Quỹ Cleveland, tổ chức đã tồn tại hơn một thế kỷ, đang đặt cược rằng âm nhạc, ẩm thực và những cánh cửa mở có thể giúp khôi phục niềm tin — và khôi phục cả một khu phố. Hành trình từ ký ức Leo’s Casino đến câu lạc bộ Sixty6 cho thấy nỗ lực phá bỏ hình ảnh “ốc đảo tiền bạc”, đưa hoạt động thiện nguyện đến gần người dân hơn qua những chương trình gắn kết cộng đồng. Đây là một gam màu thú vị trong bức tranh thiện nguyện, và không chỉ có một mình Quỹ Cleveland.
Vào thập niên 1960, hộp đêm Leo’s Casino từng đưa khu Hough của thành phố Cleveland lên bản đồ âm nhạc Motown. Những ngôi sao như Marvin Gaye từng biểu diễn tại đây, và một buổi diễn của nhóm The Supremes đã thu hút đông đảo khán giả đa sắc tộc ngay sau khi khu vực này xảy ra bạo loạn năm 1966.
Leo’s đóng cửa vào thập niên 1970. Tuy nhiên năm ngoái, một địa điểm âm nhạc mới đã mở cửa chỉ cách đó vài dãy nhà — do chính Quỹ Cleveland đầu tư và vận hành. Câu lạc bộ mang tên The Sixty6 tổ chức các buổi biểu diễn blues, jazz, R&B và soul, nhiều nghệ sĩ là người địa phương. Lịch hoạt động còn có karaoke, DJ, nhạc Phúc âm Chủ nhật và nhảy line dance.
Câu lạc bộ này phản ánh chiến lược mới của Quỹ Cleveland, cũng như xu hướng của nhiều quỹ khác đang tìm cách phá bỏ khoảng cách giữa người dân bình thường và hình ảnh từ thiện “xa cách, nhiều tiền”. Vốn nổi tiếng với các hoạt động tái thiết khu phố và phát triển kinh tế, Quỹ Cleveland hiện tận dụng trụ sở và khuôn viên mới để tạo ra cái mà giới học thuật gọi là “không gian thứ ba” (third spaces) — những nơi ngoài nhà và nơi làm việc, nơi hàng xóm có thể gặp gỡ, từ uống một ly bia đến bàn chuyện tương lai cộng đồng.
Tòa nhà văn phòng của quỹ, khai trương tại Hough năm 2023, trông giống một trung tâm sinh hoạt cộng đồng hơn là trụ sở của một tổ chức từ thiện quản lý 4 tỷ USD. Tầng một — chiếm hơn một nửa diện tích — mở cửa cho công chúng, có phòng trưng bày nghệ thuật địa phương, quán cà phê và studio tổ chức nhảy múa, yoga cùng các sự kiện sáng tạo.
“Chúng tôi cảm thấy mình cần ấm áp, thân thiện, cởi mở và minh bạch hơn,” CEO Lillian Kuri nói. Bà từng là Chủ tịch Ủy ban Quy hoạch Cleveland và có bằng thạc sĩ thiết kế đô thị. Tại văn phòng cũ thuê trong một tòa cao ốc trung tâm, bà cho biết, “cảm giác như hoạt động từ thiện diễn ra sau một tấm màn.”
Năm ngoái, đối diện trụ sở, quỹ khánh thành Trung tâm Hợp tác MidTown (MCC) trị giá 32 triệu USD, rộng khoảng 9.100 m². Tòa nhà là nơi đặt trụ sở của các tổ chức phi lợi nhuận và doanh nghiệp then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế của quỹ. Ngoài ra còn có The Sixty6, quán bia thủ công Black Frog Brewery và nhà hàng Pearl’s Kitchen.
