Một phân tích mới cho thấy tốc độ nóng lên toàn cầu đang tăng nhanh hơn trước, khi các nhà khoa học cho biết Trái Đất hiện ấm lên gần gấp đôi so với trước đây, làm gia tăng nguy cơ vượt ngưỡng 1,5°C của Thỏa thuận Paris trước năm 2030.
Theo nghiên cứu mới của Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (PIK), hiện tượng nóng lên toàn cầu đã bắt đầu tăng tốc từ khoảng năm 2015. Sau khi loại bỏ ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên vốn có thể làm biến động nhiệt độ toàn cầu, nhóm nghiên cứu lần đầu tiên phát hiện sự gia tăng đáng kể trong tốc độ ấm lên của hành tinh.
Trong thập niên qua, nhiệt độ toàn cầu tăng với tốc độ ước tính khoảng 0,35°C mỗi thập kỷ, tùy theo bộ dữ liệu được phân tích. Con số này cao hơn đáng kể so với mức tăng trung bình chỉ dưới 0,2°C mỗi thập kỷ trong giai đoạn từ năm 1970 đến 2015. Theo nghiên cứu, thập niên gần đây cũng ghi nhận tốc độ nóng lên nhanh nhất kể từ khi các phép đo nhiệt độ bằng thiết bị bắt đầu được ghi nhận vào năm 1880.
“Hiện chúng tôi có thể chứng minh rằng tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng nhanh rõ rệt và có ý nghĩa thống kê kể từ khoảng năm 2015,” chuyên gia thống kê Grant Foster (Mỹ), đồng tác giả nghiên cứu công bố ngày 6/3 trên tạp chí khoa học Geophysical Research Letters, cho biết.
Ông giải thích rằng nhóm nghiên cứu đã loại bỏ những ảnh hưởng tự nhiên đã biết trong dữ liệu quan sát để giảm “nhiễu”, từ đó làm nổi bật hơn xu hướng nóng lên dài hạn của khí hậu toàn cầu.
Loại bỏ biến động khí hậu tự nhiên
Những hiện tượng tự nhiên ngắn hạn như El Niño, các vụ phun trào núi lửa hoặc chu kỳ hoạt động của Mặt Trời có thể tạm thời làm tăng hoặc giảm nhiệt độ toàn cầu, đôi khi che khuất xu hướng nóng lên dài hạn.
Để khắc phục điều này, các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu đo trực tiếp từ năm bộ dữ liệu nhiệt độ toàn cầu được sử dụng rộng rãi, gồm NASA, NOAA, HadCRUT, Berkeley Earth và ERA5. Sau khi điều chỉnh các dữ liệu này để loại trừ ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên, nhóm nghiên cứu có thể tách riêng tín hiệu nóng lên dài hạn rõ ràng hơn.
Theo nhà khoa học Stefan Rahmstorf của PIK, tác giả chính của nghiên cứu, dữ liệu sau khi điều chỉnh cho thấy tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng nhanh kể từ năm 2015 với độ chắc chắn trên 98% về mặt thống kê. Kết quả này nhất quán trong tất cả các bộ dữ liệu được phân tích và không phụ thuộc vào phương pháp thống kê được sử dụng.
Tập trung vào tốc độ nóng lên
Nghiên cứu tập trung vào việc xem liệu tốc độ nóng lên của Trái Đất có thay đổi theo thời gian hay không, thay vì xác định chính xác nguyên nhân của sự thay đổi đó.
Sau khi điều chỉnh dữ liệu để loại bỏ ảnh hưởng của El Niño và giai đoạn Mặt Trời hoạt động mạnh gần đây, hai năm đặc biệt nóng là 2023 và 2024 trở nên “mát hơn” đôi chút trong phân tích. Tuy vậy, chúng vẫn là hai năm nóng nhất kể từ khi con người bắt đầu áp dụng phương pháp đo nhiệt độ hiện đại.
Trên tất cả các bộ dữ liệu, xu hướng tăng tốc của quá trình nóng lên bắt đầu xuất hiện rõ vào khoảng năm 2013 hoặc 2014.
Để đánh giá liệu tốc độ nóng lên có thay đổi kể từ thập niên 1970 hay không, nhóm nghiên cứu đã áp dụng hai phương pháp thống kê: phân tích xu hướng lũy thừa bậc hai và mô hình tuyến tính phân đoạn nhằm xác định thời điểm xảy ra sự thay đổi trong tốc độ nóng lên dài hạn.
Nguy cơ vượt mục tiêu của Thỏa thuận Paris
Nghiên cứu không xác định trực tiếp nguyên nhân khiến tốc độ nóng lên tăng nhanh. Tuy nhiên, các tác giả lưu ý rằng các mô hình khí hậu hiện nay đã dự báo xu hướng tăng tốc này và điều đó phù hợp với hiểu biết khoa học hiện tại về biến đổi khí hậu.
“Nếu tốc độ nóng lên của 10 năm qua tiếp tục duy trì, nhiệt độ toàn cầu có thể vượt ngưỡng 1,5°C của Thỏa thuận Paris trước năm 2030,” Stefan Rahmstorf cảnh báo.
Ông nhấn mạnh rằng tốc độ Trái Đất tiếp tục ấm lên nhanh đến mức nào phụ thuộc chủ yếu vào việc nhân loại cắt giảm lượng khí CO₂ phát thải từ nhiên liệu hóa thạch nhanh đến đâu, và liệu thế giới có thể đưa mức phát thải này về gần bằng không trong những thập niên tới hay không.
Nghiên cứu mới cho thấy quá trình nóng lên toàn cầu đã tăng tốc từ khoảng năm 2015, với nhiệt độ tăng gần gấp đôi so với các thập niên trước. Ảnh: Shutterstock
