NASA ngày 27/2 thông báo cải tổ chương trình Artemis, bổ sung một sứ mệnh chuẩn bị vào năm 2027. Giám đốc Jared Isaacman gọi đây là “con đường duy nhất để tiến lên”.
Cơ quan này vẫn đặt mục tiêu đưa phi hành gia trở lại bề mặt Mặt trăng vào năm 2028 – lần đầu tiên sau hơn 50 năm – song cho biết có thể thực hiện hai cuộc đổ bộ vào đầu và cuối năm.
Chuyến bay bổ sung dự kiến phóng giữa năm 2027 nhằm thử nghiệm các tàu đổ bộ thương mại ở quỹ đạo thấp của Trái đất. Theo ông Isaacman, điều chỉnh lần này nhằm đưa chương trình trở về nền tảng căn bản và tăng tần suất phóng.
“Chúng ta đã không đi thẳng tới Apollo 11,” ông nói tại họp báo ở Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida. “Trước đó là cả chương trình Mercury, Gemini và nhiều sứ mệnh Apollo khác.”
“Hiện nay, chương trình của chúng ta về cơ bản giống như Apollo 8 rồi tiến thẳng tới Mặt trăng. Đó không phải con đường dẫn đến thành công,” ông nói thêm.
Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya cho biết việc điều chỉnh nhằm bảo đảm an toàn và giữ cho tiến độ khả thi. “Đây là thách thức lớn, nhưng với sự điều chỉnh này, chúng ta có nền tảng ổn định hơn và lộ trình thực tế hơn để đạt các cột mốc phía trước,” ông nói.
NASA hiện tiếp tục xử lý sự cố kỹ thuật khiến sứ mệnh Artemis II – dự kiến đưa bốn phi hành gia bay vòng quanh Mặt trăng – bị lùi sang sớm nhất đầu tháng 4. Vấn đề liên quan đến hệ thống heli trên tên lửa Space Launch System (SLS) đang được sửa chữa tại Florida.
“Phản ứng của đội ngũ hoàn toàn đúng với những gì chúng ta cần làm,” bà Lori Glaze, quản lý chương trình Moon to Mars, cho biết.
Artemis I – giai đoạn đầu của chương trình – đã phóng thành công vào tháng 11/2022, đưa tên lửa bay quanh Mặt trăng và trở về mà không có phi hành gia.
Chương trình Artemis là bước đầu trong kiến trúc “Mặt trăng tới Sao Hỏa (Moon to Mars)” của NASA, với mục tiêu cuối cùng là đưa con người lên Sao Hỏa.
Khi nào Artemis II phóng?
Kế hoạch phóng vào tháng 3 cho sứ mệnh có người lái đầu tiên bay quanh Mặt trăng sau hơn 50 năm đã bị loại bỏ do phát hiện lỗi kỹ thuật. NASA từng nhắm ngày 6/3, nhưng sau đó xác nhận chưa thể phóng trong tháng này.
Các mốc phóng khả dĩ tiếp theo là ngày 1, 3, 4, 5 và 6/4.
Trước đó, kế hoạch phóng tháng 2 bị hủy sau khi cuộc thử nghiệm “tổng duyệt ướt” phải dừng vì rò rỉ hydro tại điểm kết nối giữa tháp phóng và tên lửa. Ngoài việc khắc phục kỹ thuật, NASA còn phải chờ Mặt trăng ở vị trí quỹ đạo phù hợp để mở “cửa sổ phóng”, thường kéo dài khoảng một tuần đầu mỗi tháng.
Phi hành đoàn sẽ làm gì?
Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa SLS và tàu Orion. Sau khi vào quỹ đạo, các phi hành gia sẽ kiểm tra khả năng vận hành của Orion, bao gồm điều khiển thủ công để chuẩn bị cho các sứ mệnh hạ cánh trong tương lai.