Tác động dài hạn của việc chuyển trụ sở vẫn cần thời gian để đánh giá, nhưng theo Molly Schnoke, chuyên gia phát triển kinh tế và quy hoạch cộng đồng tại Đại học Cleveland State, đã có những dấu hiệu tích cực. Sau nhiều năm là “sa mạc thực phẩm” (khu vực thiếu cửa hàng thực phẩm tươi sống), khu này gần đây đã có siêu thị đầu tiên.
“Tất cả hạ tầng dân sự đó là điều tạo nên một khu phố sôi động,” Schnoke nói.
Trụ sở như một tiện ích công cộng
Việc các quỹ tận dụng không gian vật lý để hỗ trợ đối tác không phải điều hiếm gặp. Quỹ Ewing Marion Kauffman dành trung tâm hội nghị rộng khoảng 3.700 m² tại Kansas City cho các tổ chức thụ hưởng và cơ quan chính quyền hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và khởi nghiệp. Quỹ California Endowment cũng cho thuê miễn phí các trung tâm hội nghị đặt cạnh văn phòng tại Los Angeles, Oakland và Sacramento.
Gần đây, nhiều quỹ cộng đồng và nhà tài trợ khu vực thiết kế trụ sở mới không chỉ để phục vụ tổ chức phi lợi nhuận mà còn để hỗ trợ cư dân xung quanh. Theo Rip Rapson, CEO Quỹ Kresge, nhiều tổ chức đang cố gắng thực sự sống đúng với vai trò “tổ chức gắn với địa phương”.
Năm 2027, California Endowment dự kiến khởi công khuôn viên đa chức năng với 124 căn hộ giá phải chăng và 6.100 m² không gian cho các dịch vụ tư vấn, bếp cộng đồng và đào tạo nghề.
Năm sau đó, Quỹ Kresge sẽ chuyển từ khu ngoại ô Detroit về khu Livernois-McNichols trong thành phố, nơi họ đã đầu tư khoảng 200 triệu USD trong thập kỷ qua. Trụ sở mới sẽ xây trên khu đất cũ của Marygrove College. Kế hoạch ban đầu cho thấy tầng một sẽ rất “mở”, có thể gồm phòng thu âm, không gian sáng chế (maker space) và phòng trưng bày nghệ thuật.
Rapson hy vọng biến khuôn viên 21 ha của Marygrove thành không gian mở cho người dân dã ngoại và tổ chức sự kiện. “Khu trường này vốn có cổng và tách biệt như một hòn đảo. Chúng tôi muốn mở ra và biến nó thành tiện ích công cộng,” ông nói.
Từ không gian bỏ hoang thành nơi tụ họp
Năm 2024, Quỹ Greater Milwaukee khai trương trụ sở mới phía bắc trung tâm thành phố, trong dự án tái phát triển 100 triệu USD một cửa hàng bách hóa cũ. Khu phức hợp có 90 căn hộ dành cho cư dân với các mức thu nhập khác nhau và một trường bán công dự bị đại học mới mở đối diện.
Tầng một rộng 3.700 m² được dành cho “trung tâm cộng đồng”, có quán cà phê, trung tâm hiến máu, trung tâm giáo dục sớm cho trẻ em và tổ chức hỗ trợ tìm việc. Năm ngoái, quỹ tổ chức 1.000 sự kiện cộng đồng, từ Tháng Lịch sử Người da đen đến lễ Juneteenth (Ngày Giải phóng nô lệ) và các buổi tưởng niệm lãnh đạo địa phương.
“Mọi tầng lớp đều đến đây,” CEO Greg Wesley nói.
Tại Pittsburgh, khi Quỹ Pittsburgh lên kế hoạch chuyển văn phòng năm 2025, họ cũng muốn có không gian thể hiện vai trò kết nối cộng đồng. Trước đó, phòng họp lớn duy nhất chỉ là phòng họp hội đồng quản trị — “hơi cũ kỹ và cồng kềnh”, theo giám đốc truyền thông Matthew Minczeski.
Ở trụ sở mới, một trong hai tầng được dành cho họp và sự kiện. Tên quỹ được đặt nổi bật ngoài mặt tiền để tăng hiện diện trong cộng đồng.
