson nói. “Chúng thu thập nhiều thông tin hơn và có thể giả mạo bạn bè, đồng nghiệp của bạn. Mức độ tinh vi đang tăng lên nhanh chóng.”
Một bức ảnh cho thấy bầu trời dày đặc vệ tinh — thực trạng ngày càng phổ biến hiện nay. Ảnh: Getty Images
