Công nghệ giao diện não – máy tính (BCI) tại Trung Quốc có thể bắt đầu được ứng dụng rộng rãi trong đời sống trong vòng 3–5 năm tới khi các sản phẩm trở nên hoàn thiện hơn, trong bối cảnh Bắc Kinh đang tăng tốc để bắt kịp các startup Mỹ như Neuralink của Elon Musk.
Trong kế hoạch 5 năm mới được công bố tuần này, chính phủ Trung Quốc đã đưa BCI vào nhóm các ngành chiến lược cho tương lai, cùng với những lĩnh vực như công nghệ lượng tử, AI hiện thân (embodied AI), mạng 6G và phản ứng tổng hợp hạt nhân.
“Các chính sách mới sẽ không tạo ra thay đổi ngay lập tức. Nhưng tôi nghĩ trong khoảng ba đến năm năm nữa, chúng ta sẽ dần thấy một số sản phẩm BCI được đưa vào phục vụ thực tế cho công chúng,” ông Yao Dezhong, Giám đốc Viện Khoa học Não Tứ Xuyên, cho biết trong một cuộc phỏng vấn hôm thứ Bảy bên lề kỳ họp quốc hội thường niên của Trung Quốc tại Bắc Kinh.
Thử nghiệm trên người
Chiến lược phát triển BCI quốc gia được công bố năm ngoái đặt mục tiêu đạt những đột phá công nghệ lớn vào năm 2027 và xây dựng hai hoặc ba doanh nghiệp đẳng cấp thế giới trong lĩnh vực này vào năm 2030.
Trung Quốc hiện là quốc gia thứ hai triển khai thử nghiệm BCI xâm lấn trên người. Hiện có hơn 10 thử nghiệm đang được tiến hành, tương đương với số lượng ở Mỹ, và các nhà khoa học dự kiến tuyển thêm hơn 50 bệnh nhân trên toàn quốc tham gia thử nghiệm trong năm nay.
Một số thử nghiệm đáng chú ý gần đây đã giúp bệnh nhân bị liệt hoặc người bị mất chi phục hồi một phần khả năng vận động, chẳng hạn như điều khiển bàn tay robot hoặc xe lăn thông minh.
Chính phủ Trung Quốc cũng đã đưa một số phương pháp điều trị bằng BCI vào hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia tại một số tỉnh thí điểm. Theo công ty tư vấn CCID Consulting, thị trường BCI trong nước dự kiến đạt quy mô 5,58 tỷ nhân dân tệ (khoảng 809 triệu USD) vào năm 2027.
Ông Yao cho rằng Trung Quốc có nhiều lợi thế trong lĩnh vực BCI, bao gồm dân số lớn, nhu cầu điều trị của bệnh nhân cao, chuỗi công nghiệp có chi phí cạnh tranh và nguồn nhân lực dồi dào trong các lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học). Ông cũng là người đứng đầu một trung tâm nghiên cứu tin sinh học thần kinh quan trọng trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc.
Theo ông, các chính sách như đưa BCI vào bảo hiểm y tế và xây dựng tiêu chuẩn quốc gia là nhằm thu hẹp khoảng cách còn “rất lớn” giữa nghiên cứu khoa học, công nghiệp và ứng dụng lâm sàng.
“Từ thử nghiệm trong phòng thí nghiệm đến thử nghiệm lâm sàng là một chặng đường khá dài, và đây vẫn là một vấn đề,” ông nói với Reuters, đồng thời cho biết nhiều bệnh viện Trung Quốc đã thành lập các phòng thí nghiệm nghiên cứu BCI để đẩy nhanh quá trình này.
Trong khi các startup Mỹ như Neuralink tập trung vào các chip cấy ghép xâm lấn trực tiếp vào mô não, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đang phát triển nhiều hướng tiếp cận khác nhau, bao gồm BCI xâm lấn, bán xâm lấn và không xâm lấn, với tiềm năng ứng dụng lâm sàng rộng hơn.
BCI bán xâm lấn được đặt trên bề mặt não, có thể làm giảm chất lượng tín hiệu so với phương pháp cấy trực tiếp nhưng giúp giảm các rủi ro như tổn thương mô hoặc biến chứng sau phẫu thuật. Robot phẫu thuật của Neuralink có thể cấy hàng trăm điện cực vào não chỉ trong vài phút.
“Đó là một lợi thế kỹ thuật đáng chú ý,” ông Yao nhận xét về công nghệ của Neuralink.
“Tuy nhiên, Trung Quốc hiện cũng đang tiến bộ rất nhanh trong lĩnh vực này. Thực tế, hướng phát triển của Musk về cơ bản cũng có thể đạt được tại Trung Quốc.”
Hình minh họa cấu trúc não người, trong đó một vùng não được tô màu để nhấn mạnh khu vực liên quan đến hoạt động thần kinh và giao tiếp với thiết bị BCI. Ảnh: Kateryna Kon
