Những cây nấm trên thớt trông hoàn toàn bình thường: dày, chắc và tỏa mùi thơm đất đặc trưng. Khi cho vào nồi cùng phô mai, chúng tan ra thành lớp sốt pasta sánh mịn.
Nếm thử một miếng, chúng tôi biết ngay mình đã thành công. Hương vị đậm đà của nấm bờm sư tử nổi bật rõ rệt.
Nhưng đây không phải loại nấm có thể mua ở siêu thị. Trước khi trở thành bữa tối của chúng tôi, chúng đã trải qua một hành trình đặc biệt: bay vào không gian, sống hơn một tháng trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), quay trở lại Trái Đất an toàn và cuối cùng trở về Úc vào năm 2025.
Hành trình vào quỹ đạo
Tháng 8/2024, nhóm nghiên cứu phóng 36 ống thí nghiệm nhỏ lên không gian trên tên lửa SpaceX Falcon 9. Bên trong là ba loài nấm ăn được dưới dạng sợi nấm (mycelium) — cấu trúc dạng sợi mảnh hoạt động như hệ rễ của nấm.
Ba loài được lựa chọn gồm nấm bờm sư tử, nấm đuôi gà tây và đông trùng hạ thảo. Đây đều là những loài được ghi nhận có lợi cho não bộ, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch — các yếu tố đặc biệt quan trọng đối với phi hành gia trong các sứ mệnh dài ngày.
Đây là tải trọng thí nghiệm thứ sáu mà nhóm gửi lên ISS, thuộc chương trình nghiên cứu vi trọng lực do Đại học Công nghệ Swinburne dẫn dắt. Dự án còn có sự tham gia thiết kế và tạo nguyên mẫu của 12 học sinh trung học từ Haileybury College (Melbourne), cùng các nhà trồng nấm chuyên nghiệp nhằm đảm bảo chủng nấm đạt chuẩn thực phẩm và đủ sức chịu đựng môi trường khắc nghiệt ngoài không gian.
Trên ISS, các thí nghiệm được bảo quản trong khu vực chuyên biệt. Sợi nấm được niêm phong kín trong bao bì đặc biệt để duy trì nhiệt độ ổn định và tránh hư hại. Chúng lưu lại quỹ đạo gần một tháng trước khi quay về Trái Đất cùng đợt luân chuyển phi hành đoàn.
Trong suốt thời gian đó, nhóm nghiên cứu chỉ nhận được một vài hình ảnh và video từ NASA về phần bên ngoài của thí nghiệm. Tất cả phải chờ đến khi mở niêm phong mới biết sợi nấm có sống sót hay không.
Từ quỹ đạo xuống bàn ăn
Khi trở về Úc, sợi nấm được chuyển sang môi trường giàu dinh dưỡng để kích thích phát triển. Nhóm đặt các bộ kit trồng nấm trong nhiều điều kiện khác nhau — từ bàn bếp, phòng nghỉ nhân viên đến tủ lạnh phòng thí nghiệm — nhằm tìm ra môi trường tối ưu.
Chỉ vài ngày sau đã xuất hiện dấu hiệu nấm mọc lên. Trong vòng một tuần, những cây nấm bờm sư tử trắng muốt đã sẵn sàng thu hoạch. Nhóm thử nghiệm nhiều công thức chế biến khác nhau — và bữa pasta là một trong số đó.
Song song với việc thưởng thức, các mẫu nấm cũng được phân tích kỹ lưỡng trong phòng thí nghiệm. Kết quả ban đầu cho thấy môi trường vi trọng lực không gây tác động tiêu cực đến sợi nấm. Ngược lại, chúng phát triển khỏe mạnh và tiếp tục cho ra nhiều đợt nấm mới.
Thực phẩm cho tương lai không gian
Khi sứ mệnh Artemis II — chuyến bay có người lái lên Mặt Trăng của NASA — đang đến gần, câu hỏi về dinh dưỡng cho phi hành gia trong các sứ mệnh kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng trở nên cấp thiết.
Vi trọng lực ảnh hưởng sâu sắc đến cơ thể con người, từ mật độ xương đến hệ miễn dịch. Một chế độ dinh dưỡng giàu dưỡng chất là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe trong không gian.
Tuy nhiên, vẫn còn những câu hỏi chưa có lời giải: Liệu thực phẩm sản xuất trong môi trường không gian có bị bức xạ và các yếu tố khắc nghiệt khác làm suy giảm giá trị dinh dưỡng? Có thể trồng thực phẩm bền vững ngay ngoài quỹ đạo hay không?
Những cây nấm “du hành vũ trụ” của chúng tôi đang giúp trả lời từng phần các câu hỏi đó — và chứng minh rằng một ngày nào đó, bữa ăn của phi hành gia có thể được trồng ngay trong không gian.
(*) Rebecca Allen là Điều phối viên Swinburne Astronomy Online, Trưởng chương trình Thí nghiệm Vi trọng lực, Viện Công nghệ và Công nghiệp Vũ trụ, Đại học Công nghệ Swinburne.
Lần đầu ăn nấm không gian. Ảnh: Tác giả cung cấp
Nấm trên Trạm Vũ trụ Quốc tế. Ảnh: NASA