Tàu sẽ bay xa hơn Mặt trăng hàng nghìn km nhằm thử nghiệm hệ thống hỗ trợ sự sống, động cơ, năng lượng và dẫn đường. Phi hành đoàn cũng thu thập dữ liệu y sinh học trong môi trường bức xạ cao hơn so với Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Sứ mệnh kéo dài khoảng 10 ngày. Khi trở về, tàu sẽ tái nhập khí quyển và đáp xuống Thái Bình Dương ngoài khơi bờ tây nước Mỹ.
Artemis II không đổ bộ Mặt trăng
Artemis II chỉ là bước chuẩn bị cho sứ mệnh đổ bộ dự kiến trong Artemis IV năm 2028, hướng tới khu vực cực nam Mặt trăng.
Trước đó, Artemis III dự kiến năm 2027 sẽ diễn tập ghép nối Orion với tàu đổ bộ thương mại và thử nghiệm bộ đồ không gian mới nếu kịp hoàn thiện.
NASA đã chọn hai phương án tàu đổ bộ: Starship của SpaceX và phương tiện do Blue Origin phát triển. Sau Artemis IV, Artemis V (cuối năm 2028) hướng tới tăng cường sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt trăng.
Các sứ mệnh Artemis tiếp theo sẽ lắp ráp trạm Gateway quanh Mặt trăng và triển khai thêm robot thăm dò bề mặt.
Lần cuối con người lên Mặt trăng là khi nào?
Sứ mệnh có người lái cuối cùng là Apollo 17 vào tháng 12/1972. Tổng cộng 24 phi hành gia từng bay tới Mặt trăng, 12 người đặt chân lên bề mặt – tất cả trong khuôn khổ chương trình Apollo. Hiện chỉ còn năm người trong số này còn sống.
Chương trình Artemis được xây dựng nhằm đưa con người trở lại Mặt trăng, lần này với mục tiêu hiện diện lâu dài dựa trên công nghệ mới và hợp tác thương mại.
Các quốc gia khác có kế hoạch lên Mặt trăng?
Nhiều quốc gia đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên Mặt trăng trong thập niên 2030.
Châu Âu và Nhật Bản sẽ tham gia các sứ mệnh Artemis sau này. Trung Quốc đặt mục tiêu hạ cánh gần cực nam Mặt trăng vào năm 2030. Nga tuyên bố kế hoạch đưa phi hành gia và xây căn cứ nhỏ giai đoạn 2030–2035, dù đối mặt nhiều thách thức về tài chính và kỹ thuật. Ấn Độ, sau thành công của Chandrayaan-3 năm 2023, đặt mục tiêu đưa người lên Mặt trăng vào khoảng năm 2040.
Tên lửa SLS và tàu Orion của Artemis II tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy lúc hoàng hôn ngày 25/2/2026. Ảnh: AFP
Giám đốc NASA Jared Isaacman phát biểu tại họp báo ở Florida. Ảnh: AFP
Đồ họa quỹ đạo hình số 8 của Artemis II quanh Trái đất và Mặt trăng. Chú thích trong ảnh gồm: 1/ Phóng lên từ Florida; 2/ Di chuyển lên quỹ đạo Trái đất cao; 3/ Tách khỏi tên lửa đẩy; 4/ Động cơ chính khai hỏa, đưa khoang tàu tới Mặt trăng; 5/ Bay lướt qua Mặt trăng; 6/ Trở về Trái đất; 7/ Khoang phi hành đoàn tách ra; 8/ Hạ cánh xuống Thái Bình Dương. Đường màu tím là hành trình đi; màu vàng là hành trình trở về. Ảnh: ESA
Phi hành đoàn Artemis II: Christina Koch, Victor Glover (phi công), Reid Wiseman (chỉ huy), Jeremy Hansen. Ảnh: NASA
Minh họa cách bốn phi hành gia ngồi trong khoang Orion khi phóng, trong không gian sinh hoạt khoảng 9 m³ trong 10 ngày. Ảnh: BBC