“Hiện nay có nhu cầu lớn để mọi người ra ngoài và đến nơi nào đó khiến họ cảm thấy mình thuộc về một điều gì đó,” Minczeski nói. “Chúng tôi cố ý để Quỹ Pittsburgh đáp ứng nhu cầu đó.”
Hồi sinh một khu nhà hát
Quỹ Cleveland chuyển về khu Hough và MidTown năm 2023, sau nhiều thập kỷ đặt trụ sở tại Playhouse Square — khu nhà hát của thành phố. Từ những năm 1970, tổ chức này đã góp phần hồi sinh khu vực đó sau khi 4 trong số 5 nhà hát — đều là những công trình xa hoa từ thời kỳ Jazz Age thập niên 1920 — phải đóng cửa.
Một tổ chức phi lợi nhuận do quỹ tổ chức và tài trợ đã mở cửa lại các nhà hát, triển khai các chiến dịch gây quỹ để trùng tu và xây dựng quy hoạch tổng thể cho khu vực. Hiện nay, khu vực này có 12 nhà hát, thu hút hơn một triệu khán giả mỗi năm.
Vào thập niên 2010, khi hợp đồng thuê văn phòng sắp hết hạn, CEO khi đó là Ronn Richard cùng đội ngũ tìm kiếm địa điểm mới nơi quỹ có thể tạo ra tác động tương tự. “Chúng tôi không chỉ đơn thuần chuyển từ tầng 13 của một tòa nhà sang chỗ khác,” bà Lillian Kuri, người làm việc tại quỹ từ năm 2007, cho biết. “Chúng tôi muốn làm điều gì đó có tiềm năng tạo ra thay đổi mang tính xúc tác, dài hạn.”
Quỹ trước đó đã đầu tư vào Hough — một khu phố nghèo, đa số cư dân là người da màu — và tin rằng việc chuyển trụ sở có thể đẩy nhanh quá trình thay đổi. Tương tự như tại khu nhà hát trước đây, quỹ tiếp tục vay từ quỹ tài trợ của mình để chi trả cho khuôn viên mới.
Tại Trung tâm Hợp tác MidTown (MCC), quỹ tập hợp nhiều nguồn vốn quan trọng dưới cùng một mái nhà, gồm O.H.I.O. Fund — công ty đầu tư vào doanh nghiệp và doanh nhân — và LISC Cleveland, tổ chức đang huy động 100 triệu USD cho nhà ở giá phải chăng. Các đơn vị thuê khác gồm tổ chức hỗ trợ startup; phòng khám tiểu đường thuộc hệ thống University Hospitals; và Phòng thí nghiệm Truyền thông Tương tác của Viện Nghệ thuật Cleveland.
“Một mái lều lớn hơn”
Trong khi tìm cách thúc đẩy kinh tế khu vực, quỹ cũng tự hỏi làm thế nào để chính các tòa nhà của mình giúp gắn kết cộng đồng. “Chúng tôi là quỹ cộng đồng, không phải quỹ tư nhân,” bà Kuri nói. “Vì vậy, chúng tôi đặt câu hỏi: Làm sao để nơi đây giống một không gian cộng đồng hơn? Làm sao để trở thành ‘một mái lều lớn hơn’?”
Để lấy ý kiến cư dân, quỹ chi trả thù lao cho Hội đồng Cư dân Hough và Hội đồng Thanh niên Hough — các nhóm do cư dân điều hành — để họp bàn thường xuyên về kế hoạch khu phố, bao gồm cả trụ sở mới của quỹ. Sau một cuộc gặp đầu tiên giữa cư dân và kiến trúc sư, quỹ đã bỏ bản thiết kế ban đầu và tạo ra tầng một mở cửa cho công chúng.
