Một dự luật Ủy quyền NASA vừa được Ủy ban Thương mại, Khoa học và Giao thông của Thượng viện Mỹ thông qua đề xuất kéo dài thời gian hoạt động của Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) thêm hai năm, đến ngày 30/9/2032, thay vì kết thúc vào cuối năm 2030 như kế hoạch hiện nay.
Theo ủy ban, việc gia hạn nhằm tránh khoảng trống trong sự hiện diện liên tục của con người tại quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), đồng thời giúp Mỹ duy trì vai trò dẫn đầu trong lĩnh vực không gian trước khi các trạm vũ trụ thương mại đi vào hoạt động.
ISS đã có người sinh sống và làm việc liên tục từ tháng 11/2000. Tuy nhiên, trạm vũ trụ này đang dần bước vào giai đoạn cuối vòng đời sau hơn hai thập niên vận hành.
Chủ tịch Ủy ban Thương mại Thượng viện, Thượng nghị sĩ Ted Cruz (đảng Cộng hòa, bang Texas), cho rằng Mỹ cần duy trì vị thế dẫn đầu trong hoạt động không gian có người lái, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng tăng với Trung Quốc.
Trung Quốc đã thiết lập sự hiện diện có người lái tại quỹ đạo Trái Đất tầm thấp từ năm 2021 khi phóng mô-đun lõi của trạm vũ trụ Thiên Cung. Quốc gia này hoàn tất việc xây dựng trạm gồm ba mô-đun vào cuối năm 2022 và dự kiến vận hành nó đến giữa thập niên 2030.
Trong khi đó, NASA đang chuẩn bị chuyển từ ISS sang các trạm vũ trụ thương mại trong tương lai. Thông qua chương trình Commercial LEO Destinations, cơ quan này đã cấp hơn 500 triệu USD từ năm 2021 để hỗ trợ phát triển các trạm vũ trụ tư nhân.
Hai dự án lớn nhất hiện nay là Orbital Reef do Blue Origin và Voyager Technologies phát triển, và Starlab. Ngoài ra, công ty khởi nghiệp Vast đang xây dựng trạm Haven-2, còn Axiom Space cũng có kế hoạch vận hành một trạm vũ trụ riêng.
Các công ty này đều đặt mục tiêu đưa trạm của mình vào hoạt động trước năm 2030. Tuy nhiên, dự luật mới cho thấy các nhà lập pháp Mỹ tỏ ra thận trọng về khả năng hoàn thành đúng tiến độ.
Theo dự luật, NASA không được bắt đầu quá trình ngừng vận hành ISS cho đến khi ít nhất một trạm vũ trụ thương mại có thể đảm nhận vai trò thay thế.
Ngoài vấn đề ISS, dự luật còn đề xuất ngân sách 24,7 tỷ USD cho NASA trong năm tài khóa 2026 và 25,3 tỷ USD trong năm 2027, cao hơn so với đề xuất 18,8 tỷ USD của Tổng thống Donald Trump cho năm hiện tại.
Dự luật cũng yêu cầu NASA bắt đầu xây dựng một căn cứ có người ở trên Mặt Trăng, phù hợp với mục tiêu dài hạn của chương trình Artemis nhằm thiết lập sự hiện diện bền vững của con người ngoài Trái Đất và chuẩn bị cho các sứ mệnh tới sao Hỏa.
Hiện dự luật mới chỉ được thông qua ở cấp ủy ban. Để trở thành luật, văn bản này còn phải được toàn thể Thượng viện và Hạ viện Mỹ phê chuẩn, trước khi Tổng thống ký ban hành.
Trạm Vũ trụ Quốc tế đã có người sinh sống liên tục kể từ tháng 11 năm 2000. Ảnh: NASA
