Sứ mệnh có người lái Artemis 2 của NASA nên được lùi đến cuối năm 2026 thay vì phóng vào tháng 4 tới, do nguy cơ gia tăng từ các siêu bùng phát Mặt trời, theo một nghiên cứu mới công bố ngày 13/2 trên tạp chí Journal of Geophysical Research: Space Physics.
“Với mức độ hoạt động hiện nay của Mặt trời, các dự báo của chúng tôi cho thấy việc trì hoãn phóng tàu đến cuối năm 2026 có thể là quyết định an toàn hơn nhiều,” nhà khoa học Victor M. Velasco Herrera thuộc Đại học Quốc gia Mexico là tác giả nghiên cứu cho biết.
Artemis 2 hiện được lên lịch phóng sớm nhất vào đầu tháng 4/2026 sau khi đã bị trì hoãn để xử lý vấn đề kỹ thuật tên lửa. Tuy nhiên, theo nhóm nghiên cứu, Trái đất đang bước vào giai đoạn “cao điểm” của các siêu bùng phát Mặt trời, kéo dài từ giữa năm 2025 đến giữa năm 2026.
Siêu bùng phát là những đợt bùng phát Mặt trời cực mạnh, phát ra lượng bức xạ tia X khổng lồ, có thể gây bão địa từ, làm gián đoạn liên lạc vô tuyến, GPS, làm hỏng vệ tinh và gia tăng phơi nhiễm bức xạ cho phi hành gia.
Theo Velasco Herrera, các phương pháp dự báo truyền thống khó dự đoán các sự kiện cực đoan này vì chúng diễn ra nhanh và khó lường. Thay vào đó, nhóm của ông phân tích 50 năm dữ liệu tia X từ các vệ tinh GOES (1975–2025) để xác định các chu kỳ hoạt động từ trường liên quan đến siêu bùng phát.
Nghiên cứu phát hiện hai chu kỳ trước đây chưa được nhận diện — một chu kỳ 1,7 năm và một chu kỳ 7 năm — có liên hệ chặt chẽ với thời điểm và vị trí bùng phát trên Mặt trời. Khi hai chu kỳ này trùng pha, xác suất xảy ra siêu bùng phát tăng mạnh.
Theo mô hình, giai đoạn nguy cơ cao hiện tập trung ở bán cầu nam Mặt trời, trong dải từ 5 đến 25 độ nam so với xích đạo Mặt trời. Đợt gia tăng tiếp theo được dự báo bắt đầu đầu năm 2027, tập trung ở khu vực 10–30 độ bắc.
Velasco Herrera cảnh báo rằng khi bay ra ngoài quỹ đạo Trái đất để tới Mặt trăng, bốn phi hành gia Artemis 2 sẽ rời khỏi lớp bảo vệ của từ trường Trái đất, khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước bức xạ Mặt trời. Nếu phóng trong giai đoạn cao điểm này, nguy cơ phơi nhiễm bức xạ cực đoan sẽ cao hơn.
“Phương pháp của chúng tôi cung cấp thời gian cảnh báo trước từ một đến hai năm về các giai đoạn nguy hiểm nhất,” ông nói, cho rằng điều này giúp các nhà vận hành vệ tinh và cơ quan quản lý hạ tầng năng lượng có thêm thời gian chuẩn bị.
Khả năng dự báo của nhóm cũng được kiểm chứng gián tiếp khi dữ liệu từ sứ mệnh Solar Orbiter của Cơ quan Vũ trụ châu Âu công bố cuối năm 2025 ghi nhận bốn siêu bùng phát xảy ra vào tháng 5/2024 ở phía bên kia Mặt trời. Các sự kiện này phù hợp với mô hình chu kỳ mà nhóm xây dựng, dù chúng không được đưa vào phân tích ban đầu.
Phát hiện mới được đánh giá là bước tiến quan trọng trong dự báo thời tiết không gian, trong bối cảnh các sứ mệnh không gian có người lái và hạ tầng vệ tinh ngày càng mở rộng.
Tên lửa của sứ mệnh Artemis 2 trên bệ phóng. Sứ mệnh có người lái dự kiến không phóng sớm hơn tháng 4/2026. Ảnh: NASA
Mặt trời được quan sát ở hai bước sóng tia X khác nhau, 17,4 và 30,4 nanomet, ngày 21/5/2024. Ảnh: ESA & NASA