Những cuộc trao đổi ban đầu cũng dẫn đến Leo’s Casino và lịch sử âm nhạc của khu vực. Ngay từ cuộc họp đầu tiên, “rõ ràng chúng tôi cần thêm chỗ ăn uống, nơi để uống nước và nghe nhạc sống,” cư dân Jason Carter nói — người hiện tổ chức các đêm DJ tại Sixty6.
Carter cùng bà Kuri và khoảng hai chục hàng xóm đã tới Memphis tham quan Soulsville — nơi có phòng thu Stax từng sản xuất nhạc của những huyền thoại như Otis Redding và Isaac Hayes. Họ mang về nhiều ý tưởng từ kế hoạch phục hồi Soulsville dựa trên lịch sử văn hóa da màu của khu phố.
Một kết quả trực tiếp của chuyến đi và quá trình tham vấn cộng đồng là sự ra đời của Sixty6, nhà máy bia Black Frog và nhà hàng Pearl’s Kitchen trong khu MCC. Quỹ sở hữu và vận hành Sixty6, còn hai địa điểm kia do doanh nhân da màu địa phương điều hành.
Âm nhạc và ẩm thực không phải cách duy nhất quỹ kết nối cư dân. Đơn vị thuê chính tại MCC là tổ chức phi lợi nhuận JumpStart, thường tổ chức các buổi tọa đàm về lập kế hoạch tài chính và khởi sự kinh doanh nhỏ.
Quỹ xem lễ hội WinterLand — sự kiện kéo dài một ngày, lấy cảm hứng từ lễ hội tại công viên trung tâm thành phố — là một thành công. Năm nay, chương trình có bữa sáng với ông già Noel, chợ bán hàng, khu vuốt ve tuần lộc và nhạc sống tại Sixty6.
“Mục tiêu là duy trì hằng năm và mở rộng hơn nữa,” Lauren Jordan, một trong sáu nhân viên JumpStart phụ trách vận hành MCC và tổ chức sự kiện, nói. “Cuối cùng, MidTown cũng sẽ có những trải nghiệm giống như khu Public Square.”
Lo ngại về tác động tăng giá nhà
Tình trạng “sang trọng hóa – gentrification” — khi khu phố được cải tạo khiến giá nhà tăng cao và đẩy cư dân thu nhập thấp ra ngoài — là mối lo, đặc biệt nếu Hough trở nên hấp dẫn với giới chuyên gia làm việc tại khu University Circle gần đó.
CEO Kuri cho biết quỹ muốn chủ động ngăn chặn điều này. Quỹ đã cấp 1 triệu USD cho một quỹ tín thác đất đai do cộng đồng điều hành để mua và phát triển đất vì lợi ích cư dân. Bà cũng cho biết tổ chức đang đầu tư vào các chiến lược chống di dời khác để bảo đảm người dân không bị đẩy ra khỏi khu phố.
Quỹ duy trì đối thoại thường xuyên với cộng đồng, tổ chức diễn đàn hai tháng một lần để lắng nghe và bàn cách xử lý vấn đề mới phát sinh. Nhân viên quỹ còn đi từng nhà cùng cư dân để mời tham gia.
“Điều tôi học được sau ba bốn năm qua là gắn kết cộng đồng không phải làm một lần là xong,” bà Kuri nói. “Quan trọng là sự kiên trì xuất hiện hết lần này đến lần khác.”
Về lâu dài, quỹ dự định xây dựng một công viên nhỏ như tiện ích cho khu phố và là điểm đến cho cả thành phố. Hiện quỹ hoạt động tại vị trí nằm giữa hai trung tâm sôi động của Cleveland: khu thương mại trung tâm và University Circle — nơi tập trung trường đại học, bệnh viện và bảo tàng.
“Chúng tôi tin có thể tạo ra một thành phố kết nối,” bà Kuri nói.
Ban nhạc Cleveland Apostle Jones biểu diễn tại địa điểm âm nhạc Sixty6 trong Trung tâm Hợp tác MidTown, do Quỹ Cleveland tài trợ. Ảnh: Alexander Wadley
